Το παρόν άρθρο, με τίτλο Οι χειρονομίες προβλέπουν τις επερχόμενες λέξεις, θα παρουσιάσει τα ερευνητικά ευρήματα μίας πρόσφατης μελέτης που έδειξε ότι οι ακροατές χρησιμοποιούν τις χειρονομίες για να προβλέψουν τις επερχόμενες λέξεις στον λόγο τους.
Στις συνομιλίες πρόσωπο με πρόσωπο, οι ομιλητές χρησιμοποιούν τις κινήσεις των χεριών τους για να δώσουν νόημα. Αλλά, χρησιμοποιούν πράγματι οι ακροατές αυτές τις χειρονομίες για να προβλέψουν τί μπορεί να πει κάποιος στη συνέχεια; Σε μια μελέτη από επιστήμονες του Ινστιτούτου Ψυχογλωσσολογίας Max Planck και του Πανεπιστημίου Radboud στο Ναϊμέχεν η οποία χρησιμοποίησε εικονικά avatar, οι επιστήμονες δείχνουν ότι οι ακροατές χρησιμοποίησαν τις χειρονομίες του avatar για να προβλέψουν την επερχόμενη ομιλία. Τόσο τα δεδομένα συμπεριφοράς όσο και τα δεδομένα από τα ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα έδειξαν ότι οι χειρονομίες διευκολύνουν την επεξεργασία της γλώσσας, καταδεικνύοντας την πολυτροπική φύση της ανθρώπινης επικοινωνίας.
Οι άνθρωποι μπορεί να κουνούν τα δάχτυλά τους όταν μιλάνε για την πληκτρολόγηση, απεικονίζοντας την κίνηση της «πληκτρολόγησης». Το να βλέπουν ουσιαστικές κινήσεις των χεριών – που ονομάζονται επίσης εικονικές χειρονομίες – βοηθά τους ακροατές να επεξεργάζονται την προφορική γλώσσα. «Γνωρίζουμε ήδη ότι οι ερωτήσεις που παράγονται με εικονικές χειρονομίες λαμβάνουν ταχύτερες απαντήσεις στη συζήτηση», λέει η πρώτη συγγραφέας Marlijn ter Bekke.
Οι κινήσεις των χεριών μπορεί να επιταχύνουν την επεξεργασία της γλώσσας επειδή βοηθούν στην πρόβλεψη του τί πρόκειται να συμβεί. «Οι χειρονομίες συνήθως ξεκινούν πριν την απόκριση του συνομιλητή (όπως η λέξη «πληκτρολόγηση»), επομένως δείχνουν ήδη κάποιες πληροφορίες σχετικά με το τί μπορεί να πει στη συνέχεια ο ομιλητής», εξηγεί η Ter Bekke.
Για να διερευνήσουν εάν οι ακροατές χρησιμοποιούν τις χειρονομίες για να προβλέψουν την επερχόμενη ομιλία, οι ερευνητές αποφάσισαν να εκτελέσουν δύο πειράματα, χρησιμοποιώντας οπτικά avatar. «Χρησιμοποιήσαμε εικονικά avatar επειδή μπορούμε να ελέγξουμε με ακρίβεια τί λένε και πώς κινούνται, κάτι που είναι καλό για την εξαγωγή συμπερασμάτων από τα πειράματα. Ταυτόχρονα, φαίνονται φυσικά».
Πρόβλεψη της λέξης-στόχου
Στο πρώτο πείραμα, οι συμμετέχοντες άκουγαν ερωτήσεις που έθετε το avatar, όπως “Πόσο χρονών ήσασταν όταν μάθατε να … πληκτρολογείτε;”, με μια παύση πριν από τη λέξη-στόχο (“πληκτρολόγηση”). Το avatar είτε έκανε μια χειρονομία πληκτρολόγησης, μια άνευ νοήματος κίνηση (όπως ένα ξύσιμο του χεριού) είτε δεν έκανε καμία κίνηση.
Οι συμμετέχοντες άκουγαν την ερώτηση μέχρι τη λέξη-στόχο και τους ζητήθηκε να μαντέψουν πώς θα συνεχιζόταν. Όπως αναμενόταν, οι συμμετέχοντες προέβλεπαν τη λέξη-στόχο (για παράδειγμα, “πληκτρολόγηση”) πιο συχνά όταν είχαν δει την αντίστοιχη χειρονομία.
Εγκεφαλικά κύματα
Στο δεύτερο πείραμα, μία διαφορετική ομάδα συμμετεχόντων απλώς άκουγε τις ερωτήσεις που παίζονταν πλήρως. Η εγκεφαλική τους δραστηριότητα καταγράφηκε με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Κατά τη διάρκεια της σιωπηλής παύσης πριν από τη λέξη-στόχο, οι χειρονομίες επηρέαζαν τα εγκεφαλικά κύματα που συνήθως σχετίζονται με την προσμονή.
Μετά τη λέξη-στόχο, οι χειρονομίες επηρέαζαν τις εγκεφαλικές αντιδράσεις που υποδεικνύουν πόσο δύσκολο είναι να κατανοηθεί μια λέξη (μειωμένο φαινόμενο N400). Αφού είδαν τις χειρονομίες, οι άνθρωποι βρήκαν ευκολότερο να επεξεργαστούν την έννοια της επερχόμενης λέξης. «Αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ακόμα και όταν οι συμμετέχοντες απλώς ακούν, χρησιμοποιούν χειρονομίες για να προβλέψουν τί μπορεί να πει κάποιος στη συνέχεια», καταλήγει η Ter Bekke.
Ρομπότ και εικονικά avatar
«Η μελέτη μας δείχνει ότι ακόμα και οι χειρονομίες που παράγονται από ένα εικονικό avatar διευκολύνουν την επεξεργασία της γλώσσας. Αν θέλουμε οι τεχνητοί παράγοντες (όπως τα ρομπότ ή τα εικονικά avatar) να γίνονται εύκολα κατανοητοί και με ανθρώπινο τρόπο, θα πρέπει όχι μόνο να επικοινωνούν με ομιλία, αλλά και με ουσιαστικές χειρονομίες».
Το παρόν άρθρο, με τίτλο Οι χειρονομίες προβλέπουν τις επερχόμενες λέξεις, αποτελεί μετάφραση και προσαρμογή του πρωτότυπου άρθρου που μπορεί να βρεθεί εδώ.
Βιβλιογραφία
Marlijn ter Bekke, Linda Drijvers, Judith Holler. Co-Speech Hand Gestures Are Used to Predict Upcoming Meaning. Psychological Science, 2025; DOI: 10.1177/09567976251331041
Max Planck Institute for Psycholinguistics. (2025, April 22). Listeners use gestures to predict upcoming words. ScienceDaily. Retrieved April 26, 2025 from www.sciencedaily.com
