Η Θεραπεία Σχημάτων είναι ένας τύπος ψυχοθεραπείας που συνδυάζει στοιχεία από τη Γνωσιακή-Συμπεριφορική θεραπεία, τη ψυχανάλυση, τη Θεωρία Δεσμού και τη Συγκινησιακά Εστιασμένη θεραπεία.
Πώς δημιουργήθηκε η Θεραπεία Σχημάτων:
Εμπνευστής του μοντέλου είναι ο Jeffrey Young. Τo 1980 άρχισε να το αναπτύσσει, με σκοπό να βοηθήσει τους θεραπευόμενους στους οποίους η Γνωσιακή-Συμπεριφορική θεραπεία, δεν είχε αποτελεσματική εφαρμογή. Το πρώτο Ινστιτούτο Θεραπείας Σχημάτων δημιουργήθηκε το 1990 στο Μανχάταν και το μοντέλο έγινε γρήγορα αποδεκτό, από πολλούς κλινικούς στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ευρώπη και στην Ασία.
Έκτοτε, έχουν πραγματοποιηθεί πολλές μελέτες σχετικά με την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, οι οποίες έχουν δείξει ότι είναι ιδιαίτερα βοηθητική σε διάφορες διαταραχές και κυρίως, στη Διαταραχή Οριακής Προσωπικότητας.
Από την αρχική θεωρία που διατύπωσε ο Young έως σήμερα, η Θεραπεία Σχημάτων έχει εξελιχθεί και μπορεί να εφαρμοσθεί σε ζευγάρια, παιδιά, εφήβους και ομάδες.
Τι είναι τα Σχήματα:
Τα σχήματα δημιουργούνται από τις πρώιμες δυσλειτουργικές εμπειρίες του ατόμου. Είναι μοτίβα τα οποία περιέχουν γνωσίες, μνήμες ή συναισθήματα και σχηματίζονται κατά τη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής ηλικίας, από επίπονες εμπειρίες με σημαντικούς άλλους ή στο οικογενειακό πλαίσιο. Καθορίζουν τη νοηματοδότηση των εμπειριών, καθώς και το τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς. Διατηρούνται και αναπτύσσονται στην ενήλικη ζωή, κάνοντας το άτομο να διαιωνίζει τα προβλήματα του.
Ποια είναι τα Σχήματα:
Ο Young με τη συμβολή των συνεργατών του εντόπισε 18 Σχήματα:
- Εγκατάλειψη/Αστάθεια
- Καχυποψία/ Κακοποίηση
- Συναισθηματική Στέρηση
- Μειονεκτικότητα/ Ντροπή
- Κοινωνική Απομόνωση/ Αποξένωση
- Εξάρτηση/Ανικανότητα
- Ευαλωτότητα σε βλάβη ή ασθένεια
- Υπερεμπλοκή/ Μη ανεπτυγμένος Εαυτός
- Αποτυχία
- Αυτονόητο Δικαίωμα
- Ανεπαρκής Αυτοέλεγχος/ Αυτοπειθαρχία
- Υποτακτικότητα (Υποχωρητικότητα)
- Αυτοθυσία
- Αναζήτηση Επιδοκιμασίας/Αναγνώρισης
- Αρνητικότητα/ Απαισιοδοξία
- Συναισθηματική Αναστολή
- Ανελαστικά Πρότυπα/ Υπερβολική Κριτική
- Τιμωρητικότητα
Τα Σχήματα δημιουργούνται λόγω ανεκπλήρωτων συναισθηματικών αναγκών. Οι βασικές ανάγκες, σύμφωνα με τη θεωρία, που έχει κάθε παιδί είναι οι εξής:
-Αίσθηση ασφάλειας
-Ελευθερία λόγου και έκφρασης συναισθημάτων/αναγκών
-Αυτονομία και αίσθηση ταυτότητας
-Αυθορμητισμός
-Υγιείς περιορισμοί ανάλογα με την ηλικία
Οι στρατηγικές αντιμετώπισης στα Σχήματα:
Με την ενεργοποίηση των Σχημάτων αναπτύσσουμε κάποιους τρόπους αντιμετώπισης. Οι τρόποι αντίδρασης στα ερεθίσματα που λαμβάνουμε, βάσει των Σχημάτων μας, εντάσσονται σε τρεις κατηγορίες:
Παράδοση:
Σε αυτή τη περίπτωση υπακούμε στο σχήμα, υιοθετώντας ένα στυλ συμπεριφοράς που ενισχύει το μοτίβο.
Εάν για παράδειγμα παραδοθούμε σε ένα σχήμα το οποίο δημιουργήθηκε εξαιτίας της συναισθηματικής στέρησης που βιώσαμε, είναι πιθανό να κάνουμε σχέσεις που να περιλαμβάνουν αυτό το στοιχείο.
Αποφυγή:
Στην αποφυγή προσπαθούμε να μην ενεργοποιήσουμε το σχήμα. Μπορεί να αποφεύγονται συγκεκριμένες καταστάσεις ή δραστηριότητες, προκειμένου να κρατηθούμε μακριά από αυτό που υπαγορεύει το σχήμα.
Υπεραναπλήρωση:
Αυτός ο τρόπος αντιμετώπισης, οδηγεί σε μια συμπεριφορά άκρως αντίθετη από αυτή που υποδεικνύει το σχήμα, με αποτέλεσμα κάποιες φορές να είμαστε επιθετικοί ή υπερβολικοί.
Στόχοι της Θεραπείας Σχημάτων:
Ο βασικός στόχος της θεραπείας είναι να αντιμετωπισθεί λειτουργικά το εκάστοτε σχήμα μέσα από γνωσιακές, συμπεριφορικές και συναισθηματικές τεχνικές. Πιο συγκεκριμένα, εντοπίζεται το σχήμα και το στυλ αντίδρασης και εν συνεχεία, σε συνεργασία με τον θεραπευτή, αποκτούνται τα κατάλληλα εφόδια για την αντιμετώπιση των αναγκών που δεν καλύφθηκαν στη παιδική ηλικία. Η εφαρμογή της είναι αποτελεσματική σε χρόνιες συναισθηματικές δυσκολίες, χρόνιο άγχος, στη κατάθλιψη και στις διαταραχές προσωπικότητας
Πηγή:
- Raypole, C. (2019). How Schema Therapy Can Help You Undo Harmful Patterns. Ανακτήθηκε από www.healthline.com. (τελευταία πρόσβαση 13.01.2021).
