Αισχύλος τραγωδία
Πηγή: commons.wikimedia.org

Είμαστε συνηθισμένοι να αναζητούμε τις ύψιστες στιγμές των λογοτεχνών σε μεγάλα -σε μέγεθος και σημασία-, συμπαγή και, από κάθε άποψη, ολοκληρωμένα έργα τους. Και πράγματι, αυτό τείνει συνήθως να ισχύει. Συμβαίνει, όμως, η ίδια τέχνη να βρίσκεται με όλα τα χαρακτηριστικά της που μας αρέσουν ακόμα και σε πάρεργα ή ψήγματα. Τέτοιες αναγνωστικές ανακαλύψεις μάς κάνουν να αναρωτιόμαστε: άραγε είχε δίκιο ο Derrida να ψάχνει την ουσία τού έργου ενός συγγραφέα όχι στα κέντρα αλλά στις περιφέρειές του;

Ο Αισχύλος είναι ο πατέρας της τραγωδίας όπως ο Ηρόδοτος είναι της Ιστορίας. Δηλαδή, ενώ υπήρξαν τόσο τραγωδίες όσο και ιστορικές αφηγήσεις, αυτοί ήταν που έδωσαν και στις δύο τον καθιερωμένο χαρακτήρα τους. Γεννημένος το 525 π.Χ. στην Ελευσίνα, έλαβε (ως γόνος πλούσιας οικογένειας) παιδεία πλατιά και ουσιαστική, που έθρεψε εκείνο το βαθύ στοχαστικό πνεύμα που πλημυρίζει τα έργα του. Παρέλαβε την τραγωδία σαν μια αναπαραστατική αφήγηση μετά χορού και μουσικής, που με τη σειρά της είχε εξελιχθεί από τους θρησκευτικούς ύμνους στον Βάκχο, και τη μετέτρεψε σε θέατρο. Η εισαγωγή του δευτεραγωνιστή και των διαλογικών μερών, η επέκταση σε μη διονυσιακά θέματα, είναι μερικές μόνο απ’ τις καινοτομίες του. Τα ενενήντα έργα του περιέχουν μερικές από τις ωραιότερες σελίδες της αρχαίας μα και της παγκόσμιας ποίησης. Κι όμως μόνο επτά έχουν διασωθεί ολόκληρα, και εκατοντάδες αισχύλεια ψήγματα* να φέρονται γύρω τους σαν δακτύλιοι ενός πλανήτη.

Όλα αυτά μπορεί να είναι λίγο-πολύ γνωστά από τα σχολικά χρόνια, ίσως κι απ’ τα φοιτητικά. Δεν γίνεται όμως πολύ συχνά κατανοητό το περιεχόμενό τους. Η τραγωδία γεννήθηκε από τη λατρεία του Διονύσου, δε συνδέθηκε απλά μαζί της. Ακόμη κι αφότου αυτονομήθηκε σαν τέχνη από τη στενά θρησκευτική υμνολογία, ο Βάκχος δήλωνε πάντα παρόν εντός της. Η μουσική της (το βασικό της στοιχείο κατά τον Νίτσε), τα χορικά, ο γενικός λυρισμός, εγγράφονταν στην ίδια ιερή μανία των βεβακχευμένων, τη μανία που κατά τον Πλάτωνα προϋποθέτει κάθε πραγματικά μεγάλη ποίηση. Ο Αισχύλος, ο μουσικότερος των τριών τραγικών, μάς έχει παραδώσει υποβλητικά χορικά που αντηχούν τον αρχέγονο διονυσιασμό που λανθάνει στην αττική τραγωδία -πράγμα που φαίνεται ίσως περισσότερο στα ψήγματα των χαμένων τραγωδιών του παρά στις σωζόμενες. Κι ακόμα σημαντικότερο είναι ό,τι θρέφει αυτή την τέχνη: η διονυσιακή κοσμοθέαση των αρχαίων που ανέδειξε ξανά ο Νίτσε, ο ιδιότυπος αρχαιοελληνικός πεσιμισμός (αν όχι “μηδενισμός”), που μπορεί ταυτόχρονα να θεάται το Τίποτα της ύπαρξης και να λέει το ουσιαστικότερο ΝΑΙ στη ζωή, εκφράζεται συνέχεια -ρητά ή άρρητα- μέσα στον βαθιά μεταφυσικό αισχύλειο στοχασμό, ακόμα και στα πιο “ασήμαντους” στίχους του.

Αισχύλος
Πηγή: www.kaktos.gr

Αυτής της τέχνης τα σωζόμενα κομμάτια, συγκεντρωμένα από ποικίλες αρχαίες ή και μεσαιωνικές πηγές, όμορφα μεταφρασμένα από τον Τάσο Ρούσσο, φτάνουν σ’ εμάς ως μάρτυρες του βάθους ενός έργου που μόνο οι κορφές του μάς απέμειναν. Είναι αρκετά, όμως, για να εκτιμήσει ο κατάλληλος αναγνώστης, χρησιμοποιώντας και τη φαντασία του, τη παρουσία του μεγαλείου του δημιουργού τους σε ολόκληρη τη καλλιτεχνική του πορεία. Η αισχύλεια τραγωδία, μέσα ακόμα κι από τα ψήγματά της, ασκεί τη πασίγνωστη γοητεία της.

Advertising

Advertisements
Ad 14

*Τα Αποσπάσματα του Αισχύλου κυκλοφορούνται από τις εκδόσεις Κάκτος, σε μετάφραση Τάσου Ρούσσου. 

Περισσότερα από τη στήλη: Βιβλίο

Βιβλίο

Daisy Jones & The Six: Το βιβλίο και η σειρά που πρέπει να ζήσεις

Taylor Jenkins Reid – Η δημιουργός κόσμων και συναισθημάτων Η Taylor Jenkins Reid είναι μια συγγραφέας που ξέρει…

Βιβλίο

Holly Jackson: Στο μυστήριο της Ρέιτσελ Πράις

  Η Holly Jackson μας παρασύρει σε ένα μυθιστόρημα που δεν αφήνει τίποτα στην τύχη.…

Βιβλίο

Μαίρη Σέλλεϋ και ο διαχρονικός μύθος του Φρανκενστάιν

  Ο Φρανκενστάιν της Μαίρη Σέλλεϋ δεν είναι απλώς ένα κλασικό γοτθικό μυθιστόρημα. Είναι μια…

Βιβλίο

Τα Σόδομα, ο Βούδας και η λύτρωση της εκμηδένισης

Για την ηδονή της εκμηδένισης έχουμε μιλήσει αλλού για έργο αντιπροσωπευτικό της, διεθνώς καθιερωμένο και…

Βιβλίο

Διαβάζοντας ξανά: Τι ανακαλύπτουμε όταν επιστρέφουμε σε ένα βιβλίο χρόνια μετά

Υπάρχουν βιβλία που μας σημαδεύουν. Την πρώτη φορά που τα διαβάζουμε, μας γεμίζουν ένταση, συγκίνηση,…

Βιβλίο

«Οι Χήρες της Πέμπτης»: το κοινωνικό θρίλερ της Κλαούδια Πινιέιρο από τις εκδόσεις Carnivora

Η Κλαούδια Πινιέιρο (Μπουρσάκο 1960), είναι γνωστή ως η «Βασίλισσα του αργεντίνικου νουάρ» και αποτελεί…

Βιβλίο

Το φάντασμα του Κάντερβιλ: Το πιο αστείο φάντασμα της λογοτεχνίας

  Το Φάντασμα του Κάντερβιλ είναι ένα σύντομο, απολαυστικό διήγημα του Όσκαρ Ουάιλντ. Αντί να γράψει…