Μία ετυμολογική προσέγγιση της λέξης “δράμα” μας υποδεικνύει την ουσία της θεατρικής πράξης. Το αρχαιόθεμο ρήμα “δρω” υποδηλώνει μία πράξη, μία ενέργεια. Ο απώτερος σκοπός κάθε ρόλου αναδεικνύεται μέσω των δράσεων που πραγματοποιεί. Τα κίνητρα, οι φόβοι και τα συναισθήματα των ηρώων δικαιολογούνται από τις πράξεις τους. Η πλοκή του έργου ξετυλίγεται βασιζόμενη σε πράξεις των χαρακτήρων τους, η ιστορία καταγράφεται επειδή κάποιοι έκαναν κάτι μία δεδομένη στιγμή.
Είναι ξεκάθαρη η εξέλιξη ενός θεατρικού έργου μόνο όταν υπάρχει ροή συμβάντων και εγκαθιδρύεται μία αιτιότητα αναμεσά τους. Ο θεατής κατανοεί τη γενικότερη ιδεολογία και κοσμοθεωρία το συγγραφέα μέσα από τα λεγόμενα των ηρώων του δημιουργήματός τους. Φυσικά, με το πέρασμα των χρόνων οι πειραματισμοί των ανθρώπων των παραστατικών τεχνών οδήγησαν τους καλλιτέχνες του λόγου σε πιο αποκλίνουσες τεχνοτροπίες.
Πολλές φορές η ακινησία ενέχει μία αέναη κίνηση, η οποία εντάσσεται σε ψυχοσυναισθηματικό επίπεδο. Ο πρώτος συγγραφέας που θυμόμαστε όταν αναλογιζόμαστε μία τέτοια εσωτερικότητα είναι ο Άντον Τσέχωφ. Είναι γνωστή η συνεργασία του μεγάλου συγγραφέα με τον σκηνοθέτη Κονσταντίν Στανισλάβσκι. Η μεγάλη διαμάχη μεταξύ των δύο ανδρών εντοπιζόταν στην ερμηνεία και την παράσταση του γραπτού λόγου.
Ο Στανισλάβσκι βασιζόταν στην θεωρία του περί δράσεων στη θεατρική σκηνή. Όλα έχουν αφετηρία το μαγικό “εάν” και πάντα κάθε ενέργεια κρύβει από πίσω της τα μαγικά ερωτήματα “που”, “πότε”,”γιατί”. Από την άλλη μεριά, ο Τσέχωφ υποστήριζε την στατικότητα στη σκηνή και την κινητικότητα στο χώρο των νοημάτων και των εννοιών.
Aλήθεια αν αναλογιστούμε τα έργα του ρώσου θεατρικού συγγραφέα, όλα εκτυλίσσονται σε ένα συγκεκριμένο τόπο. Όλοι οι ήρωες περιφέρονται σε ένα σημείο εκδηλώνοντας την επιθυμία τους να το εγκαταλείψουν για ένα καλύτερο αύριο. Στο Βυσσινόκηπο πάρα το γεγονός ότι όλοι αγαπούν τον κήπο, η ανάγκη για εγκατάλειψή του και μεταφορά στην πρωτεύουσα είναι επιτακτική. Στο τέλος, αυτό γίνεται αλλά όλη η ιστορία έχει ξετυλιχτεί στον αγαπημένο κήπο. Το ίδιο συμβαίνει και στις Τρεις Αδερφές, στο Θείο Βάνια και στο Γλάρο. Διαπιστώνουμε ότι επιφανειακά δεν συμβαίνει κάτι σημαντικό στα έργα του Τσέχωφ. Αν εντρυφήσουμε, όμως, στη νοηματοδότηση των λόγων των ηρώων ανακαλύπτουμε τεράστια κινητικότητα σε αξίες και ιδέες.
Οι χαρακτηρές έρχονται αντιμέτωποι με διλήμματα, με ηθικές αποφάσεις και συναισθηματικές συγκρούσεις. Οι Τρεις Αδερφές κάθονται στο σαλόνι της επαρχιακής οικείας τους, εκφράζοντας επιθυμίες. Μία στατική εικόνα που μέσα από το λόγο αποκτά ένταση, συναισθηματικό βάθος και υποβάλλει τον θεατή σε μία προσωπική ενδοσκόπηση.
Oι απόψεις, οι αντιλήψεις, οι κοσμοθεωρίες και η γενικότερη οπτική του κάθε χαρακτήρα του Άντον Τσέχωφ είναι οι παράγοντες που ενισχύουν την εσωτερική κινητικότητα. Στο Γλάρο η Νίνα και ο Κώστια βρίσκονται σε ένα δωμάτιο χωρίς να κάνουν κάτι. Όμως, ο διάλογος μεταξύ τους προκαλεί πολλαπλούς συνειρμούς σε όποιον τον ακούει. Πόσα “μπρος πίσω” στις αποφάσεις υπάρχουν σε αυτή τη σκηνή, πόσα υποννοούμενα υποβώσκουν πίσω από κάθε πρόταση.
Ο Τσέχωφ πάντα υποστήριζε την στατικότητα στην αναπαράσταση. Όλα τα νοήματα του μεγάλου συγγραφέα εκφράζονταν αβίαστα μέσα από τα λόγια των ρόλων στα κείμενα του μεγάλου καλλιτέχνη. Η δράση για αυτόν ήταν πνευματική και ψυχοσυναισθηματική. Μερικές φορές κάτι τέτοιο δεν ισχύει και στην καθημερινότητά μας; Η πραγματικότητα δεν απέχει πολύ από τα σκηνικά του Τσέχωφ και κάθε παράσταση έργου του μας υποβάλει να ταυτιστούμε με τα πάθη των ηρώων του.
Πηγές:
Έρενμπουργκ Ίλια 2008, Ο κόσμος του Τσέχωφ, Αθήνα, Δαμιάνος.
