Φανταστείτε τη σκηνή: Ένα ζεστό, βραδινό μπαρ. Ο κόσμος γύρω πίνει κοκτέιλ, γελάει, φλερτάρει, ζει τη νυχτερινή ζωή. Στο βάθος, όμως, μια ομάδα ανθρώπων κάθεται γύρω από ένα τραπέζι. Για σχεδόν μία ώρα, κανείς δεν μιλά. Δεν ανταλλάσσουν βλέμματα, δεν σχολιάζουν την πλοκή, δεν αναρωτιούνται αν ο πρωταγωνιστής είναι δολοφόνος. Κρατούν όλοι από ένα βιβλίο και διαβάζουν με θρησκευτική ευλάβεια.
Όχι, δεν βρεθήκατε σε σκηνή από επεισόδιο του Twilight Zone, ούτε σε συνάντηση εξωγήινων που μελετούν τη γήινη λογοτεχνία. Καλώς ήρθατε στο Silent Book Club, τη λέσχη ανάγνωσης που τα τελευταία χρόνια γνωρίζει εντυπωσιακή άνθηση σε όλο τον κόσμο, αποδεικνύοντας ότι, μερικές φορές, ο καλύτερος τρόπος για να κοινωνικοποιηθείς είναι να μην αισθάνεσαι υποχρεωμένος να μιλήσεις.
Η ιδέα γεννήθηκε το 2012 στο Σαν Φρανσίσκο και από τότε εξαπλώθηκε σε εκατοντάδες πόλεις διεθνώς. Σήμερα διοργανώνονται συναντήσεις σε βιβλιοπωλεία, βιβλιοθήκες, πάρκα, καφέ, μπαρ και κάθε λογής δημόσιους χώρους. Η συνταγή είναι απλή: φέρνεις ό,τι διαβάζεις εκείνη την περίοδο, κάθεσαι δίπλα σε άλλους βιβλιόφιλους και αφιερώνεις μία ώρα αποκλειστικά στην ανάγνωση.
Το κλασικό Book Club εναντίον του Silent Book Club: Μια άνιση αναμέτρηση
Για να εκτιμήσουμε πραγματικά το μεγαλείο αυτής της ιδέας, πρέπει να θυμηθούμε τις παραδοσιακές λέσχες ανάγνωσης. Εκείνα τα μέρη όπου υποτίθεται ότι συναντιέσαι για να συζητήσεις τη ρωσική λογοτεχνία, αλλά καταλήγεις να τρως κέικ λεμονιού και να αναλύεις τα προσωπικά της θείας κάποιου.
Σε ένα κλασικό book club υπάρχουν διάφοροι κοινωνικοί βραχνάδες. Πρέπει να έχεις διαβάσει το προτεινόμενο βιβλίο, ακόμη κι αν από την τρίτη σελίδα σε έκανε να αναρωτιέσαι αν η τηλεόραση ήταν τελικά μια τόσο κακή εφεύρεση. Πρέπει να έχεις μια «έξυπνη άποψη» για τους συμβολισμούς του συγγραφέα, να θυμάσαι τα ονόματα των χαρακτήρων και να αντιμετωπίζεις τον διαρκή κίνδυνο να διαφωνήσεις με κάποιον που έχει αποφασίσει ότι κάθε κουρτίνα στο μυθιστόρημα συμβολίζει την υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου.
Το Silent Book Club γκρεμίζει όλες αυτές τις υποχρεώσεις.
Ο κανόνας είναι σχεδόν απελευθερωτικός: φέρνεις ό,τι διαβάζεις. Μπορεί να είναι το Πόλεμος και Ειρήνη, ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, manga, κόμικς, ένα περιοδικό ή ακόμη και ένα χειρόγραφο που γράφεις ο ίδιος. Και, θεωρητικά, αν εμφανιστείς κρατώντας το εγχειρίδιο συναρμολόγησης μιας βιβλιοθήκης της IKEA, μάλλον κανείς δεν θα διαμαρτυρηθεί. Όχι μόνο επειδή δεν είναι εκεί για να σε κρίνει, αλλά κυρίως επειδή εκείνη την ώρα όλοι είναι απορροφημένοι στις δικές τους σελίδες.
Το χρονοδιάγραμμα της ευτυχίας
Η τυπική συνάντηση μοιάζει περισσότερο με τελετουργία εσωτερικής γαλήνης παρά με κοινωνική εκδήλωση.
Στην αρχή, ο κόσμος φτάνει χαλαρά, παραγγέλνει καφέ ή ποτό, γνωρίζεται με όσους το επιθυμούν και ανταλλάσσει λίγες κουβέντες. Δεν υπάρχει υποχρεωτική γνωριμία ούτε παγοθραυστικά παιχνίδια που σε κάνουν να μετανιώνεις για κάθε κοινωνική επιλογή της ζωής σου.
Στη συνέχεια, τα κινητά μπαίνουν στο αθόρυβο, τα βιβλία ανοίγουν και πέφτει μια σχεδόν μαγική σιωπή. Το μόνο που ακούγεται είναι το γύρισμα των σελίδων, κάποιο φλιτζάνι που ακουμπά στο τραπέζι και ίσως ένας αναστεναγμός από κάποιον που μόλις διάβασε μια συγκλονιστική σκηνή.
Μετά το πέρας της μίας ώρας, όσοι θέλουν μπορούν να συζητήσουν για όσα διάβασαν. Άλλοι μένουν για κουβέντα, άλλοι σηκώνονται, χαιρετούν ευγενικά και φεύγουν. Δεν υπάρχει καμία υποχρέωση να συμμετάσχεις σε συζήτηση. Και, για πολλούς, αυτή ακριβώς η απουσία κοινωνικού εξαναγκασμού είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα.
Τι λένε η ψυχολογία και η επιστήμη;
Αν αναρωτιέστε ποιος λογικός άνθρωπος πληρώνει για να πάει σε ένα μπαρ ώστε να κάνει ακριβώς ό,τι θα μπορούσε να κάνει στον καναπέ του φορώντας τις αγαπημένες του φθαρμένες πιτζάμες, η απάντηση είναι πως η εμπειρία δεν είναι ακριβώς η ίδια.
Αν και οι επιστημονικές έρευνες που εξετάζουν ειδικά το Silent Book Club είναι ακόμη περιορισμένες, αρκετά ευρήματα από την ψυχολογία και τη νευροεπιστήμη βοηθούν να εξηγήσουν γιατί αυτό το μοντέλο φαίνεται να λειτουργεί τόσο καλά.
Body Doubling: Η δύναμη της ήσυχης συντροφιάς
Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει ιδιαίτερα γνωστή η τεχνική του body doubling, ειδικά μέσα από τη μελέτη της ΔΕΠΥ (ADHD), χωρίς όμως να αφορά αποκλειστικά άτομα με αυτή τη διαταραχή.
Η βασική ιδέα είναι απλή: όταν βρισκόμαστε στον ίδιο χώρο με ανθρώπους που είναι ήρεμα συγκεντρωμένοι στη δική τους εργασία, συχνά συγκεντρωνόμαστε ευκολότερα κι εμείς. Η παρουσία των άλλων λειτουργεί σαν ένας ήπιος μηχανισμός αυτοπειθαρχίας, χωρίς να απαιτεί συνεργασία ή συζήτηση.
Είναι το ίδιο φαινόμενο που κάνει πολλούς ανθρώπους να εργάζονται πιο αποδοτικά σε μια καφετέρια γεμάτη κόσμο απ’ ό,τι μόνοι τους στο σπίτι.
Η ευεργετική δύναμη της σιωπής
Η καθημερινότητά μας είναι γεμάτη ειδοποιήσεις, συνομιλίες, ήχους και συνεχή ερεθίσματα. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που όλο και περισσότεροι αναζητούν χώρους όπου μπορούν απλώς να ησυχάσουν.
Έρευνες δείχνουν ότι οι περίοδοι ηρεμίας, σε συνδυασμό με δραστηριότητες όπως η ανάγνωση, μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του στρες, να διευκολύνουν τη συγκέντρωση και να προσφέρουν μια πολύτιμη αίσθηση ψυχικής αποφόρτισης. Δεν πρόκειται για κάποια μαγική θεραπεία, αλλά για μια μικρή παύση από τον αδιάκοπο θόρυβο της καθημερινότητας.
Το αντικοινωνικό socializing
Ίσως το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό του Silent Book Club είναι ότι καταφέρνει να συνδυάζει δύο ανάγκες που συνήθως μοιάζουν ασύμβατες.
Από τη μία, οι περισσότεροι άνθρωποι έχουμε ανάγκη να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε σε μια κοινότητα. Από την άλλη, η συνεχής κοινωνική αλληλεπίδραση μπορεί να είναι κουραστική, ιδιαίτερα για όσους είναι εσωστρεφείς ή απλώς έχουν περάσει μια δύσκολη μέρα.
Το Silent Book Club φαίνεται να προσφέρει μια ισορροπία ανάμεσα στα δύο. Είσαι μαζί με άλλους ανθρώπους, μοιράζεσαι μια κοινή δραστηριότητα και αισθάνεσαι μέλος μιας κοινότητας, χωρίς όμως να υπάρχει η παραμικρή υποχρέωση να μιλήσεις περισσότερο απ’ όσο θέλεις. Είναι κοινωνικοποίηση χωρίς πίεση – μια μάλλον σπάνια πολυτέλεια στην εποχή μας.
Γιατί έγινε τόσο δημοφιλές;
Η επιτυχία του Silent Book Club ίσως λέει περισσότερα για τη σύγχρονη κοινωνία παρά για την ίδια την ανάγνωση.
Ζούμε σε μια εποχή όπου σχεδόν κάθε δραστηριότητα συνοδεύεται από μια απαίτηση για διαρκή επικοινωνία. Οι έξοδοι πρέπει να είναι φωτογενείς, οι συναντήσεις παραγωγικές, οι συζητήσεις ενδιαφέρουσες και οι απόψεις άμεσα διαθέσιμες.
Το Silent Book Club προτείνει κάτι σχεδόν επαναστατικό: να μοιραζόμαστε τον ίδιο χώρο χωρίς να αισθανόμαστε την ανάγκη να αποδείξουμε τίποτα. Να διαβάζουμε επειδή μας αρέσει να διαβάζουμε και όχι επειδή στο τέλος θα εξεταστούμε πάνω στο βιβλίο.
Εν κατακλείδι
Το Silent Book Club είναι, κατά μία έννοια, η μικρή δικαίωση όλων των εσωστρεφών του πλανήτη. Αποτελεί τη χρυσή τομή ανάμεσα στην έξοδο για ποτό και στην επιθυμία να κλειστείς στο σπίτι με ένα καλό βιβλίο.
Την επόμενη φορά λοιπόν που θα ακούσετε για μια συνάντησή του, μη διστάσετε. Πάρτε το βιβλίο που διαβάζετε αυτή την περίοδο, βρείτε το κοντινότερο καφέ ή μπαρ όπου διοργανώνεται μια συνάντηση και ετοιμαστείτε να απολαύσετε κάτι ολοένα και πιο σπάνιο στη σύγχρονη ζωή: την ησυχία.
Παρέα με δεκάδες ανθρώπους που χαίρονται εξίσου να μη σας διακόψουν.
