“Το τραγούδι του Προφήτη”: το βραβευμένο με Booker 2023 βιβλίο του Paul Lynch

Αν έπρεπε να παρομοιάσω με κάτι το βραβευμένο με Booker 2023 μυθιστόρημα του  Ιρλανδού Paul Lynch, με τίτλο “Το τραγούδι του Προφήτη”, σε μετάφραση Άγγελου και Μαρίας Αγγελίδου, αυτό θα ήταν μια blockbuster ταινία αποκάλυψης, στην οποία η ηρωίδα τρέχει να σωθεί ενώ πίσω της ο κόσμος καταρρέει. Αυτή ακριβώς την αίσθηση αποκομίζει ο αναγνώστης διαβάζοντας την καταιγιστική ιστορία της  οικογένειας Στακ, η οποία ξεκινά πολύτεκνη αλλά αποδεκατίζεται μέρα την ημέρα. Πυλώνες της οικογένειας η Άιλις κι ο Λάρι Στακ, με τα τέσσερα παιδιά τους, τον σχεδόν ενήλικο Μαρκ, τους έφηβους Μπέιλι και Μόλι και τον νεογέννητο Μπεν. Τόπος δράσης η Ιρλανδία, αν και τελειώνοντας το βιβλίο, γίνεται κάτι παραπάνω από σαφής η οικουμενικότητα της ιστορίας που επινόησε ο Lynch κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η οποία έκλεισε όλο τον πλανήτη στο σπίτι του. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Ο Λάρι Στακ εργάζεται ως γενικός γραμματέας στο Σώμα Διδασκόντων της Ιρλανδίας, όταν θα κατηγορηθεί ότι υποδαυλίζει το μίσος εναντίον του κράτους, παρακινώντας τους συναδέλφους του να συμμετάσχουν στην απεργία εναντίον του “Νόμου Έκτακτης Ανάγκης”, ο οποίος καταπατά κάθε ανθρώπινο δικαίωμα. Ο Λάρι συλλαμβάνεται γι’ αυτήν του τη δράση από την Γκάρντα, την Εθνική Υπηρεσία Ασφάλειας κι έκτοτε αγνοείται, αφήνοντας πίσω του την Άιλις ολομόναχη με τα τέσσερά τους παιδιά. Όσο εκείνη αγωνιά για την τύχη του, οι εξαφανίσεις ανθρώπων πληθαίνουν, δημιουργούνται στρατόπεδα συγκέντρωσης για τους συλληφθέντες αποστάτες, ο δικαστικός κλάδος και τα ΜΜΕ φιμώνονται, οι εξεγέρσεις καταστέλλονται με τη χρήση βίας, τα προσωπικά δεδομένα γίνονται δημόσια, καταστρατηγώντας κάθε έννοια ιδιωτικότητας, τα μπλόκα κι οι έλεγχοι στους δρόμους εντατικοποιούνται κι η αστυνομία καταγράφει με κάμερες τα πρόσωπα των διαδηλωτών, καλεί σε επιστράτευση ακόμα και αγόρια κάτω των 18 ετών και δημοσιοποιεί τα ονόματα των λιποτακτών σε έντυπα μέσα. Όπως συμβαίνει με κάθε επιβολή δικτατορικού καθεστώτος– είτε κατονομάζεται έτσι, είτε όχι- η δράση θα φέρει αντίδραση, οι αντάρτες θα συσπειρωθούν και θα πολεμήσουν το καθεστώς κι η Άιλις θα βρεθεί στο επίκεντρο. Εν μέσω όλου αυτού του χάους, εκτός από την φροντίδα των παιδιών της, πάνω στα οποία έχει τεράστιο αντίκτυπο η εξαφάνιση του πατέρα τους, η Άιλις θα πρέπει να βρει τρόπο να προστατέψει και τον δικό της πατέρα, που πάσχει από άνοια. Η ηρωίδα του Lynch χάνει έναν έναν όλους τους βασικούς άξονες περιστροφής της, τον άνδρα της, έπειτα τον γιο της που αποφασίζει να πολεμήσει στο πλευρό των ανταρτών, τον πατέρα της που είναι πνευματικά απών, τη δουλειά της και κατ’ επέκταση κάθε πόρο επιβίωσής. Χάνει τον ύπνο της, την ελευθερία της, την ψυχική της ηρεμία κι ωθείται σε μια χιμαιρική περιδίνηση, ακροβατώντας ανάμεσα στην τρέλα και τη λογική. Γίνεται θύμα βανδαλισμών, δέκτης απειλών, ενώ αγωνιά για την τύχη των αγαπημένων της και ψάχνει τρόπους και λόγους να κρατηθεί όρθια όταν  όλα γύρω της καταρρέουν. Από την Άιλις ξεγλιστρά το μέλλον κι από τον πατέρα της το παρελθόν, κι έτσι μένουν εγκλωβισμένοι σ’ ένα σκοτεινό παρόν με δυσοίωνες προοπτικές.

Στο βιβλίο του Paul Lynch “Το τραγούδι του Προφήτη”, ο φόβος ξεχύνεται στις σελίδες, αρπάζει τις λέξεις και τις στριμώχνει σε κοφτές φράσεις, ασθματικές προτάσεις, ακριβώς όπως αυτές που ξεστομίζουμε όταν φοβόμαστε. Η ιστορία της οικογένειας Στακ είναι έτσι γραμμένη ώστε να προξενήσει μια σειρά συναισθημάτων στους αναγνώστες, εκτός της αποπνικτικής ατμόσφαιρας που δημιουργεί μέσω των εικόνων που πλάθει ο συγγραφέας. Ο φόβος εναλλάσσεται με τον οργή, η ανημποριά με την αντίσταση, η παραίτηση με το θάρρος, η απελπισία με την ελπίδα. Η φύση και οι καιρικές συνθήκες ενισχύουν αισθητά  το αίσθημα ασφυξίας που κυκλώνει τους αναγνώστες όσο ακολουθούν την Άιλις στη ξέφρενη πορεία της μέσα στο χάος που την περιβάλλει και, ενώ ο συγγραφέας διανθίζει την αφήγησή του με σκηνές καταιγιστικής δράσης, είναι εκείνες οι στιγμές απόλυτης σιωπής που προηγούνται, αυτές που κάνουν τους αναγνώστες να νιώθουν πως βαδίζουν πάνω σε κινούμενη άμμο.

Δε ξέρω αν το βιβλίο του Lynch είναι δυστοπία, αν “Το τραγούδι του Προφήτη” προφητεύει όντως ένα δυσοίωνο μέλλον ή ανασκαλεύει το παρελθόν της ανθρωπότητας, ξέρω ,όμως, πως, σίγουρα, πρόκειται για μια ιστορία έτσι γραμμένη ώστε να “ξεβολέψει” τον αναγνώστη, να τον κάνει να βγει από τον μικρόκοσμο μέσα στον οποίο ζει, να δει ”την μεγαλύτερη εικόνα”, να πάψει να νοιάζεται μόνο για όσα τον αφορούν άμεσα, να προβληματιστεί με την άνοδο της ακροδεξιάς σε όλη την Ευρώπη, να πάψει να θεωρεί τον φασισμό απομεινάρι του Χίτλερ, να πάψει να νιώθει ασφαλής ενώ δεν είναι, να πάψει να νιώθει προνομιούχος επειδή οι βόμβες δε σκάνε στο δικό του κεφάλι. Να σκεφτεί πως πρέπει να βρει τρόπο να προστατέψει τα παιδιά, όχι μόνο τα δικά του, αλλά όλο του κόσμου, να πάψει να περιμένει η αλλαγή να έρθει από μόνη της, να διαμαρτυρηθεί για τον γείτονά του που χάνει το σπίτι του, γιατί αύριο μπορεί κι αυτός να χάσει το δικό του, να υπερασπιστεί μέχρι θανάτου το αναφαίρετο δικαίωμα όλων στην ελευθερία, να πάψει να είναι προφήτης του καναπέ και να γίνει άνθρωπος με ενσυναίσθηση. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg. Βρείτε το εδώ.