Έχουν περάσει 15 χρόνια από όταν συνέβη το πιο πρόσφατο μεγάλο πυρηνικό ατύχημα στη σύγχρονη ιστορία. Στις 11 Μαρτίου 2011, έπειτα από σεισμό 9,0-9,1 της κλίμακας Ρίχτερ, με επίκεντρο βορειανατολικά της Ιαπωνίας, δημιουργήθηκε τσουνάμι που έπληξε μεταξύ άλλον και τη πόλη της Φουκωσίμα. Λόγο του τσουνάμι, προκλήθηκαν πυρηνικά ατυχήματα επιπέδου 7 (ίδιο με το Τσερνόμπιλ) σε 3 αντιδραστήρες των σταθμών Fukushima Daiichi. Οι οικονομικές απώλειες άγγιξαν τα 34,6 δισ. δολάρια και πολλοί άνθρωποι αναγκάστηκαν να απομακρυνθούν πέρα από τις ζώνες εκκένωσης. Παράλληλα, η διαρροή ραδιενέργειας προκάλεσε ρύπανση των θαλάσσιων και χερσαίων οικοσυστημάτων, με ιδιαίτερα μεγάλο οικολογικό αντίκτυπο στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Γιατί όμως μια χώρα όπως η Ιαπωνία, παρά το τόσο έντονο και αρνητικό παρελθόν της γύρω από την πυρηνική ενέργεια, εξακολουθεί να την προτιμά μέχρι και σήμερα;. Αποτελεί η πυρηνική ενέργεια μια λύση στην ενεργειακή και στην κλιματική κρίση;
Τι είναι πυρηνική ενέργεια;
Η πυρηνική ενέργεια είναι η πηγή ενέργειας που υπάρχει στον πυρήνα ενός ατόμου. Όταν γίνει η απελευθέρωση της, μπορεί να γίνει χρήση της για παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος μέσα σε έναν πυρηνικό αντιδραστήρα. Αυτό συμβαίνει με δύο τρόπους: τη σύντηξη και τη σχάση των ατόμων. Κατά τη διάρκεια της σχάσης, το ουράνιο που έχει το ρόλο του καύσιμου, προκαλεί τη διάσπαση των ατόμων σε δύο ή και περισσότερους πυρήνες. Η απελευθέρωση της ενέργειας -λόγο της σχάσης-, παράγει θερμότητα η οποία βράζει ένα ψυκτικό μέσο, συνήθως νερό. Ο βρασμός με τη σειρά του προκαλεί ατμό ο οποίος μέσω στρόβιλων περιστροφής, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια.
Είναι η πυρηνική ενέργεια μια καθαρή μορφή ενέργειας;
Ως καθαρή θεωρούμε κάθε πηγή ενέργειας που δημιουργεί ελάχιστες έως και καθόλου εκπομπές άνθρακα στην ατμόσφαιρα και έχει χαμηλό περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Τέτοιες πηγές περιλαμβάνουν τον ήλιο, τον άνεμο, τη γεωθερμία και τον υδροηλεκτρισμό. Αν και η πυρηνική ενέργεια είναι για πολλούς μια πιο αμφιλεγόμενη πηγή από ότι οι άλλες, εξακολουθεί να είναι μια καθαρή πηγή καθώς δεν υπάρχουν εκπομπές άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Βέβαια, καμία μορφή ενέργειας δεν είναι πλήρως καθαρή. Όπως όλες οι μορφές, έτσι και η πυρηνική έχει τόσο πλεονεκτήματα όσο και μειονεκτήματα.
Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα
Το κύριο πλεονέκτημα της πυρηνικής ενέργειας, σε αντίθεση με τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας μέσω ορυκτών καυσίμων, είναι ότι είναι ότι κατά τη λειτουργεία δεν υπάρχουν εκπομπές άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Επίσης έχει υψηλή ενεργειακή απόδοση, δηλαδή μια μικρή ποσότητα καυσίμου (ουράνιο) δίνει μεγάλη ενέργεια, με ένα πολύ μικρό φυσικό αποτύπωμα. Σημαντικό επίσης είναι η σταθερή παραγωγή ενέργειας χωρίς να υπάρχει εξάρτηση από τον ήλιο ή το άνεμο όπως άλλες ανανεώσιμες πηγές.
Η μεγαλύτερη περιβαλλοντική ανησυχία γύρω από την πυρηνική ενέργεια αφορά τη μακροπρόθεσμη διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων. Τα απόβλητα αφορούν τα υπολείμματα ουρανίου από εργοστάσια παραγωγής ενέργειας, το χρησιμοποιημένο καύσιμο αντιδραστήρων και άλλα ραδιενεργά απόβλητα. Αυτά τα υλικά μπορούν να παραμείνουν ραδιενεργά και επικίνδυνα για τον άνθρωπο και το περιβάλλον για χιλιάδες χρόνια. Αν και δεν υπάρχουν εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και ρύπανση της ατμόσφαιρας, αυτό αφορά μόνο κατά τη διάρκεια λειτουργείας του εργαστηρίου. Στη φάση της κατασκευής του σταθμού έχουμε χρήση μετάλλου και σκυροδέματος σε μεγάλες ποσότητες. Για τη παραγωγή τους είναι απαραίτητες μεγάλες ποσότητες ενέργειας. Οι εκπομπές λόγο της καύσης ορυκτών καυσίμων για την εξόρυξη και τη διύλιση του ουρανίου, καθώς και για την παραγωγή του σταθμού, μπορούν να θεωρηθούν μέρος των εκπομπών που παράγει ο πυρηνικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής. Άρα, λαμβάνοντας υπόψιν αυτά τα δεδομένα, μπορούμε να πούμε έχουμε εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Ο φόβος γύρω από ένα ατύχημα
Ένα ακόμα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της πυρηνικής ενέργειας αποτελεί το ότι είναι πιο ασφαλής σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα σε ότι αφορά τη δημόσια υγεία. Αυτό συμβαίνει διότι δεν έχουμε παραγωγή αέριων ρύπων που αποτελούν κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Οι αέριοι ρύποι από τη καύση ορυκτών καυσίμων είναι κυρίως διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), μονοξείδιο του άνθρακα (CO), διοξείδιο του θείου (SO₂), οξείδια του αζώτου (NOx) και αιωρούμενα σωματίδια. Οι επιπτώσεις στην υγεία μπορεί να είναι από ερεθισμό στα μάτια έως αναπνευστικές και καρδιαγγειακές παθήσεις. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ περίπου το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού αναπνέει αέρα που υπερβαίνει τα επιτρεπτά επίπεδα ρύπων. Πάραυτα, συνεχίζει η χρήση των συμβατικών πηγών ορυκτής ενέργειας συστηματικά.
Αυτό διότι παραμένει έντονος ο φόβος, ενός πυρηνικού ατυχήματος.
Σχεδόν 70 χρόνια έχουν περάσει από την έναρξη της πυρηνικής ενέργειας και μόνο τρία ατυχήματα έχουν σημάνει δημόσιο συναγερμό. Το ατύχημα στο Three Mile Island το 1979, η καταστροφή του Τσερνόμπιλ το 1986 και η πυρηνική καταστροφή της Φουκουσίμα το 2011. Από αυτά, μόνο το ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ στην Ουκρανία προκάλεσε άμεσα θανάτους. Παρόλα αυτά, οι επιπτώσεις είναι γραμμένες ανεξίτηλα στη μνήμη των περισσότερων ανθρώπων, με αποτέλεσμα να αναπτυχθεί – δικαιολογημένα έως ένα βαθμό- φόβος.
Ως προς τον ίδιο τον άνθρωπο, οι επιπτώσεις στην υγεία λόγο έκθεσης σε ραδιενέργεια είναι γνωστές. Οι μεταλλάξεις, οι τερατογεννέσεις και ο καρκίνος μπορούν να έχουν επιπτώσεις μέχρι και πολλές γενιές μετά. Επίσης μακροχρόνιες είναι οι επιπτώσεις της ραδιενεργούς ρύπανσης στο περιβάλλον. Η μόλυνση του εδάφους και του νερού από ραδιενεργά υλικά μπορούν να φέρουν μεταλλάξεις, μειώσεις πληθυσμών και διατάραξη της βιοποικιλότητας. Αλλά ακόμα και χωρίς το χειρότερο σενάριο ενός ατυχήματος, η διαχείριση των αποβλήτων παραμένει ελλιπής. Τα πυρηνικά απόβλητα είναι επικίνδυνα για χιλιάδες χρόνια και απαιτούν ασφαλή αποθήκευση, με κίνδυνο διαρροών. Ένα πρόβλημα που δεν έχουμε λύσει πλήρως.
Είναι η πυρηνική ενέργεια η λύση;
Έχοντας κάνει μια όσο το δυνατών πιο πλήρης ανασκόπηση πάνω στη πυρηνική ενέργεια θέτετε το ερώτημα: Είμαστε πραγματικά έτοιμη;. Ναι και όχι. Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι το υψηλό κόστος παραγωγής εργοστασίων. Η κατασκευή και λειτουργεία νέων πυρηνικών εργοστασίων μπορεί να πάρει 20-30 χρόνια. Ο χρόνος αυτός είναι αρκετά μεγάλος για να να συμβάλει άμεσα στην αντιμετώπιση της κλιματική κρίση. Επίσης παρόλη την τεχνολογική ανάπτυξη και τα μέτρα ασφαλείας, ακόμα δεν υπάρχει λύση για την συσσώρευση ραδιενεργών αποβλήτων. Η έλλειψη στρατηγικής για την αποθήκευση και διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων αποτελεί ένα μεγάλο πρόβλημα για τις μελλοντικές γενιές. Αδιαμφισβήτητα, οι χώρες που με πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής είναι ενεργειακά ανεξάρτητες αλλά όχι απόλυτα. Μπορεί να μειωθεί η εισαγωγή ορυκτών καυσίμων αλλά είναι συνήθως απαραίτητη η εισαγωγή ουρανίου.
Συμπεράσματα
Όπως κάθε πηγή ενέργειας, η πυρηνική ενέργεια δεν αποτελεί τη λύση σε όλα τα προβλήματά μας, αλλά μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο. Για αιώνες, οι βιομηχανικές χώρες ανέπτυξαν την οικονομία τους χάρη στα ορυκτά καύσιμα όπως ο άνθρακας, το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο και μόνο τα τελευταία χρόνια οι χώρες άνοιξαν σε εναλλακτικές, ανανεώσιμες πηγές όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια. Η κατασκευή των πυρηνικών σταθμών κοστίζει δισεκατομμύρια δολάρια και διαρκεί πολύ περισσότερο χρόνο από οποιαδήποτε άλλη υποδομή για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Σίγουρα η υψηλή ενεργειακή απόδοση και η μη παραγωγή αέριων ρύπων της πυρηνική ενέργεια την καθιστά καλύτερη από τις συμβατικές πηγές. Όμως οι κίνδυνοι, όπως ραδιενεργή ρύπανση και ένα πιθανό ατύχημα υπάρχουν ακόμα. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι πιο ασφαλείς για το περιβάλλον και την υγεία, καθώς δεν παράγουν επικίνδυνα απόβλητα. Γι’ αυτό είναι προτιμότερο να στραφούμε στις ΑΠΕ για ένα πιο βιώσιμο μέλλον.
Πηγές
- https://citizensclimatelobby.org/blog/policy/is-nuclear-energy-clean/
- https://earth.org/the-advantages-and-disadvantages-of-nuclear-energy/
- https://www.eia.gov/energyexplained/nuclear/nuclear-power-and-the-environment.php
- https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%85%CF%81%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AC_%CE%B1%CF%84%CF%85%CF%87%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1_%CF%83%CF%84%CE%BF_%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%B8%CE%BC%CF%8C_%CE%A6%CE%BF%CF%85%CE%BA%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%AF%CE%BC%CE%B1_1_%CF%84%CE%BF_2011
