Η ταυτότητα του βιβλίου
Το “περί έρωτος και άλλων δαιμονίων” κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1994 (ισπανικός τίτλος: Del amor y otros demonios). Στην Ελλάδα, το βιβλίο έχει συνδεθεί για χρόνια με τις Εκδόσεις Λιβάνη, σε μετάφραση της Κλαίρης Μιτσοτάκη, ενώ πλέον κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ψυχογιός σε μετάφραση της Μαρίας Παλαιολόγου, η οποία αποδίδει με εξαιρετικό τρόπο τη μαγική ατμόσφαιρα της εποχής του συγγραφέα.
Η γέννηση του βιβλίου κάθε άλλο παρά τυχαία δεν ήταν. Ο ίδιος ο Μάρκες στον πρόλογο αφηγείται πώς ως νεαρός δημοσιογράφος το 1949, στάλθηκε να καλύψει την εκκένωση των τάφων από το μοναστήρι της Σάντα Κλάρα. Εκεί, είδε την εκταφή μιας νεαρής κοπέλας, της οποίας τα χάλκινα μαλλιά ξεπερνούσαν σε μήκος τα 22 μέτρα. Αυτή η εικόνα στοίχειωσε τη φαντασία του για δεκαετίες, μέχρι που μεταμορφώθηκε στην ιστορία της Σιέρβα Μαρία.
Η πλοκή: ένα δάγκωμα που αλλάζει τη μοίρα
Η ιστορία του “περί έρωτος και άλλων δαιμονίων” διαδραματίζεται στην Καρθαγένη των Ινδιών κατά την περίοδο της αποικιοκρατίας. Όλα ξεκινούν με ένα συμβάν που μοιάζει ασήμαντο. Η Σιέρβα Μαρία, η δωδεκάχρονη κόρη ενός παρηκμασμένου Μαρκησίου δαγκώνεται από ένα λυσσασμένο σκυλί.
Αν και το κορίτσι δεν παρουσιάζει συμπτώματα λύσσας, η κοινωνία της εποχής που είναι βυθισμένη στις προλήψεις και τον θρησκευτικό φανατισμό ερμηνεύει τη συμπεριφορά της (επηρεασμένη από την ανατροφή της με τους Αφρικανούς σκλάβους) ως δαιμονισμό. Ο πατέρας της, από ενοχή και φόβο, την κλείνει σε ένα μοναστήρι για να υποστεί εξορκισμό. Εκεί, ο νεαρός ιερέας Καγιετάνο Ντελάουρα αναλαμβάνει την περίπτωσή της, αλλά αντί να εκδιώξει τους δαίμονες, έρχεται αντιμέτωπος με τον πιο ακατανίκητο από όλους: τον έρωτα.
Σχετικά με τους χαρακτήρες του “περί έρωτος και άλλων δαιμονίων”
Σιέρβα Μαρία: Είναι το κέντρο του βιβλίου, μια φιγούρα τραγική και μυστηριώδης. Αντιπροσωπεύει την αγνότητα που συνθλίβεται ανάμεσα σε δύο κόσμους: την καθολική ισπανική αριστοκρατία και τη δύναμη της αφρικανικής κουλτούρας.
Καγιετάνο Ντελάουρα: Ένας άνδρας με νοοτροπία υπέρ της λογικής και των βιβλίων, ο οποίος αρχικά προσεγγίζει τη Σιέρβα Μαρία ως μια “περίπτωση” που πρέπει να θεραπευτεί. Ωστόσο, η επαφή μαζί της τον οδηγεί σε μια πνευματική και σωματική αφύπνιση. Ο Ντελάουρα συνειδητοποιεί ότι ο “δαίμονας” δεν βρίσκεται στο κορίτσι, αλλά αρχίζει να γεννιέται μέσα του και δεν είναι άλλος από τον έρωτα που αρχίζει σιγά σιγά να νιώθει. Αυτός ο έρωτας είναι τόσο δυνατός που μοιάζει να ξεπερνά σε δύναμη τα πάντα.
Ο Μαρκήσιος ντε Κασαλδουέρο: Ο πατέρας της Σιέρβα Μαρία, ένας άνθρωπος βυθισμένος στην απάθεια και τις ενοχές, που θυμάται την πατρική του ιδιότητα μόνο όταν είναι πια πολύ αργά.
Ο Επίσκοπος και η Ηγουμένη: Ενσαρκώνουν το θεσμικό πρόσωπο της θρησκείας, που χρησιμοποιεί τον φόβο του διαβόλου για να ελέγξει οτιδήποτε δεν καταλαβαίνει ή δεν μπορεί να καθυποτάξει.
Θεματικές και Συμβολισμοί
Ο Μάρκες στο “περί έρωτος και άλλων δαιμονίων” χρησιμοποιεί τον έρωτα ως μια μεταφορά για τον “δαιμονισμό”. Στην κοινωνία της Καρθαγένης, οτιδήποτε παρεκκλίνει από το κανονικό , είτε αυτό είναι μια διαφορετική κουλτούρα, είτε ένα έντονο συναίσθημα, θεωρείται απειλή. Το βιβλίο εξετάζει τη σύγκρουση ανάμεσα στη λογική και στον Φανατισμό. Ο έρωτας μεταξύ του 36χρονου ιερέα και της 12χρονης κοπέλας, μια σχέση που σήμερα θα διαβαζόταν με διαφορετικούς όρους, αλλά στο πλαίσιο της εποχής λειτουργεί ως σύμβολο του απόλυτου και του απαγορευμένου, παρουσιάζεται ως η μόνη αληθινή λύτρωση, η οποία όμως έρχεται σε σύγκρουση με τη σκληρότητα του κόσμου.
Τα μαλλιά της Σιέρβα Μαρία χρησιμοποιούνται επίσης συμβολικά μέσα στο βιβλίο. Πρόκειται για το σύμβολο της ζωής και του χρόνου. Τα χάλκινα μαλλιά της κοπέλας, που σύμφωνα με την υπόσχεση της μητέρας της δεν θα κόβονταν μέχρι τη νύχτα του γάμου της, είναι ο κεντρικός συμβολισμός του έργου. Αντιπροσωπεύουν την ενέργεια και τη δυναμικότητά της, τη σύνδεση με τη γη και το “άγριο” στοιχείο που η εκκλησία θέλει να δαμάσει. Η πράξη του κοψίματος των μαλλιών στο βιβλίο ισοδυναμεί με την προσπάθεια της κοινωνίας να κατευνάσει τη δύναμη που έχει η προσωπικότητα της ηρωίδας.
Επιπλέον η λύσσα στο έργο δεν είναι μόνο μια ιατρική κατάσταση. Είναι η μεταφορά για οτιδήποτε “μολύνει” την κανονικότητα. Για την εκκλησία, ο έρωτας είναι μια μορφή λύσσας. Για τον Ντελάουρα, η πίστη χωρίς αγάπη είναι μια μορφή λύσσας. Ο Μάρκες υπονοεί ότι ο πραγματικός ιός είναι ο φόβος του “άλλου” και του ξένου.
Τέλος, ο “Δαίμονας” του Έρωτα που αναφέρεται στον τίτλο, είναι επίσης ένας συμβολισμός. Ο τίτλος είναι αποκαλυπτικός. Ο Μάρκες τοποθετεί τον έρωτα στην ίδια κατηγορία με τους δαίμονες, όχι γιατί είναι κακός, αλλά γιατί είναι “καταληπτικός”. Όπως ο δαίμονας καταλαμβάνει το σώμα, έτσι και ο έρωτας καταλαμβάνει τη λογική. Ο Ντελάουρα “δαιμονίζεται” από την παρουσία της Σιέρβα Μαρία, και αυτή η κατάληψη τον οδηγεί σε μια ηθική ελευθερία που η εκκλησία δεν μπορεί να συγχωρέσει.
Λίγα λόγια για τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες
