Ο καύσωνας του 1987 αποτελεί ένα από τα πιο τραγικά και δραματικά φυσικά φαινόμενα στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Διήρκεσε περίπου δέκα ημέρες, από τα τέλη Ιουλίου έως τις αρχές Αυγούστου, και επηρέασε κυρίως τις αστικές περιοχές, με την Αθήνα στο επίκεντρο. Οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 44°C, ενώ την νύχτα δεν έπεφταν κάτω από τους 30°C, δημιουργώντας συνθήκες ασφυξίας, ιδιαίτερα για τις ευπαθείς ομάδες.
Η απουσία κλιματισμού, οι ανεπαρκείς υγειονομικές δομές και η έλλειψη ενημέρωσης επιδείνωναν την κατάσταση. Ο απολογισμός ήταν τραγικός: περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους, κυρίως ηλικιωμένοι. Το γεγονός συγκλόνισε την κοινή γνώμη και ανέδειξε την ανάγκη για καλύτερη οργάνωση του κράτους σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, ενώ σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά που έζησε εκείνο το αποπνικτικό καλοκαίρι.
Συνθήκες και κοινωνικές επιπτώσεις
Οι συνθήκες που επικράτησαν στον καύσωνα του 1987 ήταν εξαιρετικά δύσκολες. Η θερμοκρασία παρέμεινε αδιάκοπα σε υψηλά επίπεδα, δημιουργώντας ένα αποπνικτικό περιβάλλον στις πόλεις, ιδιαίτερα σε πολυκατοικίες χωρίς ανεμιστήρες ή κλιματιστικά.
Τα νοσοκομεία δεν ήταν προετοιμασμένα για την απότομη αύξηση των περιστατικών θερμοπληξίας και καρδιοαναπνευστικών προβλημάτων. Χιλιάδες άνθρωποι, κυρίως άτομα τρίτης ηλικίας, πέθαναν στα σπίτια τους, συχνά χωρίς άμεση ιατρική βοήθεια. Οι ψυκτικοί θάλαμοι των νοσοκομείων δεν επαρκούσαν και η Πολιτεία επιστράτευσε φορτηγά- ψυγεία για τη φύλαξη των νεκρών.
Οι μεταφορές σταμάτησαν, οι επιχειρήσεις έκλεισαν και το κράτος ήρθε αντιμέτωπο με την γύμνια των μηχανισμών του.
Ο καύσωνας ανέδειξε κοινωνικές ανισότητες, αφού οι οικονομικά αδύναμοι δεν μπορούσαν να προστατευτούν επαρκώς, ενώ φώτισε τα όρια της πολιτικής προστασίας της εποχής.
Ο καύσωνας και η ανυπαρξία υποδομών
Το καλοκαίρι του 1987 αποκάλυψε δραματικά την έλλειψη βασικών υποδομών για την προστασία του πληθυσμού από ακραία καιρικά φαινόμενα. Την εποχή εκείνη , τα κλιματιστικά ήταν σπάνια, θεωρούνταν πολυτέλεια και υπήρχαν σε ελάχιστα σπίτια. Οι δήμοι δεν διέθεταν οργανωμένους δροσιστικούς χώρους ή κατάλληλες αίθουσες φιλοξενίας , ενώ η ενημέρωση των πολιτών ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Τα μέσα ενημέρωσης μετέδιδαν περιορισμένες οδηγίες, συχνά καθυστερημένα.
Η ΔΕΗ δεν μπορούσε να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες κατανάλωσης, οδηγώντας σε διακοπές ρεύματος που επιδείνωναν περαιτέρω την κατάσταση. Οι περισσότεροι πολίτες βασίζονταν σε πρόχειρους τρόπους ανακούφισης: ανεμιστήρες, βρεγμένα σεντόνια και διαμονή σε υπόγεια ή εξώστες. Η απουσία κρατικής στρατηγικής και σχεδίου πολιτικής προστασίας κατέστησε τον καύσωνα του 1987 έναν εφιάλτη που μπορούσε, σε μεγάλο βαθμό, να είχε αποφευχθεί ή περιοριστεί.
Μνήμες και επιπτώσεις στο μέλλον
Ο καύσωνας του 1987 άφησε βαθιά σημάδια στην συλλογική μνήμη των Ελλήνων. Εκτός από τον τραγικό αριθμό θυμάτων, αποτέλεσε την αφορμή για σειρά από θεσμικές και κοινωνικές αλλαγές. Οι αρχές συνειδητοποίησαν την ανάγκη ύπαρξης σχεδίου έκτακτης ανάγκης για ακραίες θερμοκρασίες και ξεκίνησε η συστημικότερη μελέτη των φαινομένων θερμικού στρες στον αστικό ιστό.
Η ΔΕΗ βελτίωσε σταδιακά την ικανότητα της να ανταποκρίνεται σε αυξημένες ανάγκες, ενώ σε επόμενες δεκαετίες προχώρησε η επέκταση της χρήσης του κλιματισμού. Οι δήμοι υιοθέτησαν δροσερούς χώρους, και οι ενημερωτικές καμπάνιες έγιναν πιο οργανωμένες.
Ο καύσωνας του 1987 αποτέλεσε ένα καμπανάκι που άλλαξε την αντίληψη των Ελλήνων για τον κίνδυνο από την υπερβολική ζέστη. Μέχρι και σήμερα αναφέρεται ως σημείο αναφοράς κάθε φορά που η θερμοκρασία ανεβαίνει επικίνδυνα, λειτουργώντας ως υπενθύμιση της σημασίας της πρόληψης και της σωστής προετοιμασίας.
Πηγές:
Σκαλίωνη Δ. (2021). Ο φονικός καύσωνας του 1987 — Δείτε τα ρεπορτάζ της εποχής (video). Ανακτήθηκε από https://www.ertnews.gr/anadromes/o-fonikos-kaysonas-toy-1987-deite-ta-reportaz-tis-epochis/ (τελευταία πρόσβαση 26/07/2025)
Μπαλάσκα Μ. (2022). Πώς το περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει την ψυχική μας υγεία; Ανακτήθηκε από https://maxmag.gr/perivallon/pos-to-perivallon-mporei-na-epireasei-tin-psychiki-mas-ygeia/ (τελευταία πρόσβαση 26/07/2025)
