Το ξυπνητήρι είναι μια από τις πιο μισητές αλλά και από τις πιο χρήσιμες συσκευές για τον άνθρωπο. Μας βοηθάει να ξυπνήσουμε, μας υπενθυμίζει σημαντικά γεγονότα ή εργασίες. Το πρώτο ξυπνητήρι όμως στην ιστορία από ποιον εφευρέθηκε; Ποιος ήταν αυτός ο μεγάλος υπναράς που αναγκάστηκε να σκεφτεί μια τέτοια λύση; Το μυαλό μας, δεν πάει σε αυτόν και κανείς μας δεν περίμενε ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος θα ήταν και εφευρέτης.
Το πρώτο ξυπνητήρι στην ιστορία ήταν εφεύρεση του Πλάτωνα(!). Σύμφωνα με τον μαθητή του Αριστοτέλη, Αριστόξενο, ο οποίος διασώζει μια μαρτυρία του μουσικολόγου Αριστοκλή,
«ο Πλάτων εφηύρε το νυκτερινόν ωρολόγιον και το κατασκεύασε με τη μορφή μιας μεγάλης κλεψύδρας»
Δυστυχώς, δεν διαθέτουμε πηγές με λεπτομερείς περιγραφές της λειτουργίας αυτού του ρολογιού, μόνο ό,τι αναφέρει ο Αριστοξένος. Από αυτή την περιγραφή έχουμε αναπαραστήσει το ξυπνητήρι , το οποίο αποτελείτο από τέσσερα κεραμικά δοχεία.
Πως λειτουργεί το ξυπνητήρι;
Από το ανώτερο δοχείο ρέει μέσω ενός ρυθμιζόμενου ακροφυσίου νερό προς το επόμενο δοχείο. Όταν αυτό γεμίσει την προγραμματισμένη χρονική στιγμή (π.χ. μετά από 7 ώρες), αδειάζει με ταχύτητα μέσω του εσωτερικά τοποθετημένου αξονικού σιφωνίου στο επόμενο κλειστό δοχείο. Τότε, ο αέρας που περιέχει το δοχείο αυτό εξαναγκάζεται να εξέλθει με πίεση από έναν αυλό (με πλάγια γλωσσοτομία), που το άκρο του κατέληγε σε ένα μικρό δοχείο με νερό. Λόγω της παλλόμενης (από την πίεση του αέρα) επιφάνειας του νερού στην έξοδο του αυλού, αυξομειωνόταν το ηχητικό μήκος του και έτσι οι παραγόμενοι φθόγγοι ήταν μεταβαλλόμενης συχνότητας, ώστε να αποδίδουν πιστά ένα κελάηδισμα.
Επίσης, ο μαθητής του Πλάτωνα, Αριστοτέλης είχε εφεύρει ένα παρόμοιο ρολόι ξυπνητήρι, προκειμένου να ξυπνά μετά από σύντομο χρονικό διάστημα και έτσι να αφιερώνει περισσότερο χρόνο για τις μελέτες του. Το αξιοπερίεργο είναι ότι η αμέσως επόμενη χρονικά εφεύρεση ξυπνητηριού μας έρχεται από την Κίνα. Ο βουδιστής μοναχός και εφευρέτης Xing Yi (683 – 727 μ. Χ) επινόησε ένα ρολόι με δείκτες που χτυπούσαν με το πέρασμα της ώρας, ενώ τον 14ο αιώνα, αρκετοί πύργοι με ρολόγια στη Δυτική Ευρώπη ήταν επίσης σε θέση να χτυπούν σε προκαθορισμένο χρόνο κάθε μέρα.
Αναπαράσταση του πρώτου ξυπνητηριού του Πλάτωνα, μπορείτε να την δείτε στο μουσείο Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας Κοτσανά, στο κέντρο της Αθήνας. Στο μουσείο μπορεί να απολαύσει κανείς πολλές γνωστές αρχαίες ελληνικές εφευρέσεις αλλά και άγνωστες. Αξίζει να το επισκεφτείς και να νοιώσεις ακόμα μια φορά περήφανος για τους προγονούς μας.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για το άρθρο:
Τα ωρολόγια των Αρχαίων Ελλήνων . Ανακτήθηκε από http://kotsanas.com/exh.php?exhibit=0204003
Αρχαία ελληνική τεχνολογία Το ξυπνητήρι του Πλάτωνος. Ανακτήθηκε από https://www.youtube.com/watch?v=J-ZWl6Lx7lA&feature=emb_title
“Πάμε μουσείο” από το μουσείο και άλλες e-δραστηριότητες. Ανακτήθηκε από https://maxmag.gr/politismos/drastiriotites/
