Πολλοί άνθρωποι καταπιέζουν τα συναισθήματά τους χωρίς να το καταλαβαίνουν. Δεν σημαίνει ότι δεν νιώθουν. Σημαίνει ότι έμαθαν να μη δείχνουν, να μη μιλούν, να συνεχίζουν. Η καταπίεση μπορεί να φαίνεται λειτουργική, αλλά επηρεάζει το σώμα, τον εγκέφαλο και τις σχέσεις.
Τι είναι τα συναισθήματα και γιατί υπάρχουν
Τα συναισθήματα δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση. Είναι σήματα. Είναι η γλώσσα με την οποία το σώμα και ο νους σου μιλούν για τη σχέση σου με τον κόσμο. Δεν είμαστε μόνο σκέψη, είμαστε εμπειρία και η εμπειρία προηγείται της ερμηνείας.
Το συναίσθημα υπάρχει πριν από τη λέξη, πριν από τη λογική, πριν από την απόφαση. Δεν μπερδεύει, πληροφορεί. Σου δείχνει αν κάτι σε απειλεί, σε θρέφει, σε περιορίζει ή σε ανοίγει. Όταν το αγνοείς, δεν δυναμώνεις· σε αποσυνδέει.
Η νευροβιολογία το επιβεβαιώνει. Ο εγκέφαλος παράγει συναίσθημα για να κατευθύνει τη συμπεριφορά. Δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μηχανισμός επιβίωσης. Όπως δείχνει ο Antonio Damasio, χωρίς συναίσθημα δεν υπάρχει καθαρή κρίση. Η λογική χωρίς συναίσθημα δεν αποφασίζει. Παραλύει.
Τι μας δείχνουν τα συναισθήματα
Κάθε συναίσθημα δείχνει σχέση. Φόβος σημαίνει απειλή. Θυμός σημαίνει παραβίαση. Λύπη σημαίνει απώλεια. Χαρά σημαίνει επέκταση. Δεν λένε τι να κάνεις. Λένε τι συμβαίνει. Το συναίσθημα δεν ζητά δράμα, ζητά επίγνωση.
Το πρόβλημα δεν είναι το συναίσθημα. Είναι η ταύτιση. Όταν λες «είμαι θυμός», χάνεις την απόσταση. Όταν λες «νιώθω θυμό», αποκτάς χώρο. Εκεί γεννιέται η ελευθερία.
Ο Χρήστος Κουμαδαριός, ιδρυτής της NeuroSpiritual Therapy School, αναφέρει πως τα συναισθήματα δεν μας λένε τι είναι σωστό ή λάθος. Αντ’ αυτού, υποδεικνύουν, τι είναι ενεργό μέσα μας τη δεδομένη στιγμή. Δηλαδή ποιες εσωτερικές διεργασίες ή ανάγκες βρίσκονται σε λειτουργία. Αυτή η προσέγγιση εστιάζει στην κατανόηση της εσωτερικής μας κατάστασης και όχι στην ηθική κρίση των γεγονότων.
Ποιος είναι ο λόγος ύπαρξής τους
Εδώ εκτός από επιστήμη μπαίνει και λίγη φιλοσοφία. Ο Πλάτωνας δεν πολεμά το συναίσθημα. Πολεμά την ανεξέλεγκτη κυριαρχία του. Στον Φαίδρο, η ψυχή μοιάζει με άρμα. Ο ηνίοχος είναι ο νους. Τα άλογα είναι τα πάθη. Αν τα καταπιέσεις, το άρμα δεν κινείται. Αν τα αφήσεις ανεξέλεγκτα, συντρίβεται. Ο σκοπός δεν είναι η εξάλειψη. Είναι η αρμονία.
Ο Ερμής ο Τρισμέγιστος πάει πιο βαθιά. «Όπως μέσα, έτσι έξω». Το συναίσθημα είναι αντανάκλαση εσωτερικής κατάστασης. Δεν είναι εχθρός. Είναι καθρέφτης. Αν τον σπάσεις, δεν αλλάζεις την εικόνα. Αν τον κοιτάξεις, αποκτάς γνώση.
Πώς τα μεταστοιχειώνεις υπέρ σου
Η μεταστοιχείωση δεν σημαίνει καταπίεση ούτε εκτόνωση. Σημαίνει κατανόηση και κατεύθυνση. Πρώτα αναγνωρίζεις το συναίσθημα. Μετά το αντέχεις χωρίς να αντιδράς άμεσα. Τέλος, το μεταφράζεις σε πράξη με νόημα.
Ο θυμός μπορεί να γίνει όριο. Ο φόβος μπορεί να γίνει προσοχή. Η λύπη μπορεί να γίνει βάθος. Η χαρά μπορεί να γίνει δημιουργία. Δεν αλλάζεις το συναίσθημα. Αλλάζεις τη σχέση σου μαζί του.
Το συναίσθημα ζητά απάντηση, όχι αντίδραση. Όταν το ακούς, σε υπηρετεί. Όταν το πολεμάς, σε κυβερνά. Η απάντηση είναι ευθύνη, όχι ενοχές.
Συμπέρασμα
Τα συναισθήματα δεν υπάρχουν για να σε ελέγχουν. Υπάρχουν για να σε καθοδηγούν. Δεν σου λένε ποιος είσαι. Σου λένε πού βρίσκεσαι. Και αυτό είναι γνώση. Όχι μικρή. Αρχαία. Ανθρώπινη. Ζωντανή.
Χρέος μας λοιπόν να συλλάβουμε τ’ όραμα που χωράει κι εναρμονίζει τις δυο τεράστιες τούτες άναρχες, ακατάλυτες Ορμές· και με τ’ όραμα τούτο να ρυθμίσουμε το στοχασμό μας και την πράξη.[πηγή: Νίκος Καζαντζάκης, Ασκητική. Salvatores Dei, χ.ε.ο., Αθήνα 1962, σ. 9-10 & 91-95]
