Υπάρχουν μέρη, που επισκέπτεσαι και υπάρχουν και μέρη, που σε αλλάζουν. Τα μουσεία ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία. Δεν είναι απλώς αίθουσες γεμάτες αντικείμενα, αλλά αποτελούν τη μνήμη της ανθρωπότητας από την απαρχή της έως τώρα. Μέσα σε αυτά οδηγείσαι σε αυτοκρατορίες, που χάθηκαν, κοιτάς στα μάτια ανθρώπους, που έζησαν πριν από χιλιάδες χρόνια και βλέπεις πώς κάθε εποχή στον χρόνο προσπάθησε να αντιληφθεί τον κόσμο. Αν έπρεπε λοιπόν, να δημιουργηθεί μία λίστα ενός πολιτιστικού ταξιδιού ζωής, αυτά τα δέκα μουσεία του κόσμου θα ήταν σίγουρα μέρος της.
Μουσεία του κόσμου: 1. Μουσείο του Λούβρου-Παρίσι.
Το Λούβρο στο Παρίσι στη δεξιά όχθη του ποταμού Σικουάνα είναι το πιο επισκέψιμο μουσείο στον κόσμο με σχεδόν 9 εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο και μοιάζει με μία μικρή πόλη. Υπήρξε ανάκτορο των Γάλλων βασιλέων και έγινε μουσείο μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Από τους αρχαίους πολιτισμούς της Ανατολής έως και την Αναγέννηση, το Λούβρο δεν είναι απλώς ένα μουσείο του κόσμου, αλλά ένα μοναδικό μέρος, που αφηγείται τις ιστορίες όλων των λαών σε μία έκταση 80.600 τ.μ., όπου εκτείνονται οι μόνιμες συλλογές του. Η εμπειρία, που βιώνει ο επισκέπτης είναι σχεδόν κινηματογραφική: σου δίνει τη δυνατότητα να ελίσσεσαι ανάμεσα σε αιγυπτιακές σαρκοφάγους, σε ελληνικά αγάλματα, τη διάσημη Αφροδίτη της Μήλου και τη μοναδική Νίκη της Σαμοθράκης και έπειτα σε πίνακες, που σημάδεψαν την ευρωπαϊκή τέχνη, όπως η θαυμαστή Μόνα Λίζα, αλλά και σε μοναδικά κοσμήματα και αντικείμενα της εποχής του Ναπολέοντα. Επομένως, δεν είναι μόνο τα εκθέματα, που φιλοξενεί το Μουσείο του Λούβρου, αλλά και η αίσθηση, που νιώθει ο επισκέπτης, ότι όλος ο ανθρώπινος πολιτισμός βρίσκεται συγκεντρωμένος κάτω από την ίδια στέγη.
Μουσεία του κόσμου: 2. Βρετανικό Μουσείο – Λονδίνο
Αν υπάρχει ένα μέρος, όπου μπορείς «να γυρίσεις τον κόσμο» σε λίγες ώρες είναι στο Βρετανικό Μουσείο στην καρδιά του Λονδίνου. Το μουσείο αυτό λειτουργεί ως μία παγκόσμια εγκυκλοπαίδεια σε φυσική μορφή. Οι συλλογές του απαριθμούν σε πάνω από 7 εκατομμύρια αντικείμενα και είναι από τις μεγαλύτερες και πιο περιεκτικές στον κόσμο, προερχόμενες από όλες τις ηπείρους, απεικονίζοντας και αποτυπώνοντας την πορεία του ανθρώπινου πολιτισμού από την απαρχή του έως και σήμερα. Ιδρύθηκε το 1753, βασιζόμενο κυρίως στις συλλογές του φυσιολόγου και επιστήμονα Σερ Χανς Σλόαν. Η επέκτασή του κατά τους επόμενους δυόμιση αιώνες ήταν κυρίως αποτέλεσμα της επεκτεινόμενης Βρετανικής αποικιοκρατίας. Από την αρχαία Αίγυπτο έως και τη Μεσοποταμία και την Αρχαία Ελλάδα έως και την Αμερική των ιθαγενών λαών, κάθε αίθουσά του ανοίγει έναν διαφορετικό πολιτισμό. Είναι ένας περίπατος μέσα στην ιστορία της ανθρωπότητας – με όλες τις συζητήσεις και τις αντιθέσεις που αυτή κουβαλά.
Μουσεία του κόσμου: 3. Μουσεία του Βατικανού – Ρώμη
Τα Μουσεία του Βατικανού στη Ρώμη αποτελούν ένα συγκρότημα χώρων μουσειακών εκθέσεων εντός του ανεξάρτητου κράτους του Βατικανού. Η επισκεψιμότητά τους τον χρόνο ξεπερνά τα 6,8 εκατομμύρια ετησίως. Διαθέτουν εκθέματα της μακραίωνης και τεράστιας συλλογής της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, περιλαμβανομένων διάσημων αγαλμάτων του αρχαίου κόσμου και αριστουργημάτων της Αναγέννησης και του σήμερα. Για να τα θαυμάσει ο επισκέπτης πρέπει να περάσει πρώτα από την Καπέλα Σιστίνα, που δεν προσφέρει απλά στον θεατή μία οπτική εικόνα, αλλά η αισθητική της χαρίζει μία πνευματική εμπειρία, αλλά και να φθάσει έως και τα «Δωμάτια του Ραφαήλ», που είναι πασίγνωστα για τη διακόσμησή τους με νωπογραφίες (frescoes). Τα μουσεία ιδρύθηκαν από τον Πάπα Ιούλιο Β’ στις αρχές του 16ου αιώνα.
Τα Μουσεία του Βατικανού είναι στην πραγματικότητα ένα σύνολο μουσείων και συλλογών. Αποτελούνται σήμερα από τα Μουσεία και τους επισκέψιμους χώρους των ανακτόρων του Βατικανού. Ανάμεσα σε αυτά που μπορεί να θαυμάσει ο επισκέπτης, συγκαταλέγονται η Βατικανή Πινακοθήκη με πίνακες του Τζιότο, του Λεονάρντο Ντα Βίντσι και του Καραβάτζιο, η Συλλογή Σύγχρονης Θρησκευτικής Τέχνης του Βατικανού, που περιλαμβάνει 800 πίνακες και γλυπτά από 250 καλλιτέχνες διεθνούς φήμης, όπως ο Αύγουστος Ροντέν, ο Βίνσεντ βαν Γκογκ, ο Σαλβαδόρ Νταλί και ο Πάμπλο Πικάσο. Η πλειοψηφία των έργων αυτών αποτελούν δωρεές συλλεκτών προς στο Βατικανό. Ακόμη περιλαμβάνουν το Μουσείο Pio-Clementino, με αξιοσημείωτο έκθεμα τις σαρκοφάγους της Αγίας Ελένης, μητέρας του Αγίου Κωνσταντίνου, το Ιεραποστολικό-Εθνολογικό Μουσείο με έργα θρησκευτικού χαρακτήρα – στην πλειονότητά τους δώρα προς τους Πάπες, το Γρηγοριανό Αιγυπτιακό Μουσείο, που στεγάζει μεγάλη συλλογή αρχαίων Αιγυπτιακών εκθεμάτων, όπως πάπυρους, μούμιες, το περίφημο «Βιβλίο των Νεκρών», καθώς και την Συλλογή Γκράσσι, το Γρηγοριανό Ετρουσκικό Μουσείο που φιλοξενεί ετρουσκικά εκθέματα, προερχόμενα από αρχαιολογικές ανασκαφές, το Χριστιανικό Μουσείο του (πάπα) Πίου , το Γρηγοριανό Μουσείο Κοσμικής Τέχνης, Το Περίπτερο των Αμαξών, όπου διατηρεί μερικές από τις άμαξες μετακίνησης των Παπών από το παρελθόν, το Φιλοτελικό και Νομισματικό Μουσείο, τα Μουσεία της Αποστολικής Βατικανής Βιβλιοθήκης και το Μουσείο Κιαραμόντι.
Μουσεία του κόσμου: 4. Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης – Αμερική
Το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης , γνωστό και αναφερόμενο συνήθως ως The MET, είναι ένα από τα μεγαλύτερα και σημαντικότερα μουσεία του κόσμου. Ιδρύθηκε το 1870 και βρίσκεται στην 5η Λεωφόρο στο Μανχάταν, στην καρδιά της πρωτεύουσας του πλανήτη, της Νέας Υόρκης. Οι συλλογές του περιέχουν περισσότερα από 2.000.000 έργα τέχνης και περιλαμβάνουν ξεχωριστούς τομείς Ελληνορωμαϊκής, Μεσαιωνικής, Ισλαμικής, Ασιατικής και σύγχρονης τέχνης, καθώς και φωτογραφιών, ενδυμάτων, όπλων και πανοπλιών, αλλά και μουσικών οργάνων. Το MET δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό κτήριο, αλλά ένας ολόκληρος κόσμος. Μπορείς να περάσεις από έναν αιγυπτιακό ναό σε μία μεσαιωνική πανοπλία και μετά να περιηγηθείς σε ιαπωνικούς κήπους, χωρίς να βγεις καν από το κτήριο. Η ιδιαιτερότητά του έγκειται στο γεγονός, ότι ενώνει πολιτισμούς, χωρίς να τους ιεραρχεί. Όλα παρουσιάζονται ως κομμάτια μίας κοινής ανθρώπινης δημιουργίας.
5. Αιγυπτιακό Μουσείο Καϊρου– Γκίζα, Κάιρο
Το Αιγυπτιακό Μουσείο του Καϊρου είναι το μεγαλύτερο μουσείο του κόσμου με 10.000 εκθέματα ήδη στους πρώτους μήνες λειτουργίας του. Το μουσείο δεν χτίστηκε τυχαία σε αυτό το σημείο, όπου βρίσκεται, αφού ακριβώς από πίσω ξεπροβάλλουν οι πυραμίδες της Γκίζας, οι οποίες είναι ορατές και από διαφορετικά προνομιακά σημεία στο εσωτερικό του, όπου κανείς μπορεί να κάνει στάση, θαυμάζοντας τη μαγευτική θέα. Η τριγωνική κατασκευή του μουσείου παραπέμπει συμβολικά στις πυραμίδες, ενώ η υδάτινη διαδρομή, λίγο πριν από την κεντρική είσοδο συμβολίζει τον Νείλο ως πηγή ζωής αλλά και ως ένα ταξίδι από τη ζωή προς τον θάνατο ή μάλλον καλύτερα προς τη ζωή που διαδέχεται την τελετή της ταφής, αφού οι Αιγύπτιοι πίστευαν στη μετά θάνατον ζωή. Πλησιάζοντας προς την είσοδο, διακρίνουμε πλέον ξεκάθαρα τα ιερογλυφικά, που σημαίνουν «το σύμβολο της αιωνιότητας, το σύμβολο της ψυχής». Αποτελεί ένα από τα λίγο μουσεία, όπου ο επισκέπτης καταλαβαίνει, πόσο διαφορετικά αντιλαμβάνονταν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι τη ζωή και τον θάνατο. Η αρχαία Αίγυπτος δεν εκτίθεται απλώς μέσα από τα εκθέματά του, αλλά «ανασταίνεται». Αντικείμενα ταφής, αγάλματα και μούμιες δημιουργούν μία έντονη αίσθηση εντυπωσιασμού και αιωνιότητας.
6. Uffizi – Φλωρεντία
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά μουσεία του κόσμου βρίσκεται στη Φλωρεντία και είναι το Uffizi Museum. Πρόκειται για ένα κτήριο, που φέρει κυριολεκτικά ολόκληρη τη «γέννηση της Αναγέννησης». Αρχικά, το Uffizi υπήρξε ανάκτορο, ενώ το μουσείο είναι από τα παλαιότερα στον κόσμο. Τα έργα, που εκτίθενται στο μουσείο, καλύπτουν χρονικά την περίοδο από τον 13ο μέχρι τον 18ο αιώνα και συνθέτουν μία από τις σημαντικότερες συλλογές αναγεννησιακής τέχνης. Οι αίθουσές του λειτουργούν ως χρονολόγιο της ευρωπαϊκής σκέψης- από τον Μεσαίωνα έως τον Ανθρωπισμό. Μία από τις πινακοθήκες του μουσείου είναι η διάσημη Tribuna του Uffizi, ένα οκταγωνικό δωμάτιο, το παλαιότερο τμήμα της γκαλερί στην Φλωρεντία. Σχεδιάστηκε το 1584 από τον Bernardo Buontalenti για τον Φραντσέσκο Α΄ των Μεδίκων, με σκοπό να φιλοξενήσει τις αρχαιολογικές συλλογές και το περιεχόμενο του Σπουδαστηρίου του Παλάτσο Βέκιο (Palazzo Vecchio). Αργότερα, όλα τα πολύτιμα εκθέματα από τις συλλογές των Μεδίκων μεταφέρθηκαν εκεί. Θεωρείται ο πρώτος χώρος στην ιστορία, που πληρούσε τα πρότυπα μουσείου, με αποτέλεσμα να λειτουργήσει σαν οδηγός για τα σύγχρονα κέντρα τέχνης των διαφόρων μουσείων. Ο περίπλοκος διάκοσμος της οκταγωνικής αίθουσας αντικατοπτρίζει μια αλληγορία του σύμπαντος, εκθέτοντας σε καίριες θέσεις τα τέσσερα στοιχεία της φύσης: τον αέρα, τη γη, το νερό και τη φωτιά.
7. Κρατικό Μουσείο της Ολλανδίας Rijksmuseum – Άμστερνταμ
Στην καρδιά του Άμστερνταμ, το Rijksmuseum αποτελεί τον απόλυτο «μουσειακό ναό» της ολλανδικής Χρυσής Εποχής της τέχνης. Το επιβλητικό κτίριο ανήκει στα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου και σε προετοιμάζει, για αυτό που θα ακολουθήσει: μια βαθιά βουτιά στην τέχνη, στην ιστορία και στην ταυτότητα των Κάτω Χωρών. Η συλλογή του αναδεικνύει τη ζωγραφική του 17ου αιώνα, όταν η Ολλανδία γνώριζε εμπορική και πολιτιστική άνθηση. Πίνακες, που αποτυπώνουν σκηνές καθημερινότητας, πορτρέτα και θαλασσογραφίες αφηγούνται την ιστορία μιας κοινωνίας, που βρήκε την ομορφιά στο φως, στη λεπτομέρεια και στην απλότητα. Παράλληλα, το μουσείο φιλοξενεί αντικείμενα διακοσμητικής τέχνης, ναυτικά ευρήματα και έργα που φωτίζουν τον ρόλο της χώρας στις παγκόσμιες εξελίξεις. Το Rijksmuseum δεν είναι μόνο μια επίσκεψη σε έργα τέχνης, αλλά μια γνωριμία με το πνεύμα μιας εποχής, που επηρέασε βαθιά την ευρωπαϊκή κουλτούρα. Περιλαμβάνει πολλά από τα πλέον γνωστά έργα με δημιουργούς, όπως ο Ρέμπραντ, με το γνωστό Νυχτερινή Περίπολος, ο Γιαν Στέιν, ο Βέρμεερ. Άξιο θαυμασμού, διαθέτει γύρω στο 1.000.000 αντικείμενα στη συλλογή του. Το μουσείο ιδρύθηκε περίπου το 1800 στη Χάγη, προκειμένου να στεγάσει τις συλλογές των Ολλανδών κυβερνητών, ακολουθώντας το παράδειγμα της Γαλλίας. Εκείνη την εποχή ήταν γνωστό σαν την Εθνική Πινακοθήκη της χώρας. Περίπου το 1808 το μουσείο μεταφέρθηκε στο Άμστερνταμ, κατ’ εντολήν του βασιλιά Λουδοβίκου Βοναπάρτη, αδελφού του Ναπολέοντα. Το σχέδιο του κτηρίου είναι ένας συνδυασμός γοτθικής αρχιτεκτονικής και αναγεννησιακών στοιχείων.
8. Μουσείο Ακρόπολης, Αθήνα
Στους πρόποδες του Ιερού Βράχου, το Μουσείο της Ακρόπολης δεν είναι απλώς ένα ακόμη μουσείο του κόσμου, αλλά μια σύγχρονη γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Σχεδιασμένο με λιτές γραμμές, γυαλί και φυσικό φως, δημιουργεί μία άμεση αλληλεπίδραση ανάμεσα στα εκθέματα και τον ίδιο τον Παρθενώνα, που δεσπόζει απέναντι. Η περιήγηση ξεκινά από τα ευρήματα των κλιτύων της Ακρόπολης και ανεβαίνει σταδιακά προς την Αρχαϊκή Εποχή. Οι Κόρες και τα γλυπτά διατηρούν ακόμα την ένταση και την εκφραστικότητά τους, αποκαλύπτοντας τη μετάβαση από το αυστηρό ύφος στη φυσικότητα της κλασικής τέχνης. Η κορύφωση βρίσκεται στον τελευταίο όροφο: η Αίθουσα του Παρθενώνα. Εκεί, τα γλυπτά παρουσιάζονται με τον ίδιο προσανατολισμό που είχαν στο μνημείο, ενώ τα κενά σημεία υπενθυμίζουν, όσα βρίσκονται σήμερα στο εξωτερικό. Το φυσικό φως, που λούζει τον χώρο, δημιουργεί την αίσθηση, ότι τα έργα δεν αποσπάστηκαν ποτέ από τον τόπο τους. Το Μουσείο της Ακρόπολης δεν αφηγείται μόνο την ιστορία της αρχαίας Αθήνας. Μιλά για τη δημοκρατία, την αισθητική, την ανθρώπινη μορφή και την ανάγκη του ανθρώπου να δημιουργεί σύμβολα που ξεπερνούν τον χρόνο. Είναι μια εμπειρία, που δεν απευθύνεται μόνο σε λάτρεις της αρχαιολογίας, αλλά σε κάθε επισκέπτη που θέλει να καταλάβει, πώς γεννήθηκε ο δυτικός πολιτισμός.
9. Μουσείο Ερμιτάζ, Αγία Πετρούπολη
Το Μουσείο Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη στη Ρωσία είναι το μεγαλύτερο και ένα από τα παλαιότερα μουσεία στον κόσμο, καθώς και ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της χώρας και προσφέρει μία αυτοκρατορική εμπειρία. Στεγασμένο στο Χειμερινό Ανάκτορο των Ρομανόφ, από τη Μεγάλη Αικατερίνη το 1764, στις όχθες του ποαταμού Νέβα, αποπνέει τη μεγαλοπρέπεια μιας εποχής όπου η τέχνη λειτουργούσε ως σύμβολο δύναμης και πολιτικής επιρροής. Οι χρυσές αίθουσες, οι μαρμάρινες σκάλες και οι τεράστιες γκαλερί δημιουργούν ένα σκηνικό, που θυμίζει περισσότερο παλάτι παρά μουσείο. Η συλλογή του συγκαταλέγεται στις πλουσιότερες παγκοσμίως: από αρχαιότητες της Μεσογείου μέχρι αριστουργήματα της ευρωπαϊκής ζωγραφικής. Η περιήγηση στο Ερμιτάζ μοιάζει με ταξίδι στον χρόνο, όπου κάθε αίθουσα αποκαλύπτει μια διαφορετική πτυχή της καλλιτεχνικής και πολιτικής ιστορίας της Ευρώπης. Είναι από εκείνα τα μουσεία, που δεν εξαντλούνται σε μία επίσκεψη, αλλά χρειάζονται χρόνο, υπομονή και διάθεση να χαθείς μέσα τους. Ανάμεσα στα σημαντικά εκθέματα του μουσείου, περιλαμβάνεται η συλλογή έργων δυτικοευρωπαϊκής τέχνης με έργα των Λεονάρντο ντα Βίντσι, Πάμπλο Πικάσο, Πωλ Γκωγκέν και άλλων. Ο συνολικός αριθμός των έργων, που ανήκουν στις συλλογές του Ερμιτάζ, ξεπερνούν τα 3.000.000. Το Ερμιτάζ ιδρύθηκε ουσιαστικά από την Μεγάλη Αικατερίνη στα 1764. Η λέξη ερμιτάζ (hermitage) είναι γαλλική, εκ παραφθοράς της ελληνικής λέξης ερημητήριο. Με τον όρο αυτό αποκαλούσαν οι Γάλλοι οποιαδήποτε εξοχική ή απόκεντρη κατοικία κυρίως για ανάπαυση ή αναψυχή.
10. Εθνικό Μουσείο της Κίνας
Στην καρδιά του Πεκίνου, στην πλατεία Τιεν Αν Μεν, το Εθνικό Μουσείο Κίνας αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου. Το επιβλητικό του κτίριο αντικατοπτρίζει ακριβώς αυτό που φιλοξενεί: την αδιάκοπη ιστορία ενός πολιτισμού με περισσότερα από 5.000 χρόνια συνεχής εξέλιξης και πορείας στην ανθρωπότητα. Η μόνιμη έκθεση ακολουθεί χρονολογική πορεία, με απαρχή τις νεολιθικές κοινότητες και τις πρώτες δυναστείες έως και τη σύγχρονη Κίνα. Αρχαία χάλκινα αγγεία, πορσελάνες, αυτοκρατορικά αντικείμενα και έργα καλλιγραφίας αποκαλύπτουν όχι μόνο την αισθητική εξέλιξη, αλλά και τη φιλοσοφία μιας κοινωνίας, που έδινε ιδιαίτερη σημασία στην αρμονία, την τάξη και τη συλλογικότητα. Το μουσείο δεν εστιάζει μόνο στο παρελθόν, αλλά αφιερώνει μεγάλο μέρος του στη σύγχρονη ιστορική πορεία της χώρας, δείχνοντας, πώς η παράδοση συνυπάρχει με τη σύγχρονη ταυτότητα. Η επίσκεψη εδώ είναι περισσότερο από μία πολιτιστική εμπειρία. Είναι μια ματιά σε έναν πολιτισμό, που διαμόρφωσε την Ασία και επηρεάζει σήμερα ολόκληρο τον κόσμο. Το Εθνικό Μουσείο Κίνας δεν εντυπωσιάζει μόνο με το μέγεθός του, αλλά και με το εύρος της αφήγησής του. Σε κάνει να αντιληφθείς, πώς η ιστορία δεν είναι απλά μια σειρά γεγονότων, αλλά μια συνεχής αλληλεπίδραση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.
Εν κατακλείδι, από το Παρίσι μέχρι τη Νέα Υόρκη και από την Αθήνα μέχρι το Πεκίνο, τα μουσεία του κόσμου δεν είναι απλώς σταθμοί σε έναν ταξιδιωτικό χάρτη, αλλά σταθμοί συνείδησης για κάθε επισκέπτη ξεχωριστά. Μέσα στις αίθουσές τους, η ιστορία παύει να είναι αφηρημένη έννοια και αποκτά πρόσωπο και ύλη. Κάθε αντικείμενο κρύβει μια ανθρώπινη ανάγκη: να δημιουργήσει, να εκφραστεί, να αφήσει ίχνος. Ίσως τελικά τα μουσεία να μην τα επισκεπτόμαστε μόνο για να μάθουμε το παρελθόν, αλλά για να καταλάβουμε καλύτερα το παρόν μας. Γιατί όσο διαφορετικοί κι αν μοιάζουν οι πολιτισμοί, όλοι συναντιούνται σε μία κοινή αλήθεια: ο άνθρωπος δεν σταματά ποτέ να αφηγείται την ιστορία του. Άλλωστε και αυτός είναι ο σκοπός του ταξιδιού αυτού: να καταφέρουμε, όσο ζούμε, να γνωρίσουμε και να αφουγκραστούμε όλους τους μαγικούς πολιτισμούς του πλανήτη.
Πηγές
Trend, N. (2026). The 10 museums you must visit in your lifetime (and what to see in 2026). The Telegraph. Ανακτήθηκε από www.telegraph.co.uk. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
The most visited museums in the world. MUSEUMS.EU. The European Museums Network. Ανακτήθηκε από www.museums.eu. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
Βρετανικό Μουσείο. (λήμμα). Wikipedia. Ανακτήθηκε από www. elwikipedia.gr. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
Μουσείο του Λούβρου. (λήμμα). Wikipedia. Ανακτήθηκε από www. elwikipedia.gr. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
Μουσεία Βατικανού. (λήμμα). Wikipedia. Ανακτήθηκε από www. elwikipedia.gr. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης (Νέα Υόρκη). (λήμμα). Wikipedia. Ανακτήθηκε από www. elwikipedia.gr. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
Μανδηλαρά, Τ. (2025). Grand Egyptian Museum: Μέσα στο μεγαλύτερο μουσείο στον κόσμο. Travel. gr. Ανακτήθηκε από www.travel.gr. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
Uffizi. (λήμμα). Wikipedia. Ανακτήθηκε από www. elwikipedia.gr. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
”Rijksmuseum” (λήμμα), Wikipedia. Ανακτήθηκε από www. elwikipedia.gr. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
Μουσείο Ακροπόλεως. (λήμμα). Wikipedia. Ανακτήθηκε από www. elwikipedia.gr. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
Ερμιτάζ. (λήμμα). Wikipedia. Ανακτήθηκε από www. elwikipedia.gr. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026). ]
Εθνικό Μουσείο της Κίνας. (λήμμα). Wikipedia. Ανακτήθηκε από www. elwikipedia.gr. (τελευταία πρόσβαση 18/02/2026).
