Το καρναβάλι Μαμουθόνες της Σαρδηνίας είναι ένα παραδοσιακό προ-χριστιανικό έθιμο που μετράει πάνω από 2.000 χρόνια ιστορίας. Αν και βρισκόμαστε στην αρχή του χειμώνα, οι Σαρδηνοί ξεκινούν να γιορτάζουν τον ερχομό της άνοιξης από πολύ νωρίς με ένα διαφορετικό και ιδιαίτερο φεστιβάλ.
Οι τερατόμορφοι Μαμουθόνες εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου στα καρναβάλια της Σαρδηνίας. Πρωτοεμφανίζονται, όμως, στις πόλεις Μαμοιαδα και Οττάνα, στις 17 Ιανουαρίου, ανήμερα του Αγίου Αντωνίου. Η γιορτή αυτή είναι ένα από τα πιο δημοφιλέστερα φεστιβάλ της Σαρδηνίας, καθώς ο συγκεκριμένος άγιος είναι ο λεγόμενος προστάτης των ζώων και της φωτιάς. ‘Ετσι, κάθε χρόνο στήνονται φωτιές στο χωριό, οι οποίες συμβολίζουν τον εξαγνισμό και την ανανέωση, μια γιορτή–αποχαιρετισμός στον χειμώνα και ένα πρώιμο καλωσόρισμα της άνοιξης.
Η ετυμολογία της λέξης “Μαμουθόνες” έχει χαθεί στο χρόνο. Λέγεται πως σχετίζεται με έναν αρχαίο Θεό των μεταβαλλόμενων εποχών, συγκεκριμένα με την μεταβολή από τον χειμώνα στην άνοιξη, στον οποίο γίνονται θυσίες για το νέο έτος, ώστε να εξασφαλιστούν περισσότερες βροχές και επιτυχημένες συγκομιδές.
Οι τερατόμορφοι χαρακτήρες φορούν γκροτέσκ, ξύλινες μαύρες μάσκες, χειροποίητες από τοπικούς τεχνίτες. Κάποιες έχουν μυτερά πηγούνια, ενώ άλλες έχουν προεξέχοντα μέτωπα. Διαθέτουν παχιά μαλλιά και περίεργες γκριμάτσες, δίνοντας στους Μαμουθόνες μια τρομακτική, διαβολική εμφάνιση. Οι μαύρες μάσκες ξορκίζουν το κακό, ενώ οι λευκές συμβολίζουν την αναγέννηση της άνοιξης. Φορούν γιλέκα από σκούρα γούνα προβάτων και επιβαρύνονται από το βάρος των 60κίλων κουδουνιών που κρέμονται από το σώμα τους. Ακόμα και σήμερα τρομάζουν τα μωρά, καθώς παρελαύνουν στα χωριά, με ρυθμικό βήμα, κουδουνίζοντας κατά το διάβα τους και αναβιώνοντας την πολυετή παγανιστική παράδοση.
Στο πλάι τους παρελαύνουν και οι Ισσοχαντόρες, χρωματιστοί και χαρούμενοι, ντυμένοι με κόκκινους χιτώνες, με ένα κεντημένο σχοινί που κρέμεται γύρω από τους γοφούς τους. Την αμφίεση ολοκληρώνει ένα μαύρο καπέλο και ενίοτε ένα πολύχρωμο τόξο. Ο ρόλος των Ισσοχαντόρων είναι να επιτρέπουν στους Μαμουθόνες να παρελαύνουν.
Πολλοί Σαρδήνιοι θα σας πουν πως η Σαρδηνία δεν είναι Ιταλία. Εδώ, οι άνθρωποι μιλούν μια διαφορετική γλώσσα, εντελώς ακατανόητη στους ηπειρώτες Ιταλούς. Ορισμένοι αναφέρονται στην ηπειρωτική Ιταλία με ένα μείγμα αδιαφορίας και περιφρόνησης. Η Μπαρμπάτζια, στην οποία βρίσκονται τα χωριά όπου λαμβάνει χώρα το φεστιβάλ, είναι ένας δύσβατος τόπος γεμάτος βουνά, μακριά από τις γαλαζοπράσινες παραλίες της Σαρδηνίας. Το ίδιο το όνομα της περιοχής προέρχεται από τη Βαρβαρία και τους βάρβαρους, το όνομα που δόθηκε από τους Ρωμαίους στους λαούς αυτής της απόμακρης γης, πάντα περήφανοι που ποτέ δεν υποβλήθηκαν στην Ρωμαική κυριαρχία.
Οι Μαμουθόνες λοιπόν, είναι η αναβίωση των αρχαίων “βαρβάρων” που κατοικούσαν στην περιοχή, ενώ οι Ισσοχαντόρες, προσωποποιούν τους πιο εκλεπτυσμένους ηπειρώτες Ιταλούς.
Ο ρυθμός της παρέλασης των Μαμουθόνων θεωρείται από κάποιους μελετητές ως μια ερμηνεία των προ-χριστιανικών χορών που γινόταν προς τιμήν του Διόνυσου, θεού της βλάστησης, που κάθε χρόνο πέθαινε τον χειμώνα και αναγεννιόταν πάλι την άνοιξη, ως χόρτο στους αγρούς, φέρνοντας βροχή και γονιμότητα. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, αυτός είναι και ο λόγος που η πρώτη πομπή των Μαμουθόνες της χρονιάς πραγματοποιείται ανήμερα του Αγίου Αντωνίου, όποτε και γιορτάζουν τον ερχομό της άνοιξης.
Άλλοι μελετητές βλέπουν τους Μαμουθόνες ως μια ζωική μεταφορά που δείχνει τον δεσμό ανάμεσα στον βοσκό και το ζώο του, καθώς επίσης και το κοινό τους πεπρωμένο–να περιπλανιούνται στα βουνά και να εργάζονται στα χωράφια.
Οι Μαμουθόνες έχουν επίσης χαρακτηριστεί ως μια αναπαράσταση της συλλογικής ψυχής της Σαρδηνίας. Τα κουδούνια συμβολίζουν τον ζυγό των ανά καιρών κυρίαρχων του νησιού: από τους Ρωμαίους στους Βάνδαλους και από το Πιεδμοντ μέχρι και τους Ιταλούς. Οι Ισσοδαχόρες με τις εξωτικές ενδυμασίες τους αναπαριστούν τους εισβολείς, ενώ οι Μαμουθόνες, σκυφτοί που κάμπτονται κάτω από το βάρος του φορτίου τους, τους Σαρδήνιους, τους κατακτημένους, ανακινώντας για πάντα τα κουδούνια του πόνου τους.
Στο τέλος της παρέλασης, οι συμμετέχοντες επιστρέφουν στον σύλλογο τους όπου συνεχίζουν το γλέντι, με άφθονο κρασί μέχρι πρωίας. Οι κάτοικοι της Σαρδηνίας, μέσω αυτού του εορτασμού αναβιώνουν ένα τοπικό προχριστιανικό έθιμο, καλωσορίζοντας την άνοιξη με τον δικό τους μοναδικό τρόπο.
‘Ενα βίντεο της παρέλασης των Μαμουθόνων.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν στο άρθρο αυτό:
- Margherita “Mamuthone and Issohadores” Crowded Planet 28 March 2014 available at https://www.thecrowdedplanet.com/mamuthones/
- Clausen Austa Somvichian ‘Inside an ancient pagan ritaul that turns men into monsters’ National Geographic 06 Oct 17 available at https://www.nationalgeographic.com/news/2017/10/ancient-ritual-pagan-sardinia-monsters/
