O Τόμας Χομπς γεννημένος τον Απρίλιο του 1588 στο Μέιλμσμπερι της Αγγλίας αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονής φιλοσοφικής σκέψης. Πιο συγκεκριμένα θεωρείται ένας από τους πρώτους θεμελιωτές του σύγχρονου κοινωνικού κράτους καθώς και ιδρυτής της πολιτικής φιλοσοφίας. Τις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του ο Χομπς αριθμεί χιλιάδες εργασίες με σημαντικότερη από όλες τον Λεβιάθαν που δημοσιεύτηκε το 1651. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα μνημεία του ανθρώπινου πνεύματος , μια επιτομή στην ανάλυση του κοινωνικού φαινομένου.
Το έργο
Ο Λεβιάθαν αναπαριστά την πολιτεία ή αλλιώς το κράτος παρομοιάζοντας το μ’ έναν μεγάλο τεχνητό άνθρωπο. Θέλοντας μ’ αυτόν τον τρόπο να δείξει ότι η κοινωνία είναι ένας ζωντανός οργανισμός με ζωή και κίνηση. Η ζωή του πολιτικού αυτού σώματος πηγάζει από την τεχνητή ‘’ψυχή’’ του δηλαδή την κυριαρχία. Με την κυριαρχία εννοούμε τον άρχοντα που αποτελεί την κύρια πηγή εξουσίας. Μέσω των αποφάσεων που λαμβάνει κινεί ελέγχοντας τα υπόλοιπα μέλη του τεχνητού σώματος.
Λαμβάνοντας υπόψιν την πολιτεία ως ένα οργανωμένο σύνολο λειτουργώντας υπό συγκεκριμένους μηχανισμούς, ο Τόμας Χομπς δίνει απάντηση στα εξής ερωτήματα: Ποιοι είναι οι λόγοι που οδηγούν στο σχηματισμό της οργανωμένης αυτής κοινότητας ανθρώπων; Τι την συντηρεί και τι την καταστρέφει; Τι είναι η ισχύς και τι η εξουσία; Και τέλος ποια πάθη καθορίζουν την ανθρώπινη φύση διαμορφώνοντας την πολιτική της συνείδηση;
Όντας επηρεασμένος από την Αριστοτελική φιλοσοφία ότι «ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ζώο πολιτικό» αναγνωρίζει τη βαθύτατη ανάγκη των ατόμων να οργανώνονται σε κοινωνίες ώστε να είναι δυνατή η επιβίωση τους. Η οργάνωση αυτή όμως δεν μπορεί να είναι αυθαίρετη. Μέσω της θέσπισης ενός θεσμικού συστήματος τα πρόσωπα περιορίζονται από την αυθαίρετη χρήση των φυσικών τους δικαιωμάτων. Η φυσική τους ελευθερίας δεν απειλεί τις ανάγκες του συνόλου. Το κοινωνικό συμβόλαιο αφορά τη νομιμοποίηση της εξουσίας του κράτους πάνω στα άτομα. Πριν όμως αναφερθούμε στην λογική του Χομπς για το ζήτημα αξιοσημείωτη είναι άποψη του για τις τάσεις της ψυχής.
Περί παθών και άλλων αδυναμιών
Δίνοντας μεγάλη έμφαση στα ανθρώπινα πάθη διαμορφώνει μια πεσιμιστική οπτική για τις κινητήριες πράξεις. Εγωιστές και ηδονιστές οι άνθρωποι βρίσκονται συνεχώς σε μια ιδιάζουσα κατάσταση ‘’πολέμου’’ όλων εναντίων όλων. Ένας διαρκής αγώνας απόκτησης ισχύς επί των πάντων. Η εξουσία προκαλεί τον εθισμό στην ηδονή μέσα σε ένα φαύλο κύκλο αυτοκαταστροφής και μαρασμού της πολιτείας.
Η δύναμη της λογικής
Ο Λόγος όμως από την άλλη πλευρά οδηγεί τα άτομα στην σύναψη του κοινωνικού συμβολαίου. Στη νομιμοποίηση της εξουσίας του κράτους μέσω του φυσικού νόμου. Ο φυσικός νόμος που αποτελεί αποτέλεσμα της λογικής που μας διακατέχει σε συνδυασμό με τον φόβο του ξαφνικού και βίαιου θανάτου. Δηλαδή το αίσθημα της αυτοσυντήρησης και υπεράσπισης του εαυτού μας μπροστά στον κίνδυνο είναι αυτό που ωθεί στην διασφάλιση και επικράτηση της ειρήνης.
Συνοψίζοντας ο Τόμας Χομπς υπήρξε ένα επαναστατικό πνεύμα αντίθετο προς τις μεσαιωνικές και θρησκευτικές παραδόσεις της εποχής του. Καταφέρνοντας να διαχωρίσει την σύγχρονη θεωρητική σκέψη μαζί με όλες τις επιστημολογικές και μεθοδολογικές αρχές που τη διέπουν. Σημαδεύοντας έτσι το ιστορικό μεταίχμιο χαράζοντας μια νέα εποχή στο χώρο της νόησης που επηρέασε μέχρι και το σήμερα.
