Ως αγοραφοβία ορίζεται η κατάσταση στην οποία το άτομο βιώνει έντονο άγχος ή φόβο. Οι περιστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν αυτά τα συναισθήματα είναι η χρήση δημόσιας συγκοινωνίας, οι ανοιχτοί ή οι κλειστοί χώροι, η αναμονή σε ουρά ή ανάμεσα σε πλήθος και οποιοδήποτε μέρος εκτός σπιτιού.
Η αγοραφοβία αναπτύσσεται, συνήθως, έπειτα από μια κρίση πανικού. Το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής κρίσης προκαλεί μεγάλη ανησυχία, με αποτέλεσμα να αποφεύγονται όλα τα μέρη τα οποία έχουν συνδεθεί με αυτό το γεγονός.
Το άτομο με αγοραφοβία αποφεύγει όσο μπορεί τις επίφοβες καταστάσεις επειδή πιστεύει ότι δεν θα δεχθεί φροντίδα ή ότι δε θα μπορέσει να διαφύγει εύκολα, σε περίπτωση που βιώσει μια κρίση πανικού. Πολλές φορές ζητάει τη συνοδεία κάποιου οικείου του προσώπου ή τις υπομένει με μεγάλη δυσκολία. Συχνά φαίνεται να αντιλαμβάνεται πως ο φόβος του είναι παράλογος, ωστόσο δεν μπορεί να κάνει κάτι γι’ αυτό.
Τι είναι ο φόβος:
Ο φόβος τις περισσότερες φορές εκδηλώνεται όταν βρισκόμαστε σε μια απειλητική ή επικίνδυνη κατάσταση. Σε αντίθεση με το άγχος το οποίο συνδέεται με τις μελλοντικές καταστάσεις, ο φόβος είναι η αντίδραση που έχουμε σε μια επικείμενη απειλή και προκαλεί έντονες σωματικές αλλαγές.
Παράγοντες ενίσχυσης της αγοραφοβίας:
Στη διαταραχή της αγοραφοβίας παίζει ρόλο το φύλο, καθώς εμφανίζεται σε διπλάσιο ποσοστό στις γυναίκες απ’ ότι στους άνδρες. Η τυπική ηλικία έναρξης είναι τα 35 έτη αλλά τα συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία. Επιπλέον, υπάρχει συσχέτιση με τον γενετικό παράγοντα, με τη κληρονομικότητα της διαταραχής να αγγίζει το 61%.
Η απώλεια γονέα, η υπερπροστατευτικότητα ή η έλλειψη φροντίδας στο οικογενειακό πλαίσιο, είναι ακόμη κάποιοι παράγοντες ενίσχυσης της αγοραφοβίας. Άτομα με συστολή και ευαισθησία στο άγχος, είναι πιθανότερο να εμφανίσουν την διαταραχή.
Τα συμπτώματα της αγοραφοβίας:
Η αγοραφοβία επηρεάζει τον γνωστικό, συναισθηματικό, συμπεριφορικό και σωματικό τομέα. Σε γνωστικό επίπεδο, δημιουργούνται αρνητικές σκέψεις του τύπου ‘’εάν πάθω κάτι δε θα μπορέσω να φύγω’’ ή ‘’όλοι οι κλειστοί χώροι είναι επικίνδυνοι’’.
Καθώς η αγοραφοβία συνδέεται άμεσα με τις κρίσεις πανικού, μπορεί να υπάρξουν σωματικά συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, εφίδρωση, ναυτία, ζάλη, μούδιασμα, δύσπνοια, αίσθημα πνιγμού, ρίγη και τρόμος στα άκρα.
Ο άνθρωπος με αγοραφοβία έχει μειωμένη εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του και θεωρεί ότι δεν θα μπορέσει να ανταπεξέλθει σε μια δύσκολη κατάσταση, συνεπώς προσκολλάται στους άλλους ή αποφεύγει καταστάσεις.
Θεραπεία:
Η ψυχοθεραπεία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην αντιμετώπιση της αγοραφοβίας. Βοηθάει τον θεραπευόμενο να μειώσει το άγχος και τον φόβο του και να αντιμετωπίσει τις καταστάσεις που του δημιουργούν φόβο. Η θεραπευτική παρέμβαση που ενδείκνυται για τη συγκεκριμένη διαταραχή, είναι η Γνωσιακή-Συμπεριφορική θεραπεία. Έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί σχετικά με την αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης, έχουν δείξει ότι βελτιώνει τη ποιότητα της ζωής του ατόμου και ότι τα οφέλη της είναι πιο μακροπρόθεσμα σε σύγκριση με τη φαρμακοθεραπεία.
Στην εξέλιξη και στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας είναι πολύ σημαντική η συμβολή του φιλικού και του οικογενειακού περίγυρου. Μέσω της θεραπευτικής διαδικασίας διερευνούνται οι καταστάσεις στις οποίες συμβαίνει η δυσλειτουργική συμπεριφορά, οι σκέψεις που γίνονται κατά τη διάρκεια αυτών των καταστάσεων αλλά και οι αντιδράσεις σε συμπεριφορικό και σωματικό επίπεδο. Στόχος είναι ο θεραπευόμενος να αναγνωρίσει όλα τα παραπάνω και με τη βοήθεια του θεραπευτή, να τα ελέγξει και να τα τροποποιήσει.
Πηγές:
- American Psychiatric Association (2015). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Fifth Edition. United States: American Psychiatric Association Publishing
- Beck, Judith S. (2000). Εισαγωγή στην Γνωσιακή Θεραπεία (Σίμος, Γ. επιμέλεια). Αθήνα: ΠΑΤΑΚΗ
