Η κατανάλωση αλκοόλ στον ελληνικό σχολικό πληθυσμό και οι συνέπειές της αποτελούν θέμα συζήτησης πολλών ετών, με τους ειδικούς να επισημαίνουν πως η εύκολη πρόσβαση σε αυτό αποτελεί βασικό αίτιο. Σύμφωνα με την έκθεση αποτελεσμάτων της έρευνας ESPAD το 2015, που διενεργήθηκε από το ΕΠΙΨΥ, πτωτική πορεία σημειώνεται στην κατανάλωση αλκοόλ από τους εφήβους,με τα ποσοστά όμως να παραμένουν ανησυχητικά. Μεταξύ άλλων η έρευνα αναφέρει ότι 2 στους 3 16χρονους κατανάλωσαν προσφάτως αλκοόλ (τον τελευταίο μήνα), ενώ ποσοστό 16,2% των εφήβων βρέθηκαν σε κατάσταση μέθης 3 φορές τον τελευταίο χρόνο. Επιπλέον, τα δεδομένα δείχνουν ότι ένα σημαντικό υποσύνολο εφήβων εμπλέκεται σε μια σειρά επικίνδυνων συμπεριφορών υπό την επήρεια αλκοόλ, όπως οδήγηση οχήματος (9,7%) ή σεξουαλική επαφή χωρίς τις απαραίτητες προφυλάξεις (7,3%). Διαφυλικές διαφορές παρατηρούνται στην συχνότητα της κατανάλωσης και στην υιοθέτηση ριψοκίνδυνων συμπεριφορών, με τα αγόρια να κατέχουν υψηλότερο ποσοστό από τα κορίτσια.
Η κατανάλωση αλκοόλ τόσο στην εφηβική ηλικία όσο και σε νεαρούς ενήλικες έχει συνέπειες που δεν περνούν απαρατήρητες, και δεν είναι μόνο βραχυπρόθεσμες αλλά φτάνουν και σε βάθος χρόνου. Ενδεικτικά, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ βραχυπρόθεσμα προκαλεί διάφορα νευρογνωστικά ελλείμματα σε λεκτική και μη λεκτική επίδοση, στη μάθηση και την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, στη λογική και σε οπτικοχωρικές δεξιότητες. Γνωστά σε όλους είναι τα φημισμένα «blackouts» της μνήμης και τα «hangovers». Ωστόσο αυτό που δεν είναι γνωστό είναι ότι η εφηβεία είναι περίοδος σημαντικής ωρίμανσης του εγκεφάλου, ιδιαίτερα του ιππόκαμπου και τoυ προμετωπιαίου φλοιού, κι έτσι ο εφηβικός εγκέφαλος είναι πιο εκτεθειμένος σε βλάβες από το αλκοόλ. Έτσι, μακροπρόθεσμα, η κατανάλωση αλκοόλ στην εφηβεία όχι μόνο μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση, αλλά κάνει τον άνθρωπο πιο ευάλωτο σε εγκεφαλικές βλάβες.
Πέρα από τα νευρογνωστικά ελλείμματα, τα ευρήματα δείχνουν ότι το αλκοόλ έχει συνδεθεί με επιθετική συμπεριφορά, με διαταραχές του ύπνου, καθώς και με καταθλιπτική συμπεριφορά. Αρκετά ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι έχει συσχετιστεί με αυτοκτονικό ιδεασμό, όπως υποδεικνύεται από έρευνες στην Αμερική.
Κι όλα αυτά μας κάνουν να αναρωτηθούμε: τι είναι αυτό που οδηγεί έναν έφηβο στην υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ; Είναι μόνο η εύκολη πρόσβαση σε αυτό, ή συμβάλλουν και άλλοι παράγοντες στο παρασκήνιο; Πολλά μοντέλα έχουν επιχειρήσει να ερμηνεύσουν αυτή την τάση. Από άποψη κινήτρων, έχουν αναγνωριστεί 3 είδη:
1. Το κίνητρο της κοινωνικής ενίσχυσης: «πίνω για να κάνω εύκολα κοινωνικές επαφές»
2. Tο κίνητρο του να ανταπεξέρχεσαι: «πίνω για να ξεχάσω τα προβλήματά μου»
3. Το κίνητρο της κυριαρχίας: «πίνω για να έχω το σεβασμό των άλλων»
Σημαντικό ρόλο λοιπόν, διαδραματίζουν κοινωνικοί παράγοντες όπως διασκέδαση, ψυχολογικοί παράγοντες όπως χαμηλή αυτοεκτίμηση αλλά και γενετικοί παράγοντες, όπως ένα οικογενειακό ιστορικό αλκοολισμού. Αναμφίβολα βέβαια ζούμε και σε μία χώρα που παράγει αλκοόλ, που το περιλαμβάνει στην κουλτούρα της και στις παραδόσεις της, και ο καθένας έχει εύκολη πρόσβαση σε αυτό.
Κλείνοντας, θα λέγαμε ότι οι συνέπειες που είδαμε ακούγονται ανησυχητικές, ωστόσο δεν χρειάζεται να φτάνουμε και στο άλλο άκρο της υπερβολής, να ανησυχούμε δηλαδή για την παραμικρή κατανάλωση. Σε επόμενο άρθρο θα αναλύσουμε τρόπους αντιμετώπισης της εξάρτησης και θα δούμε τελικά τι είναι ακραίο να αποφεύγουμε και σε ποια σημεία της κατανάλωσης πρέπει να επιστήσουμε την προσοχή μας.
Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:
Καραμολέγκου, Ν. (2015). Ψυχολογικοί παράγοντες που οδηγούν την/τον έφηβο στη χρήση αλκοόλ. Φαρμακευτική Εταιρεία Ελλάδος. Ανακτήθηκε από http://www.fee.org.gr/alcoholism-pieria/196-psychological-factors.html
Πανελλήνια έρευνα στο σχολικό πληθυσμό για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών (Έρευνα ESPAD). (2015). Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής. Ανακτήθηκε από http://epipsi.gr/Tekmiriosi/epid/Epidimiologikes_erevnes/espadgr.php
Comasco, E., Berglund, K., Oreland, L., & Nilsson, K. W. (2010). Why do adolescents drink? Motivational patterns related to alcohol consumption and alcohol-related problems. Substance Use & Misuse, 45, 1499-1604. doi: 10.3109/10826081003690159
Zeigler, D. W., Claire, C. C., Yoast, R.A., Dickinson, B. D., McCaffree, M. A., Robinowitz, C. B., & Sterling, M. L. (2005). The neurocognitive effects of alcohol on adolescents and college students. Preventive Medicine, 40, 23-32. doi:10.1016/j.ypmed.2004.04.044
