Η φιλία δεν εισβάλλει στη ζωή μας με δηλώσεις και υποσχέσεις. Δεν απαιτεί αποκλειστικότητα ούτε συμβόλαια. Αντίθετα, εμφανίζεται αθόρυβα, σαν μια καρέκλα που υπάρχει πάντα στο ίδιο σημείο. Κάποιες μέρες κάθεσαι επάνω της. Άλλες όχι. Κι όμως, το γεγονός ότι παραμένει εκεί δημιουργεί μια αίσθηση σταθερότητας που συχνά περνά απαρατήρητη. Ίσως για αυτό η φιλία μοιάζει λιγότερο «δραματική» από άλλους δεσμούς, αλλά αποδεικνύεται εξαιρετικά ανθεκτική. Και εδώ γεννιέται η αίσθηση ότι η φιλία δεν μας ανήκει, μας συναντά.
Η ψυχολογία της φιλίας
Σε αντίθεση με τις οικογενειακές ή ερωτικές σχέσεις, η φιλία δεν στηρίζεται σε προκαθορισμένους ρόλους. Δεν «οφείλει» τίποτα. Αυτή ακριβώς η ελευθερία της, όμως, την καθιστά ψυχολογικά ισχυρή. Έρευνες δείχνουν ότι οι φιλικοί δεσμοί λειτουργούν ως σημαντικός παράγοντας ψυχικής ανθεκτικότητας, μειώνοντας τα επίπεδα στρες και μοναξιάς (Holt-Lunstad et al., 2010).
Παράλληλα, ο Bowlby (1988) υποστήριξε ότι οι ασφαλείς δεσμοί δεν περιορίζονται στην παιδική ηλικία. Στην ενήλικη ζωή η φιλιά συχνά λειτουργεί ως δευτερογενής ασφαλής βάση: ένας άνθρωπος στον οποίο μπορούμε να επιστρέψουμε χωρίς φόβο.
Η φιλία ως ρυθμιστής του νευρικού συστήματος
Η φιλία δεν είναι μόνο συναισθηματική εμπειρία, είναι και βιολογική. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι βαθιά κοινωνικός. Σύμφωνα με τον Coan (2006), η παρουσία ενός προσώπου εμπιστοσύνης μειώνει την εγκεφαλική αντίδραση στον φόβο. Με άλλα λόγια, ο φίλος λειτουργεί σαν ρυθμιστής: το σώμα χαλαρώνει και η αίσθηση απειλής μικραίνει.
Επιπλέον, η ποιότητα της φιλίας – και όχι ο αριθμός των φίλων – σχετίζεται με αυξημένη έκκριση οξυτοκίνης, της ορμόνης που ενισχύει τη σύνδεση και την εμπιστοσύνη (Zak, 2013). Έτσι, η φιλία δεν «μας κάνει απλώς να νιώθουμε καλά» αλλά μας βοηθάει να αντέχουμε.
Η φιλία στην καθημερινότητα
Όταν κάποιος περνά μια πολύ δύσκολη κατάσταση συνήθως ζητά μια στήριξη. Ένας φίλος που λέει «είμαι εδώ, πες μου ό,τι θέλεις» δεν διορθώνει την κατάσταση. Ωστόσο, όπως ένα λιμάνι που δεν σταματά τη θάλασσα αλλά προσφέρει αγκυροβόλιο, έτσι και αυτή η παρουσία δημιουργεί χώρο. Η ψυχοθεραπευτική έρευνα δείχνει ότι η απλή, μη διορθωτική ακρόαση μειώνει την αίσθηση απομόνωσης και ενισχύει τη συναισθηματική επεξεργασία (Rogers, 1957; Weger et al., 2014).
Η φιλία σε απόσταση
Ωστόσο, η φιλία δεν παραμένει πάντα συμμετρική. Οι ζωές αλλάζουν ρυθμό. Η απόσταση δεν σημαίνει απαραίτητα ρήξη. Σύμφωνα με τους Fehr και Harasymchuk (2018) οι ώριμες φιλίες αντέχουν τις ασυνέχειες, επειδή δεν βασίζονται σε συνεχή επιβεβαίωση αλλά στη συναισθηματική μνήμη: «ξέρω ποιος είσαι, ακόμη κι αν δεν μιλήσουμε σήμερα».
Η φιλία ως σιωπηλή συνέπεια
Στο τέλος, η φιλία δεν αποδεικνύεται με ένταση, αλλά με διάρκεια. Δεν φωνάζει «είμαι εδώ» – απλώς δεν φεύγει. Κι ίσως αυτός ο δεσμός να είναι τόσο βαθιά θεραπευτικός ακριβώς επειδή δεν απαιτεί να είμαστε κάτι συγκεκριμένο. Μας επιτρέπει να είμαστε όπως είμαστε.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, η φιλία λειτουργεί σαν σταθερό σημείο αναφοράς. Όχι επειδή μας κρατά ακίνητους, αλλά επειδή μας επιτρέπει να κινούμαστε γνωρίζοντας ότι κάπου υπάρχει ένας άνθρωπος που μας αναγνωρίζει χωρίς να μας διεκδικεί. Γιατί, τελικά, η φιλία δεν μας ανήκει αλλά μας συναντά: ξανά και ξανά, και ας υπενθυμίζει ότι δεν είμαστε μόνοι.
Πηγές
- Bowlby, J. (1988). A Secure Base. Basic Books.
- Coan, J. A., Schaefer, H. S., & Davidson, R. J. (2006). Lending a hand. Psychological Science, 17(12), 1032–1039.
- Fehr, B., & Harasymchuk, C. (2018). Friendship maintenance. Current Opinion in Psychology, 13, 35–39.
- Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., & Layton, J. B. (2010). Social relationships and mortality risk. PLoS Medicine, 7(7), e1000316.
- Rogers, C. R. (1957). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of Consulting Psychology, 21(2), 95–103.
- Weger, H., et al. (2014). Active listening. International Journal of Listening, 28(1), 13–31.
- Zak, P. J. (2013). The physiology of moral sentiments. Journal of Economic Behavior & Organization, 90, S2–S9.
