Παρακάτω παρουσιάζονται κάποιες διαδεδομένες πεποιθήσεις σχετικά με ψυχολογικά φαινόμενα, οι οποίες κατακλύζουν την καθημερινότητά μας, χωρίς όμως να γνωρίζουμε αν ισχύουν ή είναι λανθασμένες.
Μύθος 1: οι άνθρωποι χρησιμοποιούν μόνο το 10% του εγκεφάλου τους
Αποτελεί κοινή πεποίθηση ότι ο άνθρωπος, στην καλύτερη των περιπτώσεων, χρησιμοποιεί το 10% του εγκεφάλου του, ενώ το υπόλοιπο 90% παραμένει ανενεργό ή για να χρησιμοποιηθεί από μελλοντικές πιο ανεπτυγμένες πνευματικά γενιές. Ο μύθος αυτός πήρε ιδιαίτερες διαστάσεις από τα Μ.Μ.Ε. , ενώ εντύπωση προκαλεί ότι είναι ιδιαίτερα διαδεδομένος ακόμα και σε φοιτητές Ψυχολογίας. Την απάντηση δίνουν οι νευροεπιστήμες, οι οποίες μέσα από απεικονίσεις του εγκεφάλου και τεστ αποδεικνύουν ότι κάθε τμήμα του εγκεφάλου επιτελεί μία διαφορετική λειτουργία, κι αν κάποιο πάθει βλάβη, θα υπάρχουν και οι αντίστοιχες ελλείψεις. Εξάλλου, αν πράγματι το 90% του εγκεφάλου παρέμεινε ανενεργό, τότε μέσω φυσικής επιλογής θα μειωνόταν ο ιστός ή ο εγκέφαλος δεν θα είχε γίνει εκ των προτέρων τόσο μεγάλος.
Μύθος 2: το να βάζεις μουσική του Μότσαρτ σε νεογνά ενισχύει τη νοημοσύνη τους
Η πεποίθηση αυτή προήλθε από μια έρευνα του 1993, η οποία απέδειξε ότι το άκουσμα Μότσαρτ σε φοιτητές για 10 λεπτά, βελτίωσε την επίδοση τους σε έργα χωρικής αντίληψης. Έτσι γεννήθηκε το «Mozart effect» το οποίο περιγράφει αυτή ακριβώς την βελτίωση. Ωστόσο οι έρευνες δεν έχουν αποδείξει τίποτα για μακρόχρονη βελτίωση της νοημοσύνης λόγω παρόμοιων ακουσμάτων.Μάλιστα όταν επαναλήφθηκε η έρευνα του 1993, βρέθηκε ότι δεν είχε καθόλου ή είχε ελάχιστη επίδραση ακόμα και σε αυτή την επίδοση βραχέος χρόνου. Έχει προταθεί η εξήγηση ότι η μουσική ενισχύει την βραχύχρονη εγρήγορση και έτσι, όντας το άτομο σε εγρήγορση, βελτιώνεται η επίδοσή του σε γνωστικά τεστ. Ωστόσο,δεν έχει αποδειχτεί κάποια σημαντική μακρόχρονη επίδραση, οπότε παραμένει προς το παρόν μύθος.
Μύθος 3: η ύπνωση είναι χρήσιμη για την ανάκτηση αναμνήσεων ή ξεχασμένων γεγονότων
Κάποια από τα μεγαλύτερα ονόματα στον χώρο της Ψυχολογίας και της Ψυχιατρικής χρησιμοποίησαν την ύπνωση στους ασθενείς τους για την ανάκτηση αναμνήσεων, όπως ο Joseph Breuer και ο Sigmund Freud. Ωστόσο η επιστημονική κοινότητα, ειδικά των δικαστικών ψυχολόγων μάλλον διαφωνεί για τη χρησιμότητα της ύπνωσης στον τομέα της ανάκλησης πληροφοριών. Υποστηρίζεται μάλιστα ότι μπορεί να οδηγήσει στην ανάκληση λανθασμένων πληροφοριών ή γεγονότων που δεν συνέβησαν ποτέ πραγματικά. Σήμερα, η ύπνωση μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση του πόνου, στο κόψιμο συνηθειών όπως το κάπνισμα ή στη χαλάρωση, παρόλα αυτά η χρησιμότητά της στο ξεκλείδωμα ξεχασμένων πληροφοριών μάλλον αμφισβητείται.
Μύθος 4: οι περισσότεροι άνθρωποι που υπέστησαν σεξουαλική κακοποίηση στην παιδική τους ηλικία αναπτύσσουν ψυχοπαθολογία ως ενήλικες
Η σεξουαλική κακοποίηση αποτελεί αναμφίβολα μια τρομακτική και τραυματική εμπειρία με δυσάρεστες ψυχολογικές (και όχι μόνο) συνέπειες. Επηρεάζει τον τρόπο που σκέφτεσαι και βλέπεις τα πράγματα και πολλοί είναι εκείνοι που πιστεύουν ότι τα θύματα της είναι καταδικασμένα να εμφανίσουν συμπτώματα ψυχοπαθολογίας. Ωστόσο εδώ έρχεται μια ελπιδοφόρα διάψευση: οι έρευνες δείχνουν ότι η πλειονότητα των θυμάτων εμφανίζει μάλλον τα αντίθετα αποτελέσματα-ανθεκτικότητα! Επίσης, παρά την κοινή πεποίθηση, τα θύματα ως ενήλικες δεν εμφανίζουν ένα στάνταρ πακέτο χαρακτηριστικών προσωπικότητας που να μαρτυρά ότι έχουν κακοποιηθεί.
Και, κλείνοντας,ένας 5ος μύθος που έχουμε ξανασυζητήσει: η ανθρώπινη μνήμη λειτουργεί σαν φωτογραφική μηχανή
Οι έρευνες υποδεικνύουν πλέον πως η ανθρώπινη μνήμη είναι σχηματική, ανακατασκευαστική και οι ανθρώπινες αναμνήσεις δεν είναι σαν φωτογραφίες αλλά περισσότερο σαν ρευστές αναπαραστάσεις προηγούμενων εμπειριών.
Προτεινόμενη βιβλιογραφία
Lilienfeld, S. O., Lynn, S. J., Ruscio, J., & Beyerstein, B. L. (2009). 50 great myths of popular psychology: Shattering widespread misconceptions about human behavior. UK: Wiley-Blackwell
