Υπάρχουν στιγμές που οι λέξεις ταξιδεύουν στον αέρα και σβήνουν πριν προλάβουν να αγγίξουν κάποιον. Σαν να συνομιλούν δύο άνθρωποι σε διαφορικές γλώσσες ακόμη κι αν χρησιμοποιούν τις ίδιες λέξεις. Εκεί που η επικοινωνία δείχνει να σταματά, μια ξεχασμένη δεξιότητα μπορεί να ξαναχτίσει τη γέφυρα: η ενεργητική ακρόαση. Η ενεργητική ακρόαση μετατρέπει τον διάλογο σε συνάντηση και το αυτί σε γέφυρα. Δεν αποτελεί τεχνική ούτε ευγένεια. Αντιθέτως, αποτελεί μια εσωτερική στάση που λέει: «είμαι εδώ, σε βλέπω, σε ακούω».
Πέρα από τα αυτιά: τι σημαίνει να ακούς στ’ αλήθεια
Η ενεργητική ακρόαση υπερβαίνει την απλή ακουστική διαδικασία, επειδή αφορά την προσοχή, την πρόθεση και την ενσυναίσθηση. Ο Carl Rogers (1957), θεμελιωτής της προσωποκεντρικής ψυχοθεραπείας, τόνισε ότι η αυθεντική ακρόαση αποτελεί προϋπόθεση για κάθε ουσιαστική σχέση. Κάθε φράση που απευθύνουμε στον συνομιλητή μας δεν μεταφέρει μόνο πληροφορία αλλά φέρει συναισθήματα, ανάγκες και εμπειρίες.
Επομένως, όταν κάποιος στρέφει την προσοχή του πέρα από το περιεχόμενο και αγγίζει το νόημα πίσω από τις λέξεις, τότε δημιουργεί έναν χώρο αποδοχής. Ταυτόχρονα, όπως δείχνουν νευροεπιστημονικά δεδομένα, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί δίκτυα υπεύθυνα για την ενσυναίσθηση και τη συναισθηματική κατανόηση (Coan et al., 2006). Με αυτόν τον τρόπο, η ενεργητική ακρόαση μετατρέπει την επικοινωνία από ανταλλαγή πληροφοριών σε γνήσια ανθρώπινη σύνδεση.
Η ψυχολογική δύναμη του να σε ακούνε
Η ανάγκη να ακουστεί κάποιος δεν αποτελεί πολυτέλεια αλλά θεμελιώδη προϋπόθεση για ψυχική ασφάλεια. Όταν ένα άτομο νιώθει ότι εκείνος απέναντι του τον ακούει πραγματικά και τον κατανοεί, το σώμα του χαλαρώνει και η καρδιά του επιβραδύνει, ενώ ταυτόχρονα η αίσθηση απειλής φθείρει (Coan et al, 2006). Παράλληλα, έρευνες δείχνουν ότι η αληθινή ακρόαση αυξάνει τα επίπεδα οξυτοκίνης, της ορμόνης που ενισχύει την εμπιστοσύνη και την κοινωνική σύνδεση (Zak, 2013).
Παράλληλα, στις σχέσεις, η ενεργητική ακρόαση λειτουργεί ως φακός που φωτίζει όσα μένουν συνήθως στο σκοτάδι. Ένας σύντροφος που νιώθει ότι τον ακούνε ίσως δεν χρειάζεται να υψώσει τη φωνή του για να γίνει αντιληπτός. Ένα παιδί που βρίσκει χώρο για τα συναισθήματά του και τις σκέψεις του ίσως συνειδητοποιεί ότι υπάρχει ασφαλής χώρος για έκφραση. Ακόμη και στον εργασιακό χώρο, η παρουσία κάποιου που ακούει ουσιαστικά μπορεί να ενισχύει την εμπιστοσύνη και δημιουργεί πιο σταθερές συνεργασίες.
Η ενεργητική ακρόαση ως πράξη κατανόησης
Η ενεργητική ακρόαση δεν λειτουργεί μόνο ως μέσο επικοινωνίας αλλά λειτουργεί και ως τρόπος κατανόησης. Όταν κάποιος αφουγκράζεται πραγματικά τον άλλον, δεν συλλέγει απλώς πληροφορίες. Μαθαίνει να βλέπει -έστω προσωρινά- τον κόσμο μέσα από το μάτια του συνομιλητή του. Ουσιαστικά, αυτή η μετατόπιση οπτικής απαιτεί κάτι περισσότερο από καλή διάθεση. Πιο συγκεκριμένα, απαιτεί τη διάθεση να αφήσει στην άκρη τις βεβαιότητες του και να δοκιμάσει μια άλλη πραγματικότητα.
Στο έργο του ο Carl Rogers (1957; 1961) περιγράφει αυτή τη διαδικασία με τον όρο empathic understanding – δηλαδή την ικανότητα να «κατοικείς» προσωρινά στον εσωτερικό κόσμο του άλλου, να νιώθεις από μέσα αυτό που ζει, χωρίς όμως να ξεχνάς ότι η εμπειρία αυτή ανήκει σε εκείνον. Όταν ένας άνθρωπος βιώνει μια τέτοια ακρόαση, το συναίσθημα της απομόνωσης αρχίζει να ξεθωριάζει. Έτσι, η εν
εργητική ακρόαση παύει να είναι μια δεξιότητα επικοινωνίας και αποτελεί πράξη αναγνώρισης της ανθρώπινης εμπειρίας.
Η ενεργητική ακρόαση ως γλώσσα παρουσίας
Στον θόρυβο της καθημερινότητας, όπου όλοι μιλούν και λίγοι ακούν, η ενεργητική ακρόαση μοιάζει με ανάσα. Δεν απαιτεί απαντήσεις, ούτε λύσεις. Απαιτεί μόνο προσοχή, γνήσιο ενδιαφέρον και διάθεση να χωρέσουμε όσα ο άλλος κουβαλά. Κάθε φορά που κάποιος νιώθει πως τον ακούν, συναντά ένα κομμάτι του εαυτού του. Και κάθε φορά που ακούμε εμείς, χτίζουμε μια γέφυρα προς τον κόσμο του. Σε έναν κόσμο που διψά για επικοινωνία, η ενεργητική ακρόαση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ανθρώπινη σύνδεση ξεκινά πάντα από την ικανότητα να ακούμε.
Πηγές
Coan, J. A., Schaefer, H. S., & Davidson, R. J. (2006). Lending a hand: Social regulation of the neural response to threat. Psychological Science, 17(12), 1032–1039. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01832.x
Rogers, C. R. (1957). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of Consulting Psychology, 21(2), 95–103. https://doi.org/10.1037/h0045357
Rogers, C. R. (1961). On becoming a person: A therapist’s view of psychotherapy. Houghton Mifflin.
Weger, H., Castle, G. R., & Emmett, M. C. (2014). Active listening in peer interviews: The influence of message paraphrasing on perceptions of listening skill. International Journal of Listening, 28(1), 13–31. https://doi.org/10.1080/10904018.2013.813234
Zak, P. J. (2013). The physiology of moral sentiments. Journal of Economic Behavior & Organization, 90, S2–S9. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2012.12.007
