Ορισμός της Ταραχής
Η κατάσταση στην οποία υπάρχει, σύγχυση, έντονη ανησυχία ή συγκίνηση.
Η ταραχή ορίζει μια έντονη ψυχική και σωματική αναστάτωση που αποσυντονίζει τον άνθρωπο και θολώνει τη σκέψη του. Δεν λειτουργεί απλώς ως στιγμιαίο συναίσθημα. Aγγίζει βαθιά την ύπαρξη και επηρεάζει την ισορροπία του νου και του σώματος. Στον πυρήνα της, η ταραχή αποτελεί φυσική αντίδραση σε εξωτερικά ή εσωτερικά ερεθίσματα, όμως η διάρκεια και η έντασή της συχνά ξεπερνούν το χρήσιμο όριο και οδηγούν σε δυσλειτουργία.
Νευροβιολογική Έδρα της Ταραχής
Νευροβιολογικά, η ταραχή εδρεύει κυρίως στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου. Η αμυγδαλή, ο ιππόκαμπος και ο προμετωπιαίος φλοιός σχηματίζουν το τρίγωνο όπου η ταραχή γεννιέται. Εκεί ενισχύεται και τελικά ρυθμίζεται ή αποδιοργανώνεται. Η αμυγδαλή ανιχνεύει απειλές και ενεργοποιεί το σώμα, ο ιππόκαμπος δίνει πλαίσιο στη μνήμη του φόβου, ενώ ο προμετωπιαίος φλοιός επιχειρεί να συγκρατήσει τον πανικό και να επιβάλει λογική. Όταν αυτά τα μέρη χάνουν τη συνεργασία τους, η ταραχή ξεφεύγει και κυριαρχεί στον άνθρωπο.
Φυσικές Εκδηλώσεις
Η φυσιολογία του σώματος αντικατοπτρίζει άμεσα την ταραχή: αυξημένος καρδιακός ρυθμός, ταχύτερη αναπνοή, ένταση στους μυς, ορμονική καταιγίδα κορτιζόλης και αδρεναλίνης. Αυτές οι αντιδράσεις προετοιμάζουν το σώμα να πολεμήσει ή να φύγει. Έτσι η ταραχή εξυπηρετεί την επιβίωση. Παρ’ όλα αυτά, όταν παραμένει για μεγάλο διάστημα, εξαντλεί τα αποθέματα, προκαλεί φθορά στο ανοσοποιητικό, διαταράσσει τον ύπνο και θολώνει την κρίση.
Χρήσιμη και Βλαπτική Ταραχή
Η ταραχή λοιπόν εξυπηρετεί τη γρήγορη προσαρμογή σε κίνδυνο. Όμως δεν ωφελεί όταν μένει χωρίς πραγματική αιτία ή όταν η έντασή της παραλύει τη δράση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο άνθρωπος δεν χρησιμοποιεί τη ταραχή ως εργαλείο αλλά την αφήνει να τον καθοδηγεί τυφλά.
Προέλευση μέσα στην Εξέλιξη
Η προέλευση της ταραχής έχει σύνδεση με το παρελθόν της ανθρωπότητας. Στην εξέλιξη, οι πρόγονοί μας έπρεπε να αντιδρούν άμεσα σε θηρευτές ή φυσικούς κινδύνους. Έτσι το νευρικό μας σύστημα διαμόρφωσε μηχανισμούς ταχείας κινητοποίησης. Στη σύγχρονη κοινωνία όμως, όπου οι απειλές δεν έχουν πάντα φυσική μορφή, οι ίδιοι μηχανισμοί ενεργοποιούνται για αφηρημένες ανησυχίες, οικονομικές δυσκολίες ή κοινωνικές εντάσεις.
Το αποτέλεσμα;
Μια ταραχή που δεν βρίσκει διέξοδο.
Τρόποι Αντιμετώπισης
Η αντιμετώπιση της ταραχής απαιτεί ισορροπία ανάμεσα σε γνώση και πράξη. Ο νους χρειάζεται τεχνικές ρύθμισης όπως αναπνοές, ενσυνειδητότητα, σωματική άσκηση και υγιεινή ρουτίνα ύπνου. Η ψυχοθεραπεία βοηθά να αναγνωρίσει κανείς τα μοτίβα σκέψης που τροφοδοτούν την ταραχή. Από την άλλη, η φαρμακοθεραπεία μπορεί να επαναφέρει βιολογική ισορροπία όταν η δυσλειτουργία βαθαίνει.
Ο άνθρωπος δεν ξεριζώνει την ταραχή, αλλά μαθαίνει να τη μετατρέπει από εχθρό σε μήνυμα και εργαλείο.
Η έννοια της «ταραχής» στους Στωικούς
Στη στωική φιλοσοφία, η ταραχή (λατ. perturbatio animi, αρχ. ελλ. συνήθως «πάθος» ή «θόρυβος της ψυχής») είναι η ψυχική αναστάτωση που προκαλείται όταν ο άνθρωπος παρασύρεται από λανθασμένες κρίσεις και επιθυμίες. Ο σοφός, κατά τους Στωικούς, ζει σύμφωνα με τον ορθό λόγο και τη φύση. Η ταραχή δείχνει ότι η ψυχή έχει χάσει την ισορροπία της και δεν ελέγχεται από τον λόγο.
Από την ταραχή, στη σοφία
Ο Επίκουρος, μιλώντας για την ταραχή, έγραφε πως «μάταια ζει όποιος δεν έμαθε να διώχνει την ταραχή του νου». Με ποιητικό λόγο, υπενθύμιζε ότι η αληθινή γαλήνη δεν έρχεται από εξωτερικές νίκες αλλά από την εσωτερική αρμονία. Η φιλοσοφία του προτείνει όχι την αποφυγή της ζωής, αλλά τη στροφή προς την απλότητα και τη φιλία. Με αυτό τον τρόπο, η ταραχή να μετασχηματίζεται σε σοφία και η ψυχή να βρίσκει ελευθερία.
«Οὐ τὰ πράγματα ταράττει τοὺς ἀνθρώπους, ἀλλὰ τὰ περὶ τῶν πραγμάτων δόγματα.»
(Δηλ. δεν είναι τα γεγονότα που προκαλούν ταραχή, αλλά οι απόψεις μας για αυτά.)
Επίκτητος
