Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία ραγδαία άνοδος του ενδιαφέροντος του κόσμου για την ψυχολογία, η οποία αρκετές φορές οδηγεί στην υπερπληροφόρηση και τελικά στην ημιμάθεια. Μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, τα podcast και τα άρθρα στο διαδίκτυο, όλο και περισσότεροι άνθρωποι έρχονται σε επαφή με έννοιες όπως το τραύμα, η τοξικότητα, οι αγχώδεις διαταραχές και η ναρκισσιστική συμπεριφορά. Αν και αυτή η εξοικείωση με την ψυχολογική ορολογία έχει βοηθήσει τον κόσμο πάρα πολύ, συχνά οδηγεί στο αντίθετο αποτέλεσμα στη διαστρέβλωση της γνώσης και σε μια επικίνδυνη ημιμάθεια.
Τί είναι η ημιμάθεια και η υπερπληροφόρηση και πώς επηρεάζει την ψυχολογία;
Η ημιμάθεια ορίζεται ως η αποσπασματική ή επιφανειακή γνώση ενός αντικειμένου, που δεν στηρίζεται σε βάθος κατανόησης ή κριτική σκέψη. Στην ψυχολογία, η ημιμάθεια είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς μετατρέπει πολύπλοκους επιστημονικούς όρους σε απλές καθημερινές και πρόχειρες λέξεις που χρησιμοποιούνται αόριστα και άσκοπα. Το άτομο που έχει περιορισμένη γνώση, νομίζει πως γνωρίζει αρκετά για να ερμηνεύσει ανθρώπινες συμπεριφορές ή να αυτοδιαγνωστεί. Το γεγονός αυτό δημιουργεί μια ψευδαίσθηση αυθεντίας. Αυτή η ψευδαίσθηση δεν ενισχύει την αυτογνωσία αλλά την παραμορφώνει. Έτσι, η ημιμάθεια γίνεται όχι απλώς εμπόδιο, αλλά παγίδα για την αληθινή ψυχική κατανόηση και ανάπτυξη.
Η γνωστική και συναισθηματική σύγχυση
Όταν το άτομο βομβαρδίζεται από αποσπασματικές ψυχολογικές πληροφορίες χωρίς την κατάλληλη ερμηνευτική καθοδήγηση, συχνά οδηγείται σε έντονη γνωστική και συναισθηματική σύγχυση. Στο γνωστικό επίπεδο, η ημιμάθεια προκαλεί αδυναμία να οργανωθούν οι πληροφορίες σε ένα συνεκτικό και λογικό πλαίσιο. Οι όροι και οι έννοιες συγχέονται, ερμηνεύονται λάθος ή χρησιμοποιούνται αυθαίρετα. Στο συναισθηματικό επίπεδο, αυτό μπορεί να γεννήσει άγχος, αβεβαιότητα και αίσθηση ανεπάρκειας. Το άτομο νιώθει ότι κάτι πάει λάθος αλλά δεν μπορεί να το εξηγήσει με ακρίβεια.
Η συμπεριφορική σύγχυση
Η ημιμάθεια δεν επηρεάζει μόνο τη σκέψη και το συναίσθημα. Συχνά εκφράζεται και μέσα από τη συμπεριφορά, οδηγώντας σε σύγχυση, ασυνέπεια και εσωτερική αντίφαση. Όταν κάποιος προσπαθεί να λειτουργήσει βάσει ψευδώς κατανοημένων εννοιών καταλήγει να χάνει τον προσανατολισμό του στην καθημερινή ζωή. Για παράδειγμα, λανθασμένα και πρόχειρα κριτήρια για το αν κάποια άτομα είναι τοξικά ή δυσκολίες που βαφτίζονται αφιλτράριστα τραυματικές. Οι πράξεις του δεν βασίζονται σε ουσιαστική επίγνωση αλλά σε πρόχειρα ψυχολογικά κλισέ. Αυτά λειτουργούν ως μηχανισμοί άμυνας αντί για μέσα εξέλιξης. Το αποτέλεσμα είναι να αναπτύσσεται μια συμπεριφορική ανασφάλεια και σύγχυση στο άτομο, μη ξέροντας τελικά τι είναι σωστό και τι όχι.
Αποφυγή και βελτίωση της υπερπληροφόρησης και της ημιμάθειας
Η αντιμετώπιση της ημιμάθειας στην ψυχολογία απαιτεί συνδυασμό προσωπικής υπευθυνότητας και συλλογικής παιδείας. Πρώτο βήμα είναι η καλλιέργεια κριτικής σκέψης. Το άτομο χρειάζεται να μάθει να αμφισβητεί τις πληροφορίες που δέχεται, να αναζητά την πηγή τους και να διασταυρώνει την εγκυρότητά τους. Παράλληλα, η επαφή με επιστημονικά τεκμηριωμένα βιβλία, άρθρα και ομιλίες από ειδικούς ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει στην εμβάθυνση και την κατανόηση των εννοιών. Επίσης, είναι σημαντικό να γίνεται διάκριση ανάμεσα στην προσωπική εμπειρία και την επιστήμη. Το βίωμα είναι πολύτιμο, αλλά δεν αρκεί για να εξηγήσει το σύνολο της ανθρώπινης ψυχής. Τέλος, η αποδοχή ότι δεν τα ξέρουμε όλα είναι σωτήρια. Η ψυχολογία είναι μια σύνθετη και εξελισσόμενη επιστήμη. Η αναζήτηση επιστημονικών πηγών πληροφόρησης μπορεί να νικήσει την επιπολαιότητα της ημιμάθειας.
