Μία γρήγορη βόλτα στο φαρμακείο ή μία αναζήτηση online αρκεί για να αγοράσει κανείς μία πληθώρα από συμπληρώματα διατροφής, καθώς η κυρίαρχη τάση στα social media προωθεί τη χρήση τους ως αναγκαία για όλους. Μαγνήσιο για τον ύπνο, ωμέγα-3 για την καρδιά, βιταμίνη D για το ανοσοποιητικό και διάφορες πολυβιταμίνες για να είμαστε καλυμμένοι «για παν ενδεχόμενο». Η βιομηχανία των συμπληρωμάτων διατροφής ανθίζει τα τελευταία χρόνια, όμως εμείς οφείλουμε να αναρωτηθούμε τι από όλα αυτά στηρίζεται στην επιστήμη και είναι όντως απαραίτητο, και τι αποτελεί απλώς την επόμενη viral τάση.
Σκευάσματα διατροφής: Ορισμός, μύθοι και αλήθεια
Η εικόνα στη σημερινή εποχή είναι το κυρίαρχο μέσο επιλογής ενός προϊόντος. Χρωματιστές καραμέλες, διαφορετικές γεύσεις, ελκυστικές συσκευασίες και η υπόσχεση για τόνωση της ενέργειας, του ανοσοποιητικού και αντιμετώπιση κάθε είδους προβλήματος είναι μερικά από τα στοιχεία που προσελκύουν τους καταναλωτές. Τι είναι όμως στην πραγματικότητα τα συμπληρώματα διατροφής; Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), αποτελούν συμπυκνωμένες πηγές θρεπτικών συστατικών —όπως βιταμίνες, μέταλλα και αμινοξέα— και διατίθενται σε διάφορες μορφές ανάλογα με τις προτιμήσεις του καταναλωτή, όπως δισκία, κάψουλες, σκόνη ή υγρή μορφή.
Αξίζει να τονίσουμε σε αυτό το σημείο ότι οι πολυβιταμίνες και τα υπόλοιπα συμπληρώματα δεν αποτελούν φάρμακα. Δεν προορίζονται για τη θεραπεία ή την πρόληψη ασθενειών, αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά στην καθημερινή διατροφή. Στην Ελλάδα, τα προϊόντα αυτά απλώς γνωστοποιούνται στον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ) πριν κυκλοφορήσουν· σε αντίθεση με τα φάρμακα, δεν απαιτείται προέγκριση μέσω κλινικών μελετών για την αποτελεσματικότητά τους, παρά μόνο συμμόρφωση με τους κανόνες ασφάλειας και επισήμανσης.
Τα πιο δημοφιλή σκευάσματα κάτω από το μικροσκόπιο
Ας δούμε πιο αναλυτικά τα πιο ευρέως διαδεδομένα συμπληρώματα, ξεκινώντας από το μαγνήσιο. Το μαγνήσιο είναι ένα απαραίτητο μέταλλο και ηλεκτρολύτης, το οποίο συμμετέχει σε εκατοντάδες βιοχημικές αντιδράσεις στο ανθρώπινο σώμα. Επειδή το στοιχειακό μαγνήσιο είναι εξαιρετικά δραστικό, στα συμπληρώματα συνδέεται πάντα με κάποιο άλλο μόριο, σχηματίζοντας ενώσεις όπως το οξείδιο, το γλυκινικό, το κιτρικό ή το μηλικό μαγνήσιο. Κάθε μορφή παρουσιάζει διαφορετική χρήση ανάλογα με το μόριο της και τον τρόπο απορρόφησής της. Συγκεκριμένα, το γλυκινικό μαγνήσιο προτιμάται συχνά για τη χαλάρωση και τον ύπνο, το μηλικό για την ενέργεια και τη μυϊκή αποκατάσταση, ενώ το κιτρικό για γενική αναπλήρωση, κράμπες ή ήπια δυσκοιλιότητα. Με βάση τη βιβλιογραφία, οι οργανικές μορφές μαγνησίου (όπως το γλυκινικό) υπερέχουν σε βιοδιαθεσιμότητα έναντι των ανόργανων (όπως το οξείδιο), η απορρόφηση των οποίων είναι περιορισμένη. Τεχνολογίες όπως τα δισκία παρατεταμένης αποδέσμευσης βελτιώνουν περαιτέρω το προφίλ απορρόφησης και την ανεκτικότητα του οργανισμού.
Ωμέγα-3-λιπαρά οξέα
Συνεχίζοντας με τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα (κυρίως τα EPA και DHA), πρόκειται για απαραίτητα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα με τεκμηριωμένη αντιφλεγμονώδη δράση και σημαντικό ρόλο στην καρδιαγγειακή και εγκεφαλική λειτουργία. Εδώ, το κλειδί για τον καταναλωτή κρύβεται στην ετικέτα. Αυτό που έχει πραγματική σημασία δεν είναι τα συνολικά χιλιοστόγραμμα ιχθυελαίου αλλά η καθαρή συγκέντρωση σε EPA και DHA. Επιπλέον, η χημική μορφή επηρεάζει την απορρόφηση, με τη φυσική μορφή των τριγλυκεριδίων να παρουσιάζει συχνά καλύτερη βιοδιαθεσιμότητα σε σχέση με τους αιθυλεστέρες, ειδικά όταν το γεύμα δεν περιέχει λιπαρά.
Βιταμίνη D
Η βιταμίνη D αποτελεί ίσως το πιο δημοφιλές συμπλήρωμα των τελευταίων ετών. Αν και στην πραγματικότητα λειτουργεί περισσότερο ως προ ορμόνη στον οργανισμό, είναι απαραίτητη για την οστική υγεία —καθώς ρυθμίζει την απορρόφηση του ασβεστίου— αλλά και για τη σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Παρά την ηλιοφάνεια της Ελλάδας, μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού εμφανίζει ανεπάρκεια λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής σε κλειστούς χώρους. Ωστόσο, επειδή ανήκει στις λιποδιαλυτές βιταμίνες, αφενός χρειάζεται να λαμβάνεται μαζί με γεύμα για να απορροφηθεί αποτελεσματικά, αφετέρου δεν αποβάλλεται εύκολα από τα ούρα. Αυτό σημαίνει ότι η αλόγιστη λήψη υψηλών δόσεων χωρίς ιατρική παρακολούθηση μπορεί να οδηγήσει σε τοξικότητα και υπερασβεστιαιμία.
Πολυβιταμίνες
Τέλος, οι πολυβιταμίνες λειτουργούν με τη λογική του «λίγο απ’ όλα», προσπαθώντας να καλύψουν πιθανά διατροφικά κενά με μία μόνο κάψουλα. Στην πράξη, όμως, συχνά περιέχουν υποθεραπευτικές δόσεις από ακριβά ή ογκώδη συστατικά (όπως το μαγνήσιο ή το ασβέστιο, που απλώς δεν χωρούν σε επαρκή ποσότητα σε ένα δισκίο) και υψηλότερες δόσεις από φθηνότερες υδατοδιαλυτές βιταμίνες, τις οποίες ο οργανισμός αποβάλλει αν δεν τις χρειάζεται. Παράλληλα, η ταυτόχρονη παρουσία πολλών μετάλλων στην ίδια φόρμουλα μπορεί να οδηγήσει σε ανταγωνισμό κατά την εντερική απορρόφηση, μειώνοντας τελικά την αποτελεσματικότητά τους.
Συμπέρασμα: Ποιοί τα χρειάζονται πραγματικά;
Τελικά, είναι τα συμπληρώματα διατροφής απαραίτητα; Επιστημονικά θα απαντούσαμε πως εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Για έναν υγιή ενήλικα που ακολουθεί μια ισορροπημένη και ποικίλη διατροφή, η καθημερινή λήψη συμπληρωμάτων στις περισσότερες περιπτώσεις δεν κρίνεται απαραίτητη. Το ανθρώπινο σώμα είναι σχεδιασμένο να προσλαμβάνει τα θρεπτικά συστατικά από τις τροφές. Έτσι όταν δεν υπάρχει πραγματική έλλειψη, οι υδατοδιαλυτές βιταμίνες απλώς αποβάλλονται από τον οργανισμό, ενώ η αλόγιστη λήψη λιποδιαλυτών βιταμινών ή μετάλλων μπορεί να επιβαρύνει το ήπαρ και τα νεφρά ή να προκαλέσει ανεπιθύμητες αλληλεπιδράσεις με φαρμακευτικές αγωγές.
Πού απευθύνονται τελικά;
Υπάρχουν, ωστόσο, συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες και καταστάσεις στις οποίες τα συμπληρώματα διατροφής είναι όχι απλώς χρήσιμα, αλλά απολύτως απαραίτητα:
Άτομα με διαγνωσμένες ελλείψεις μέσω αιματολογικών εξετάσεων (όπως ανεπάρκεια βιταμίνης D ή βιταμίνης B12) και έγκυες όπου η λήψη φυλλικού οξέος (και συχνά σιδήρου) είναι απαραίτητη για την υγιή ανάπτυξη του εμβρύου. Τέλος, άτομα που ακολουθούν αυστηρά χορτοφαγική διατροφή και φυσικά ηλικιωμένοι, λόγω μειωμένης εντερικής απορρόφησης θρεπτικών συστατικών και περιορισμένης έκθεσης στον ήλιο.
Συνοψίζοντας, τα συμπληρώματα διατροφής δεν αποτελούν υποκατάστατο ενός υγιεινού τρόπου ζωής ούτε «μαγική λύση» για την κόπωση της καθημερινότητας. Λειτουργούν ως στοχευμένα εργαλεία. Πριν επενδύσουμε, λοιπόν, στο επόμενο εντυπωσιακό σκεύασμα, το πιο ασφαλές βήμα είναι η καθοδήγηση από τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό μας, ώστε να δίνουμε στον οργανισμό μας ακριβώς ό,τι χρειάζεται και τίποτα παραπάνω.
Δες επίσης: «Η εσφαλμένη αντίληψη της επιτυχίας»
Εξωτερικός σύνδεσμος: «Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων»
Πηγές και Βιβλιογραφικές Αναφορές
- Pardo, M. R., Garicano Vilar, E., San Mauro Martín, I., & Camina Martín, M. A. (2021). Bioavailability of magnesium food supplements: A systematic review. Nutrition, 89, 111294.
- Dyerberg, J., Madsen, P., Møller, J. M., Aardestrup, I., & Schmidt, E. B. (2010). Bioavailability of marine n-3 fatty acid formulations. Prostaglandins, Leukotrienes and Essential Fatty Acids, 83(3), 137–141.
- Marcinowska-Suchowierska, E., Kupisz-Urbańska, M., Łukaszkiewicz, J., Płudowski, P., & Jones, G. (2018). Vitamin D Toxicity–A Clinical Perspective. Frontiers in Endocrinology, 9, 550.
- O’Connor, E. A., Evans, C. V., Ivlev, I., Rushkin, M. C., Thomas, R. G., Martin, A., & Lin, J. S. (2022). Vitamin and Mineral Supplements for the Primary Prevention of Cardiovascular Disease and Cancer: Updated Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force. JAMA, 327(23), 2334–2347.

