Η υπογονιμότητα αποτελεί ένα πολυπαραγοντικό βιολογικό φαινόμενο, στο οποίο εμπλέκονται ορμονικοί, γενετικοί, περιβαλλοντικοί και ψυχολογικοί παράγοντες. Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα έχει στρέψει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον της στον ρόλο του χρόνιου στρες και του άγχους, αναγνωρίζοντάς τα ως σημαντικούς τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για την αναπαραγωγική υγεία, τόσο στις γυναίκες όσο και στους άνδρες. Είναι δηλαδή πλέον αποδεδειγμένο ότι άγχος και υπογονιμότητα έχουν μια στενή σχέση μεταξύ τους.
Τι είναι το άγχος και πώς επηρεάζει τον οργανισμό
Το άγχος (stress) ορίζεται ως η φυσιολογική και ψυχολογική αντίδραση του οργανισμού σε εσωτερικά ή εξωτερικά ερεθίσματα που θεωρούνται απειλητικά ή απαιτητικά.
Σε οξείες καταστάσεις, το άγχος μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά.
Ωστόσο, όταν γίνεται χρόνιο, ενεργοποιεί συνεχώς τον άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων (HPA axis), οδηγώντας σε αυξημένη έκκριση κορτιζόλης και κατεχολαμινών.
Μάλιστα, η παρατεταμένη υπερέκκριση κορτιζόλης έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζει αρνητικά πολλαπλά συστήματα του οργανισμού, όπως το ανοσοποιητικό, το καρδιαγγειακό και το ενδοκρινικό σύστημα. Το τελευταίο παίζει μάλιστα καθοριστικό ρόλο στη γονιμότητα.
Άγχος και υπογονιμότητα στο γυναικείο φύλο
Στις γυναίκες, το χρόνιο άγχος μπορεί να διαταράξει την ορμονική ισορροπία που ρυθμίζει τον εμμηνορροϊκό κύκλο.
Συγκεκριμένα, η αυξημένη κορτιζόλη μπορεί να καταστείλει την έκκριση της εκλυτικής ορμόνης των γοναδοτροπινών (GnRH) από τον υποθάλαμο, οδηγώντας σε μειωμένη παραγωγή ωχρινοτρόπου (LH) και θυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH).
Αυτές οι διαταραχές ενδέχεται να προκαλέσουν:
• ανωορρηξία ή ακανόνιστη ωορρηξία,
• διαταραχές κύκλου (ολιγομηνόρροια ή αμηνόρροια),
• μειωμένη ποιότητα ωαρίων και
• δυσκολία εμφύτευσης του εμβρύου.
Μελέτες έχουν δείξει ότι γυναίκες με υψηλά επίπεδα ψυχολογικού στρες παρουσιάζουν χαμηλότερα ποσοστά σύλληψης, τόσο σε φυσικούς κύκλους όσο και σε κύκλους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Επιπλέον, το άγχος έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο αποβολής στα πρώιμα στάδια της κύησης.
Άγχος και υπογονιμότητα στους άνδρες
Η επίδραση του άγχους δεν περιορίζεται στη γυναικεία γονιμότητα. Στους άνδρες, το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα του σπέρματος.
Συγκεκριμένα, η αυξημένη κορτιζόλη φαίνεται να καταστέλλει την παραγωγή τεστοστερόνης, μιας ορμόνης ζωτικής σημασίας για τη σπερματογένεση.
Έρευνες έχουν καταγράψει ότι άνδρες με υψηλά επίπεδα άγχους εμφανίζουν:
• μειωμένη συγκέντρωση σπερματοζωαρίων,
• μειωμένη κινητικότητα αυτών,
• αυξημένο ποσοστό μορφολογικών ανωμαλιών και
• αυξημένο οξειδωτικό στρες στο σπέρμα.
Το οξειδωτικό στρες μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο DNA των σπερματοζωαρίων, γεγονός που επηρεάζει όχι μόνο τη σύλληψη, αλλά και την ποιότητα της εμβρυϊκής ανάπτυξης.
Ο φαύλος κύκλος άγχους και υπογονιμότητας
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το άγχος και η υπογονιμότητα συχνά συνυπάρχουν σε έναν φαύλο κύκλο.
Η δυσκολία σύλληψης προκαλεί έντονη ψυχολογική επιβάρυνση, η οποία με τη σειρά της επιδεινώνει περαιτέρω τη γονιμότητα.
Αυτός ο κύκλος μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις άγχους, κατάθλιψης και μειωμένης ποιότητας ζωής.
Τι μπορούμε να κάνουμε: Παρεμβάσεις και στρατηγικές διαχείρισης
Η αντιμετώπιση του άγχους αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ολιστικής προσέγγισης της γονιμότητας.
Επιστημονικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι παρεμβάσεις μείωσης του στρες μπορούν να βελτιώσουν τα ποσοστά σύλληψης.
Ενδεικτικά μέτρα περιλαμβάνουν:
• Ψυχολογική υποστήριξη και γνωσιακή–συμπεριφορική θεραπεία,
• Τεχνικές χαλάρωσης, όπως διαλογισμός, mindfulness και αναπνευστικές ασκήσεις,
• Σωματική άσκηση μέτριας έντασης, η οποία συμβάλλει στη ρύθμιση των ορμονών του στρες,
• Επαρκής ύπνος και υγιεινή του ύπνου, καθώς και
• Ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε αντιοξειδωτικά και ω-3 λιπαρά οξέα.
Σημαντικό είναι επίσης τα άτομα ή τα ζευγάρια που αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας να λαμβάνουν εξατομικευμένη ιατρική καθοδήγηση και να αποφεύγουν την αυτοενοχοποίηση.
Κλείνοντας, το άγχος αποτελεί έναν ουσιαστικό αλλά συχνά υποτιμημένο παράγοντα που επηρεάζει τη γονιμότητα.
Η σύνδεσή του με τις ορμονικές και κυτταρικές λειτουργίες της αναπαραγωγής είναι πλέον τεκμηριωμένη επιστημονικά.
Τέλος, η έγκαιρη ανίχνευση και διαχείριση του άγχους δεν βελτιώνει μόνο τις πιθανότητες σύλληψης, αλλά και τη συνολική ψυχική και σωματική υγεία, καθιστώντας την αναπαραγωγική πορεία πιο ισορροπημένη και βιώσιμη.
Πηγές
Louis, G. M. B., et al. (2011). Stress reduces conception probabilities across the fertile window: Evidence in support of relaxation. Fertility and Sterility, 95(7), 2184–2189. Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: discovery.researcher.life (Τελευταία τροποποίηση: 23.1.2026)
Li, Y., et al. (2020). Psychological stress and semen quality: A systematic review and meta-analysis.Human Reproduction Update, 26(4), 595–615. Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: scilit.com (Τελευταία τροποποίηση: 23.1.2026)
Harvard Health Publishing (Harvard Medical School) How stress affects fertility Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: health.harvard.edu (Τελευταία τροποποίηση: 23.1.2026)
