Εξερευνώντας το νευρικό σύστημα (Μέρος 1ο)

Είναι ευρέως αποδεκτό ότι ο εγκέφαλος και συνολικότερα το νευρικό σύστημα είναι το πιο σημαντικό – και πολύπλοκο – σύστημα οργάνων στον άνθρωπο. Η πολυδύναμη αυτή “συσκευή” εμφανίζει μια σειρά εντυπωσιακών χαρακτηριστικών και λειτουργιών. Μερικές από αυτές θα παρουσιαστούν και στο συγκεκριμένο άρθρο. Πραγματικά, δύσκολα κάποιος μπορεί να φανταστεί την έκταση των δυνατοτήτων του εγκεφάλου, μάλλον επειδή όλα σχετικά με αυτόν γίνονται “αντανακλαστικά”. Η αλήθεια είναι πως δεν σκεφτόμαστε τι γίνεται μέσα στον εγκέφαλό μας όταν μιλάμε, βλέπουμε, ακούμε, κινούμαστε.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν αυτό το συναρπαστικό ταξίδι μέσα στο ανθρώπινο νευρικό σύστημα!

Το νευρικό σύστημα… γενικά

1. Το νευρικό σύστημα του ανθρώπου διακρίνεται σε δύο κύρια μέρη. Το ένα είναι το κεντρικό νευρικό σύστημα και το άλλο είναι το περιφερικό νευρικό σύστημα. 
2. Το κεντρικό νευρικό σύστημα αποτελείται από τον εγκέφαλο και από τον νωτιαίο μυελό.
3. Το περιφερικό νευρικό σύστημα αποτελείται από τα εγκεφαλικά νεύρα, τα νωτιαία νεύρα και τα αντίστοιχα γάγγλια. Γάγγλια ονομάζονται ομάδες νευρικών κυττάρων.
4. Ο εγκέφαλος σε έναν ενήλικα από μόνος του ζυγίζει περίπου το 2-3% του συνολικού βάρους του σώματος. Το βάρος αυτό κυμαίνεται από 1.100-1.600 γραμμάρια. Το αντίστοιχο βάρος στα βρέφη είναι 330-340 γραμμάρια! Αυτή η διαφορά είναι εντυπωσιακή, αφού είναι ενδεικτική της μεγάλης ανάπτυξης που εμφανίζει ο εγκέφαλος από τη στιγμή της γέννησης μέχρι την ενηλικίωση.
5. Η επιφάνεια του φλοιού του εγκεφάλου αυξάνεται πολύ λόγω της ύπαρξης των αυλάκων και των ελίκων. Οι αύλακες είναι τα επάρματα της επιφάνειας του εγκεφάλου. Έλικες είναι οι χαράδρες μεταξύ των αυλάκων. Και οι δύο είναι πολύ σημαντικές για την διαίρεση του εγκεφαλικού φλοιού σε λειτουργικές περιοχές. Οι έλικες και οι αύλακες μπορεί να εμφανίζουν μικρές διαφορές από εγκέφαλο σε εγκέφαλο. Κατά τα άλλα είναι πάνω κάτω ίδιες και η θέση τους συγκεκριμένη, δεν είναι δηλαδή τυχαίες.
6. Ο εγκέφαλος αποτελείται από νευρικά κύτταρα, νευρώνες και νευρογλοιακά κύτταρα. Μέσα στον εγκέφαλο διακρίνουμε λευκή και φαιά ουσία. Η λευκή ουσία είναι οι μεγάλες αποφυάδες των νευρώνων και φαιά ουσία είναι τα σώματα των ίδιων των νευρώνων.
7. Από τον εγκέφαλο εκφύονται 12 ζεύγη εγκεφαλικών νεύρων τα οποία είναι υπεύθυνα για τις αισθήσεις, για τις κινήσεις των αισθητηρίων οργάνων, αλλά και τις ακούσιες κινήσεις των ζωτικών οργάνων.
8. Ο νωτιαίος μυελός βρίσκεται μέσα στον σπονδυλικό σωλήνα και από αυτόν εκφύονται όλα τα νεύρα που είναι υπεύθυνα για τις εκούσιες κινήσεις των σκελετικών μυών. Από τον νωτιαίο μυελό εκφύονται 31 ζέυγη νωτιαίων νεύρων.
9. Τόσο ο εγκέφαλος όσο και ο νωτιαίος μυελός περιβάλλονται από τρεις μεμβράνες που ονομάζονται μήνιγγες. Οι μήνιγγες από έξω προς τα μέσα ονομάζονται σκληρά, αραχνοειδής και χοριοειδής. Ο χώρος κάτω από την αραχνοειδή μήνιγγα λέγεται υπαραχνοειδής και μέσα σε αυτήν κυκλοφορεί το εγκεφαλονωτιαίο υγρό.

Το νευρικό σύστημα… με μια πιο διεισδυτική ματιά

1. Με τον όρο εγκέφαλο πολλές φορές εννοούμε, κοινώς, ότι έχουμε μέσα στο κρανίο μας. Παρόλα αυτά, και αυτό διακρίνεται σε τμήματα τα οποία εκτελούν διαφορετικές λειτουργίες!
2. Τελικός εγκέφαλος ονομάζεται αυτό που πιο συχνά αποκαλούμε και απλώς εγκέφαλο, τα εγκεφαλικά ημισφαίρια. Στα εγκεφαλικά ημισφαίρια, φτάνουν σχεδόν όλες οι πληροφορίες από τα διάφορα μέρη του σώματος όπου γίνεται η επεξεργασία τους, η συσχέτισή τους και μετατροπή τους σε άλλο τύπο πληροφορίας. Τα ημισφαίρια χωρίζονται από μια μεγάλη σχισμή, την επιμήκη σχισμή και ενώνονται μεταξύ τους με μια μάζα που λέγεται μεσολόβιο.
3. Παρεγκεφαλίδα είναι ένα τμήμα του εγκεφάλου που βρίσκεται πίσω και κάτω. Όμοια με τον τελικό εγκέφαλο αποτελείται από δύο ημισφαίρια τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με τον σκώληκα της παρεγκεφαλίδας. Η παρεγκεφαλίδα συνδέεται με τον υπόλοιπο εγκέφαλο με τα άνω, μέσα και κάτω παρεγκεφαλιδικά σκέλη.
4. Πολλές φορές ακούμε να λέγεται ότι κάποιος “σκοτώθηκε στο τροχαίο ατύχημα γιατί χτύπησε στο πίσω μέρος του κρανίου του, δηλαδή στην παρεγκεφαλίδα”. Αυτό δεν είναι ορθό. Η παρεγκεφαλίδα είναι υπεύθυνη γενικά για τον έλεγχο των κινήσεων και της ισορροπίας του ατόμου και δεν έχει άμεση σχέση με την επιβίωση του ατόμου. Αυτή η παρεξήγηση προκύπτει από την σύγχυση των λειτουργιών της παρεγκεφαλίδας με αυτές του εγκεφαλικού στελέχους.
5. Το εγκεφαλικό στέλεχος είναι μια δομή μπροστά από την παρεγκεφαλίδα και ανάμεσα στον πρόσθιο εγκέφαλο και στον νωτιαίο μυελό. Το εγκεφαλικό στέλεχος αποτελείται από τρία μέρη, τον προμήκη μυελό, την γέφυρα και τον μέσο εγκέφαλο (από κάτω προς τα πάνω). Στο εγκεφαλικό στέλεχος εδράζονται τα κέντρα σημαντικών ζωτικών λειτουργιών. Σε αυτές συμπεριλαμβάνεται η αναπνοή, η λειτουργία της καρδιάς, η λειτουργία των σπλάγχνων συνολικότερα.