Η χοληδόχος κύστη βρίσκεται στην κάτω επιφάνεια του ήπατος, έχει απιοειδές σχήμα και μέση χωρητικότητα 50 ml. Δέχεται τη μισή από τη χολή που παράγεται στο ήπαρ, επειδή έχει την ικανότητα να τη συμπυκνώνει μέχρι και δέκα φορές με την απορρόφηση του ύδατος και των ηλεκτρολυτών από τον βλεννογόνο της. Έπειτα η χολή ρέει συνεχώς σε μικρή ποσότητα στο δωδεκαδάκτυλο. Τι είναι η χολολιθίαση; Ποιος ο ρόλος της χολής; Και πώς σχετίζονται τα ανωτέρω με τη διατροφή;
Η χολή είναι σύνθετο οργανικό διάλυμα το οποίο αφενός συμβάλλει στην πέψη και απορρόφηση του λίπους και αφετέρου απομακρύνει από την κυκλοφορία του αίματος επιβλαβή μεταβολικά προϊόντα όπως η αιμοσφαιρίνη και η περίσσεια χοληστερόλης.
Χολολιθίαση είναι ο σχηματισμός χολόλιθων στη χοληδόχο κύστη. Η χολολιθίαση είναι η δεύτερη σε συχνότητα, μετά το δωδεκαδακτυλικό έλκος, χρόνια πάθηση του πεπτικού συστήματος των ενηλίκων του Δυτικού Κόσμου. Η συχνότητά της φτάνει το 10-20% των ενηλίκων παγκοσμίως, με διπλάσια κατανομή στις γυναίκες, ενώ παράλληλα αυξάνει αναλογικά με την ηλικία.
Ποιοι είναι οι προδιαθεσικοί παράγοντες για την εμφάνισή της; Σε αυτούς περιλαμβάνονται παράγοντες φυλετικοί και η κληρονομικότητα, το φύλο και τα οιστρογόνα, η παχυσαρκία σε συνάρτηση με τη διατροφή και την απώλεια βάρους, φάρμακα ή άλλες νόσοι. Ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό εμφανίζουν χολολιθίαση σε διπλάσια συχνότητα από τον γενικό πληθυσμό. Όπως ήδη αναφέρθηκε, οι γυναίκες εμφανίζουν διπλάσιο ποσοστό χολολιθίασης από τους άνδρες, γεγονός που αποδίδεται στη δράση των οιστρογόνων στον μεταβολισμό της χοληστερίνης. Εκτενέστερη αναφορά γίνεται παρακάτω για τη σχέση της χολολιθίασης με τη διατροφή.
Η παχυσαρκία αποτελεί κύριο παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση χολολιθίασης. Αυξάνει την έκκριση χοληστερίνης στη χολή, λόγω αυξημένης σύνθεσής της στο ήπαρ ή αυξημένης παραγωγής οιστρογόνων από τον λιπώδη ιστό. Εμπλέκονται, επίσης, ο σακχαρώδης διαβήτης και η δυσλιπιδαιμία. Δίαιτα πλούσια σε χοληστερίνη, υδατάνθρακες και λίπη ή δίαιτα πτωχή σε φυτικές ίνες έχει ενοχοποιηθεί για τον σχηματισμό χοληστερινικών χολόλιθων. Επιπροσθέτως, ταχεία απώλεια βάρους μετά από δίαιτα ή χειρουργική επέμβαση ενοχοποιείται για την ανάπτυξη χολόλιθων.
Επομένως, προκύπτουν οι εξής δύο διατροφικές κατηγορίες σε σχέση με τη μείωση και αύξηση αντίστοιχα του κινδύνου εμφάνισης χολολιθίασης:
Τροφές με προστατευτική δράση για τη χοληδόχο κύστη
– Φρέσκα φρούτα και λαχανικά
– Προϊόντα ολικής αλέσεως
– Άπαχο κρέας
– Γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλών λιπαρών
– Καφές
– Μέτρια κατανάλωση αλκοόλ
Τροφές που πρέπει να αποφεύγονται
– Τηγανητά τρόφιμα
– Επεξεργασμένα τρόφιμα (π.χ. μπισκότα, ντόνατς)
– Γαλακτοκομικά προϊόντα πλούσια σε λιπαρά
– Λιπαρό κόκκινο κρέας
Οι χολόλιθοι μετά τον σχηματισμό τους παραμένουν στη συντριπτική πλειοψηφία τους (περίπου 85%) ασυμπτωματικοί. Ως ασυμπτωματική χολολιθίαση ορίζεται η τυχαία ανεύρεση χολόλιθων σε ασθενείς που διερευνώνται για άλλη αιτία και δεν εμφανίζουν συμπτωματολογία παθήσεων των εξωηπατικών χοληφόρων. Η τακτική αντιμετώπισης της ασυμπτωματικής χολολιθίασης είναι η αναμονή. Υπάρχουν, βέβαια, ενδείξεις εκλεκτικής χολοκυστεκτομής που αφορούν διαβητικούς, στη διάρκεια λαπαροτομίας για άλλη αιτία, πορσελανοειδή ή επασβεστωμένη χοληδόχο κύστη, καθώς και τους ασθενείς που λαμβάνουν μακροχρόνια ολική παρεντερική διατροφή.
Πάντως, σε κάθε περίπτωση που πραγματοποιείται χολοκυστεκτομή, τονίζεται η ανάγκη προσαρμογής της δίαιτας άμεσα μετεγχειρητικά, με κανόνα τα χαμηλά λιπαρά και τις υψηλές φυτικές ίνες. Σκοπός αυτής της προσαρμογής είναι η αποφυγή των πιθανών διατροφικών και μεταβολικών επιπτώσεων της χολοκυστεκτομής, τόσο βραχυπρόθεσμων (διάρροιες, διάταση και άλγος κοιλίας) όσο και μακροπρόθεσμων (αυξημένος δείκτης μάζας σώματος με μεταβολικό σύνδρομο, γαστρίτιδα, ανεπάρκεια λιποδιαλυτών βιταμινών).
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί και η συμβολή της άσκησης στην πρόληψη της χολολιθίασης, αφού η διατήρηση ενός υγιούς δείκτη μάζας σώματος σημαίνει την απουσία των προαναφερθέντων επιπτώσεων της παχυσαρκίας.
