Οι σχέσεις δεν χτίζονται μόνο με μεγάλα γεγονότα, εξομολογήσεις και έντονα συναισθήματα. Ριζώνουν κυρίως στην καθημερινότητα, στα φαινομενικά ασήμαντα: σε μια ερώτηση που δείχνει ενδιαφέρον, σε ένα βλέμμα που συναντά το βλέμμα του άλλου, σε μια απλή παρουσία που δεν ζητά τίποτα. Εκεί ακριβώς γεννιέται ο ασφαλής δεσμός στις σχέσεις, όχι ως θεωρία, αλλά ως βίωμα.
Η θεωρία του δεσμού
Ο John Bowlby (1988) περιέγραψε τη θεωρία του δεσμού ως τη βασική ανθρώπινη ανάγκη για μια ασφαλή βάση: ένα πρόσωπο στο οποίο μπορούμε να στραφούμε όταν φοβόμαστε και από το οποίο μπορούμε μετέπειτα να απομακρυνθούμε για να εξερευνήσουμε τον κόσμο γύρω μας.
Ένα παιδί που κλαίει και βρίσκει τον γονέα του εκεί παρόν μαζί του, μαθαίνει κάτι βαθύτερο από τη λέξη «παρηγοριά». Μαθαίνει ότι τα συναισθήματα βρίσκουν χώρο και ότι η σχέση αντέχει τη δυσκολία. Αντιθέτως, όταν η ανταπόκριση απουσία ή παραμένει απρόβλεπτη, το παιδί οργανώνει άμυνες: είτε προσκολλάται υπερβολικά είτε αποσύρεται.
Αυτά τα εσωτερικά μοτίβα δεν μένουν στο παρελθόν. Σύμφωνα με τους Mikulincer και Shaver (2016), μεταφέρονται στις ενήλικες σχέσεις ως προσδοκίες για το πώς λειτουργεί η εγγύτητα.
Ο ασφαλής δεσμός στην πράξη
Σε μια ενήλικη σχέση, ο ασφαλής δεσμός δεν σημαίνει απουσία σύγκρουσης. Σημαίνει ότι, ακόμη και μέσα στη διαφωνία, η σύνδεση παραμένει προσβάσιμη.
Χαρακτηρίζεται συχνά από:
- Συναισθηματική διαθεσιμότητα στις μικρές στιγμές
- Δυνατότητα να ζητήσει κανείς βοήθεια χωρίς τον φόβο απόρριψης
- Επανασύνδεση μετά από ένταση
- Αίσθηση ότι «δεν χρειάζεται να αποδείξω την αξία μου»
Η καθημερινότητα ως χώρος δεσμού
Ο John Gottman (1999), μελετώντας ζευγάρια επί δεκαετίες, περιέγραψε τις λεγόμενες «προσπάθειες σύνδεσης» (bids for connection): μικρές κινήσεις με τις οποίες ο ένας καλεί τον άλλον για επαφή: ένα σχόλιο, μια ερώτηση, ένα βλέμμα, ένα άγγιγμα.
Όταν αυτές οι προσκλήσεις συναντούν ανταπόκριση, η σχέση δυναμώνει. Όμως, όταν αγνοούνται συστηματικά, δημιουργείται συναισθηματική απόσταση. Δεν πρόκειται για ξεκάθαρη απόρριψη, αλλά περισσότερο για τη συσσώρευση μικρών «δεν», «όχι», «άλλη στιγμή», που το σώμα μεταφράζει ως έλλειψη ασφάλειας.
Δεσμός και ρύθμιση συναισθήματος
Η ασφάλεια στη σχέση επηρεάζει άμεσα το νευρικό σύστημα. Ο Daniel Siegel (2012) περιγράφει πώς η συναισθηματική σύνδεση συμβάλλει στη ρύθμιση του στρες, μειώνοντας τη φυσιολογική ένταση και επιτρέποντας στο άτομο να επιστρέψει σε κατάσταση ηρεμίας. Όταν ο άλλος παραμένει παρόν, η αναπνοή μπορεί να γίνει πιο βαθιά, η εγρήγορση να μειωθεί και ο κόσμος να φανεί λιγότερο απειλητικός. Έτσι, ο δεσμός δεν προσφέρει λύσεις, αλλά αντοχή.
Η σχέση ως σταθερό έδαφος
Οι σχέσεις δεν αντέχουν επειδή αποφεύγουν τις δυσκολίες, αλλά επειδή επιστρέφουν ξανά και ξανά σε κάτι πολύ πιο απλό και ουσιαστικό: στη διαθεσιμότητα. Στην αίσθηση ότι ο άλλος παραμένει παρών ακόμη και όταν δεν υπάρχουν λόγια, ακόμη και όταν η καθημερινότητα κουράζει ή οι αποστάσεις μεγαλώνουν.
Ο ασφαλής δεσμός στις σχέσεις μοιάζει με σταθερό έδαφος που επιτρέπει τη διαφωνία χωρίς απειλή, την απόσταση χωρίς εγκατάλειψη και τη σιωπή χωρίς φόβο. Μέσα από τις μικρές καθημερινές κινήσεις φροντίδας η σύνδεση παύει να χρειάζεται αποδείξεις.
Και εκεί, μέσα στη συνέπεια των μικρών στιγμών, η σχέση μετατρέπεται σε χώρο επιστροφής. Και τότε, χωρίς θόρυβο, η αγάπη παύει να ζητά επιβεβαίωση και αρχίζει απλώς να υπάρχει.
Πηγές
- Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. New York: Basic Books.
- Gottman, J. M. (1999). The seven principles for making marriage work. New York: Crown Publishers.
- Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). New York: Guilford Press.
- Siegel, D. J. (2012). The developing mind: How relationships and the brain interact to shape who we are (2nd ed.). New York: Guilford Press.
