Η επιλεκτική σίτιση (picky eating) αποτελεί ένα συχνό φαινόμενο στην παιδική ηλικία και απασχολεί σημαντικό ποσοστό γονέων παγκοσμίως.
Όπως είναι γνωστό, χαρακτηρίζεται από την έντονη άρνηση του παιδιού να καταναλώσει συγκεκριμένες τροφές ή ολόκληρες κατηγορίες τροφίμων, την περιορισμένη ποικιλία στη διατροφή του και συχνά από έντονες αντιδράσεις κατά τη διάρκεια των γευμάτων.
Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις θεωρείται αναπτυξιακά φυσιολογική φάση, η επιλεκτική σίτιση μπορεί να προκαλέσει άγχος στους γονείς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επηρεάσει τη θρεπτική επάρκεια και τη σχέση του παιδιού με το φαγητό.
Τι είναι η επιλεκτική σίτιση και πότε εμφανίζεται
Η επιλεκτική σίτιση εμφανίζεται συνήθως μεταξύ 2 και 6 ετών, περίοδος κατά την οποία το παιδί αναπτύσσει αυτονομία και διεκδικεί έλεγχο στο περιβάλλον του, συμπεριλαμβανομένης της διατροφής.
Από εξελικτική σκοπιά, η απροθυμία κατανάλωση νέων τροφών (νεοφοβία) θεωρείται προστατευτικός μηχανισμός.
Ωστόσο, όταν η συμπεριφορά αυτή είναι έντονη, παρατεταμένη ή συνοδεύεται από απώλεια βάρους, αναιμία ή αναπτυξιακές δυσκολίες, απαιτείται περαιτέρω αξιολόγηση.
Πιθανοί παράγοντες που συμβάλλουν στην επιλεκτική σίτιση
Η αιτιολογία της επιλεκτικής σίτισης είναι πολυπαραγοντική και περιλαμβάνει:
Βιολογικούς παράγοντες, όπως αυξημένη ευαισθησία στη γεύση, την υφή ή την οσμή των τροφών.
Αναπτυξιακούς παράγοντες, όπως η φυσιολογική μείωση της όρεξης μετά τη βρεφική ηλικία.
Ψυχοκοινωνικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου του οικογενειακού περιβάλλοντος, των γονεϊκών πρακτικών σίτισης και του άγχους γύρω από το φαγητό.
Μαθημένες συμπεριφορές, όταν το παιδί ενισχύεται (συνειδητά ή ασυνείδητα) για την άρνησή του, π.χ. με την προσφορά εναλλακτικών τροφών χαμηλής θρεπτικής αξίας.
Ο ρόλος των γονέων: Από τον έλεγχο στη στήριξη
Ειδικότερα, η σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση τονίζει ότι ο ρόλος των γονέων δεν είναι να «αναγκάσουν» το παιδί να φάει, αλλά να δημιουργήσουν ένα σταθερό, ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον σίτισης.
Σύμφωνα με το μοντέλο του Ellyn Satter (Division of Responsibility), οι γονείς είναι υπεύθυνοι για το τι, πότε και πού προσφέρεται το φαγητό, ενώ το παιδί αποφασίζει αν και πόσο θα φάει.
Μάλιστα, η πίεση, οι απειλές, οι ανταμοιβές ή ο εξαναγκασμός έχουν συσχετιστεί με αυξημένη άρνηση τροφής, αρνητικά συναισθήματα γύρω από το φαγητό και αυξημένο κίνδυνο διαταραγμένων διατροφικών συμπεριφορών αργότερα στη ζωή.
Πρακτικές στρατηγικές βασισμένες σε επιστημονικά δεδομένα
Επαναλαμβανόμενη έκθεση
Έρευνες δείχνουν ότι ένα παιδί μπορεί να χρειαστεί 10–15 εκθέσεις σε μια νέα τροφή προτού τη δοκιμάσει για πρώτη φορά ή και τελικά την αποδεχθεί. Η επανάληψη χωρίς πίεση είναι καθοριστική.
Ρόλος προτύπου
Επίσης, τα παιδιά μιμούνται τους γονείς. Η κατανάλωση ποικίλων και υγιεινών τροφών από την οικογένεια αυξάνει την αποδοχή τους.
Ουδέτερη στάση
Αξίζει να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι η αποφυγή σχολίων όπως «φάε έστω λίγο» ή «δεν θα σηκωθείς αν δεν τελειώσεις» είναι πολύ σημαντική.
Το φαγητό δεν πρέπει να συνδέεται με συναισθηματική φόρτιση.
Συμμετοχή του παιδιού
Ακόμη, η εμπλοκή στην προετοιμασία των γευμάτων, στο ψώνισμα ή στο στρώσιμο του τραπεζιού ενισχύει την εξοικείωση με τις τροφές.
Δομημένα γεύματα και σνακ
Επιπροσθέτως, ένα σταθερό ωράριο γευμάτων βοηθά στη ρύθμιση της πείνας και μειώνει το τσιμπολόγημα.
Πότε χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια
Η παραπομπή σε παιδίατρο ή παιδοδιαιτολόγο κρίνεται απαραίτητη όταν η επιλεκτική σίτιση συνοδεύεται από στασιμότητα ανάπτυξης, σημαντικές διατροφικές ελλείψεις, έντονο άγχος στο παιδί ή την οικογένεια ή υποψία διαταραχής πρόσληψης τροφής (π.χ. ARFID).
Άρα, η επιλεκτική σίτιση είναι συνήθως μια παροδική και φυσιολογική φάση της παιδικής ανάπτυξης.
Η κατανόηση, η υπομονή και η εφαρμογή επιστημονικά τεκμηριωμένων στρατηγικών μπορούν να βοηθήσουν τους γονείς να υποστηρίξουν το παιδί τους χωρίς συγκρούσεις και άγχος.
Το ζητούμενο δεν είναι η «τέλεια» διατροφή σε κάθε γεύμα, αλλά η μακροπρόθεσμη ανάπτυξη μιας υγιούς και θετικής σχέσης με το φαγητό.
Πηγές
Taylor, C. M., Wernimont, S. M., Northstone, K., & Emmett, P. M. (2015). Picky/fussy eating in children: Review of definitions, assessment, prevalence and dietary intakes. Appetite, 95, 349–359. Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: sciencedirect.com (Τελευταία τροποποίηση: 23.1.2026)
Satter, E. (2000). Child of Mine: Feeding with Love and Good Sense. Palo Alto, CA: Bull Publishing. Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: api.pageplace.de (Τελευταία τροποποίηση: 23.1.2026)
Dovey, T. M., Staples, P. A., Gibson, E. L., & Halford, J. C. G. (2008). Food neophobia and ‘picky/fussy’ eating in children: A review. Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: academia.edu (Τελευταία τροποποίηση: 23.1.2026)
