Κύπρος, 1948.
Η περίφημη Διασκεπτική Συνέλευση, που συγκλήθηκε με πρωτοβουλία των Άγγλων, έχοντας ως στόχο την δημιουργία ενός συστήματος εσωτερικής διακυβέρνησης με την εκπόνηση του Κυπριακού Συντάγματος και τη συμμετοχή του λαού στις εσωτερικές υποθέσεις, κι ως απώτερη στόχευση την εξασφάλιση της παραμονής των Βρετανών στο νησί, διαλύεται. Το Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού (ΑΚΕΛ) κι ορισμένοι φιλελεύθεροι πολιτικοί, που συνεργάζονται με αυτό, επιδιώκουν, πέρα από την ένωση με την Ελλάδα, που αποτελούσε αίτημα και των Δεξιών, και την αυτοκυβέρνηση κι αυτονομία τους. Δύο απεσταλμένοι του ΑΚΕΛ, ο γενικός γραμματέας, Φιφής Ιωάννου, κι ο υπ. αρ. 2 του Κόμματος, Ανδρέας Ζιαρτίδης, τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, αναχωρούν μυστικά για την Ελλάδα, όπου συνομιλούν με τον γενικό γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας (ΚΚΕ), Νίκο Ζαχαριάδη.
Και τότε η Οδύσσεια αρχίζει…
Στο μυθιστόρημα «Το ταξίδι. Κύπρος, 1948 – Η αρχή της Οδύσσειας» του Ευάγγελου Μαυρουδή, με την εύστοχη διακειμενική παραθεματική αναφορά, ήδη από την πρώτη σελίδα, σε έναν στίχο του ποιήματος «Ελένη» του Γ. Σεφέρη, γραμμένο υπό την επίδραση του κυπριακού δράματος, καθίσταται ευδιάκριτο το ιστορικό υπόβαθρο, που επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί στο συγκεκριμένο ιστορικό μυθιστόρημα, ενώ η επιλογή του ομηρικού διακειμένου, με την αυτούσια παράθεση ενός στίχου της Οδύσσειας, δεν είναι, επίσης, διόλου τυχαία, καθώς στην Οδύσσεια παραπέμπει μορφικά με τον διαχωρισμό του σε 24 κεφάλαια κατά αντιστοίχιση των 24 γραμμάτων της αλφαβήτας και με Οδύσσεια ομοιάζει η περιπέτεια των δύο κυπρίων απεσταλμένων, οι οποίοι συναντιούνται με ομοϊδεάτες τους που πολεμούν το σχέδιο Μάρσαλ στη Γαλλία, με αυτούς που σφετερίστηκαν την εξουσία πραξικοπηματικά στην Τσεχοσλοβακία και την Ουγγαρία, με όσους συγκρούονται ακόμα μεταξύ τους στη Γιουγκοσλαβία και την Ρουμανία και με διάφορους άλλους, αλλά κι εντέλει και με τον Νίκο Ζαχαριάδη. Η γνωριμία με τα «άστεα» και τον «νόον» όλων αυτών επιδρά αναντίρρητα στην ιδεολογία του Κόμματος και ανατρέπει την κεντρική γραμμή του για το κυπριακό ζήτημα, που ξετυλίγεται σαν κουβάρι.
Το κεντρικό πρόσωπο
Σύμφωνα με τον πατέρα του ιστορικού μυθιστορήματος, Walter Scott, ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του λογοτεχνικού αυτού είδους είναι πως στην πλοκή του εμπεριέχονται ιστορικά γεγονότα από τη δημόσια σφαίρα, χωρίς, όμως, οι κεντρικοί ήρωες να συνιστούν κεντρικά πρόσωπα της εποχής, καθώς κάτι τέτοιο θα δέσμευε τη φαντασία του συγγραφέα.
Ο Ε. Μαυρουδής, πιστός σε αυτή τη συγγραφική σύμβαση, επιλέγει ως μυθικό αφηγητή και πρωταγωνιστή έναν ισραηλινό δημοσιογράφο, που καταφτάνει το 1977 στην Κύπρο, αναζητώντας την ταυτότητα του πατέρα του, εξετάζοντας ταυτόχρονα μια δολοφονία που διαπράχθηκε το 1948 και σχετίζεται έμμεσα με τους γονείς του. Η έρευνα του για αυτήν την υπόθεση κι η αναζήτηση της λύσης του πατρικού του αινίγματος τον οδηγούν, μέσω του παρελθόντος της μητέρας του, μιας ελληνοεβραίας τραγουδίστριας της όπερας, στους δύο απεσταλμένους του ΑΚΕΛ, καθώς ένας εξ αυτών παρουσιάζεται να είχε συνάψει σχέση με αυτήν τη γυναικεία μυθιστορηματική μορφή, και με αυτόν τον τρόπο καθίσταται δυνατή τόσο η παρουσίαση της ιστορικής πραγματικότητας της εποχής στις πόλεις-σταθμούς των δύο απεσταλμένων, όσο κι η απεικόνιση του ελληνοκυπριακού διχασμού και των αντιπαραθέσεων με τους Τούρκους και τους Βρετανούς που συνθέτουν το περίπλοκο μωσαϊκό του κυπριακού ζητήματος.
Τα συγγραφικά χαρακτηριστικά
Ο Ε. Μαυρουδής, συχνά, αναζητά υλικό για τη μυθιστορηματική συγγραφή του στην αστείρευτη πηγή της ιστορικής γνώσης, αφού και προγενέστερα λογοτεχνικά του έργα πραγματεύονται τραυματικά ιστορικά θέματα, όπως τη Μικρασιατική Καταστροφή, τον Εμφύλιο Πόλεμο και τα βιώματα της γενιάς του Πολυτεχνείου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση οι απαρχές του κυπριακού ζητήματος κι η πορεία προς την ένοπλη σύγκρουση, το διχασμό και το αδιέξοδο αποτελούν πρόσφορο πεδίο δράσης των μυθιστορηματικών χαρακτήρων, που επιτυχημένα κι αριστοτεχνικά διαπλέκονται με τα ιστορικά πρόσωπα, πράγμα που ξεδιαλύνεται πλήρως ακόμα και για τον μη υποψιασμένο ιστορικά αναγνώστη, με την ανάγνωση του παραρτήματος στο τέλος του μυθιστορήματος, όπου δίνονται ποια πρόσωπα είναι ιστορικά και ποια όχι, καθώς και περαιτέρω πληροφορίες για τα ιστορικά γεγονότα που διαδραματίζονται.
Το ιστορικό μυθιστόρημα «Το ταξίδι. Κύπρος, 1948 – Η αρχή της Οδύσσειας» είναι, εντέλει, ένα πολυπρόσωπο λογοτεχνικό αφηγηματικό πόνημα, που εντέχνως συνδυάζει ιστορία με μυθιστορία, περικλείοντας την με ένα μανδύα μυστηρίου και με μια αδιόρατη αστυνομική διάσταση, στοιχεία που κατορθώνουν να διατηρήσουν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι και την τελευταία αράδα του.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος και σε προκαλεί να ταξιδέψεις μαζί του στο παρελθόν.
