Η λέξη Μεσαίωνας έχει συνδεθεί στο μυαλό μας με την πιο καταθλιπτική και σκοτεινή εποχή της ανθρωπότητας. Ιερά εξέταση, κυνήγι μαγισσών, σκοταδισμός, αρρώστιες, πόλεμοι και θάνατος μπορούν να χαρακτηρίσουν τη μεσαιωνική περίοδο αλλά όχι εντελώς. Όλα αυτά συνέβαιναν κατά περιόδους αλλά υπήρχαν και πολλά διαλείμματα ειρήνης και ξεγνοιασιάς. Όσο και να φαντάζει περίεργο υπήρχε ελεύθερος χρόνος τον Μεσαίωνα. Οι άνθρωποι τότε (μαζί και οι άνθρωποι της υπαίθρου) έβρισκαν τρόπους να «σκοτώνουν» την πλήξη τους. Θα δούμε πως περνούσε η ώρα στο Μεσαίωνα.
Αθλήματα
Οι άνθρωποι τον Μεσαίωνα ασχολούνταν με αθλήματα ανάλογα με την κοινωνική τους τάξη. Για παράδειγμα οι ευγενείς ασχολούνταν με πιο πολεμικά αθλήματα (όπως οι κονταρομαχίες) που απαιτούσαν ακριβό εξοπλισμό (πανοπλίες) που μόνο αυτοί είχαν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν. Επίσης δημοφιλής στους ευγενείς ήταν και η τοξοβολία, ένα άθλημα που ασκούνταν κυρίως από άνδρες, ειδικά στην Αγγλία όπου μετέπειτα συνδέθηκε και με την αγγλική κουλτούρα. Αυτά τα αθλήματα εξυπηρετούσαν μια σημαντική λειτουργία στην ενίσχυση των δεξιοτήτων που θα χρησιμοποιούνταν στον πόλεμο. Τα πολεμικά αθλήματα είχαν ως στόχο να εκπαιδεύσουν και να δημιουργήσουν ικανούς πολεμιστές που θα υπερασπίζονταν τα εδάφη τους σε περίπτωση πολέμου (που ήταν συχνό φαινόμενο εκείνη την εποχή). Εκτός από τα πολεμικά αθλήματα, οι πλούσιοι έπαιζαν ένα παιχνίδι που ήταν πρόδρομος του σημερινού τένις (μόνο που αντί για ρακέτες χρησιμοποιούσαν γάντια). Οι πιο φτωχοί ασχολούνταν με πιο απλά παιχνίδια που περιλάμβαναν μπάλες και κορύνες. Επίσης, έπαιζαν και πιο βίαια παιχνίδια όπως το ράγκμπι και το ποδόσφαιρο στο οποίο συμμετείχαν πλήθος ανθρώπων (πολλές φορές ήταν χωριά ολόκληρα!).
Φεστιβάλ και πανηγύρια
Τα μεσαιωνικά πανηγύρια είχαν δημιουργηθεί για να «σπάνε» τη μονοτονία της καθημερινής ζωής και να παρέχουν έναν τρόπο στους εμπόρους να πουλήσουν τα προϊόντα τους. Ήταν δημοφιλή ήδη από τη ρωμαϊκή εποχή και οργανώνονταν από τους Γάλλους βασιλείς κατά τον πρώιμο Μεσαίωνα και μέχρι τον 7ο αιώνα αποτελούσαν ένα τακτικό φαινόμενο, που πραγματοποιούνταν στις αυλές των εκκλησιών, ενώ πολλές φορές συνδέονταν με τις γιορτές κάποιων αγίων.
Τον 12ο και τον 13ο αιώνα τα μεσαιωνικά πανηγύρια βρίσκονταν στην ακμή τους. Οι έμποροι κατάφερναν εκείνες τις μέρες να πουλούν τα προϊόντα τους ενώ φρόντιζαν να φέρνουν εμπορεύματα από πολύ μακριά, προκαλώντας έτσι το ενδιαφέρον των αγοραστών. Στα πανηγύρια πήγαιναν άνθρωποι από όλες τις τάξεις. Για παράδειγμα αγρότες που ήθελαν να αγοράσουν κάποιο ζώο και πλούσιοι που ήθελαν να αγοράσουν κάποιο ακριβό ύφασμα ή κόσμημα.
Εκτός από τις αγορές των πανηγυριών υπήρχαν και τα φεστιβάλ. Οι γιορτές αυτές γίνονταν προς τιμήν κάποιου αγίου, μιας γνωστής προσωπικότητας ή είχαν κάποια άλλη θεματική (όπως για παράδειγμα η ανοιξιάτικη συγκομιδή ή γιορτή των νεκρών).
Χοροί μεταμφιεσμένων
Κι όμως υπήρχαν και στο Μεσαίωνα χοροί μεταμφιεσμένων (παρά τις έντονες αντιδράσεις της Εκκλησίας). Άνθρωποι όλων των κοινωνικών τάξεων συνήθιζαν να μεταμφιέζονται το διάστημα πριν τη Σαρακοστή. Διοργανώνονταν χοροί όπου οι καλεσμένοι ερχόντουσαν μεταμφιεσμένοι και φορούσαν μάσκες. Ήταν πολύ σύνηθες οι άνδρες να ντύνονται με γυναικεία ρούχα και οι γυναίκες με ανδρικά και γενικότερα οι μεταμφιέσεις ήταν κωμικές και είχαν σατιρικό χαρακτήρα. Στους χορούς αυτούς δεν έλειπε το άφθονο φαγητό και το αλκοόλ ενώ συχνά συνοδεύονταν και από τυχερά παιχνίδια (χαρτιά, ζάρια), παραστάσεις ζογκλέρ και ακροβατικών.
Μουσική, χορός και θέατρο
Η μουσική και το τραγούδι είχαν εξέχουσα θέση στον μεσαιωνικό πολιτισμό. Το παραδοσιακό τραγούδι που ερμηνεύονταν σε ομάδες μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά και από οικογένεια σε οικογένεια ενώ τραγουδιόνταν σε διάφορες περιστάσεις. Οι τροβαδούροι ήταν πολύ ξακουστοί εκείνη την εποχή. Περιπλανιόντουσαν από τόπο σε τόπο. Ταξίδευαν σε χωριά και πόλεις, παίρνοντας μαζί τους τη μουσική τους και δίνοντας παραστάσεις για τους ντόπιους. Η μουσική συνοδεύονταν συνήθως από τρομπέτα, φλάουτο, γκάιντα και άρπα.
Υπήρχαν επίσης και θίασοι θεατρικών ηθοποιών που έκαναν παραστάσεις σε διάφορες περιοχές. Υπήρχε ποικιλία στην θεματική των παραστάσεων: έργα κωμικά, μυστηρίου, ηθικά αλλά και θρησκευτικά. Η ίδια η Εκκλησία συναινούσε στην παρουσίαση θρησκευτικών έργων με θέματα από τη Βίβλο ώστε με αυτόν τον τρόπο να γίνουν πιο κατανοητά στον απλό κόσμο. Από τις παραστάσεις αυτές δεν έλειπαν και οι παντομίμες από διάφορους μίμους.
Επίσης, υπήρχαν και πολλά είδη χορού που διέφεραν από χώρα σε χώρα. Το Carole (κυκλικός χορός που περιλάμβανε τραγούδι) ήταν πολύ δημοφιλές στη δυτική Ευρώπη κατά τον 12ο και 13ο αιώνα.
Επιτραπέζια παιχνίδια
Στο Μεσαίωνα τα επιτραπέζια παιχνίδια ήταν πολύ διαδεδομένα. Είχαν τις ρίζες τους στην ελληνορωμαϊκή εποχή αλλά παραμένουν γνωστά μέχρι και σήμερα. Τέτοια παιχνίδια ήταν το σκάκι, το Backgammon (το τάβλι όπως θα λέγαμε σήμερα) που τότε ονομάζονταν Irish και Tables και ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στη Βρετανία, το Nine Men’s Morris, το Fox & Geese, το Knucklebones (που ήταν πολύ αγαπητό στα παιδιά και παίζονταν με κόκκαλα) και το Hazard (που παίζονταν με ζάρια).
Πηγές:
Beyer, G. (2025). 6 Ways to Pass the Time in the Middle Ages (Medieval Entertainment). The Collector. Ανακτήθηκε από: www.thecollector.com (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2025)
Tchakarov, V. (2024). Medieval Entertainment; How Did Medieval People Have Fun?C uriosmos. Ανακτήθηκε από: www.curiosmos.com (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2025)
