Όταν ακούει κανείς ανάσυρση Φάρου Αλεξάνδρειας έρχεται στο μυαλό του η διαχρονική σημασία του εμβληματικού αυτού μνημείου που δέσποζε στην αρχαιότητα. Τις τελευταίες ημέρες, το διεθνές ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην Αίγυπτο, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη αρχαιολογική επιχείρηση για την ανάσυρση τμημάτων του μνημείου από τον βυθό της Μεσογείου. Τα ευρήματα εντοπίστηκαν στον Ανατολικό Λιμένα της Αλεξάνδρεια και εκτιμάται ότι παρέμεναν εκεί για περισσότερους από έξι αιώνες.
Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες επιχειρήσεις αποκατάστασης που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ στο σημείο, καθώς τα ανασυρθέντα αρχιτεκτονικά μέλη αποδίδονται στον Φάρος της Αλεξάνδρειας, ένα από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου. Σύμφωνα με τα έως τώρα στοιχεία, αυτή θεωρείται η σημαντικότερη φυσική ανάκτηση τμημάτων του μνημείου από την περίοδο της οριστικής κατάρρευσής του, προσφέροντας νέα δεδομένα για τη μελέτη και την τεκμηρίωσή του.
Ανάσυρση Φάρου Αλεξάνδρειας: 1.600 Χρόνια Μετά
Η πρόσφατη επιχείρηση ολοκληρώθηκε υπό την επιστημονική καθοδήγηση της διακεκριμένης αρχαιολόγου και αρχιτέκτονα Isabelle Hairy από το Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας (CNRS). Οι δύτες και οι μηχανικοί κατάφεραν να ανασύρουν 22 γιγάντιους ογκόλιθους από γρανίτη και ασβεστόλιθο. Τα μεγέθη είναι συγκλονιστικά μιας και ορισμένοι από αυτούς τους ογκόλιθους ζυγίζουν έως και 80 τόνους, καθιστώντας την επιχείρηση ανάσυρσης ένα από τα πιο σύνθετα και επικίνδυνα εγχειρήματα της σύγχρονης ενάλιας αρχαιολογίας. Επιπρόσθετα, η βυθισμένη αρχαιολογική περιοχή καλύπτει τουλάχιστον 13.000 τετραγωνικά μέτρα και περιλαμβάνει πάνω από 3.000 στοιχεία, σε βάθη από 2,6 έως 8,5 μέτρα. Ανάμεσά τους βρίσκονται αρχιτεκτονικοί λίθοι, αγάλματα και μεταλλικά εξαρτήματα από χαλκό, σίδηρο και μόλυβδο, που χρησιμοποιήθηκαν στην αρχική κατασκευή του Φάρου.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της ανακάλυψης είναι η ταυτοποίηση των τμημάτων της κεντρικής πύλης του Φάρου. Οι ερευνητές αναγνώρισαν υπέρθυρα (δηλαδή τις οριζόντιες δοκούς πάνω από τις θύρες), παραστάδες και τεράστιες πλάκες από το δάπεδο του κατωφλίου, τμήματα δηλαδή που κάποτε αποτελούσαν το πέρασμα για τους μηχανικούς και τους φύλακες του οικοδομήματος.
Η σημασία αυτών των ευρημάτων υπερβαίνει την απλή συλλογή αρχαίων λίθων. Γιατί ο τρόπος σμίλευσης των ογκολίθων φανερώνει μια απροσδόκητη συνύπαρξη ελληνιστικών τεχνικών και αιγυπτιακής αισθητικής. Μάλιστα, στο πλαίσιο της παρουσίασης του προγράμματος Pharos Project σε συνεργασία με το Ίδρυμα Dassault Systèmes έγινε λόγος πως αυτή η θεαματική επιχείρηση επιτρέπει την ανάλυση κάθε ογκόλιθου χάρη στην επιστημονική προσομοίωση και τους εικονικούς κόσμους και πως στόχος είναι η ανακατασκευή του Φάρου ακριβώς όπως ήταν κάποτε.
Επιπλέον, ένα από τα ευρήματα-έκπληξη είναι μια κατασκευή σε σχήμα πυλώνα με πόρτα καθαρά αιγυπτιακού στιλ. Αυτό ανατρέπει την παλαιότερη αντίληψη ότι ο Φάρος ήταν ένα αμιγώς ελληνικό κτίσμα στην Αίγυπτο. Αντιθέτως, αποκαλύπτεται ως ένα υβριδικό θαύμα, ένας αρχιτεκτονικός συγκρητισμός που τιμούσε και τις δύο παραδόσεις της συγκεκριμένης περιόδου, συνδυάζοντας την ελληνική τεχνολογία με την τοπική καλλιτεχνική ταυτότητα.
Μια Γέφυρα Ιστορίας: Από τον Σώστρατο στη Σύγχρονη Διάσωση
Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της σημερινής επιτυχίας, πρέπει να ανατρέξουμε στον 3ο αιώνα π.Χ., όταν ο Πτολεμαίος Α΄ ο Σωτήρ και ο γιος του Πτολεμαίος Β΄ ο Φιλάδελφος, ανέθεσαν στον Μικρασιάτη αρχιτέκτονα Σώστρατο τον Κνίδιο την κατασκευή ενός έργου που θα καθοδηγούσε τα πλοία στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας. Ο Φάρος υψωνόταν στη νησίδα Φάρος και υπολογίζεται ότι έφτανε σε ύψος τα 140 μέτρα, όντας το ψηλότερο ανθρώπινο οικοδόμημα στον κόσμο μετά τις Πυραμίδες της Γκίζας. Το κόστος του, που έφτασε τα 800 τάλαντα αργύρου, αντικατόπτριζε τη σημασία του ως συμβόλου ισχύος και γνώσης.
Η δομή του ήταν χωρισμένη σε τρία επίπεδα: μια τετράγωνη βάση, ένα οκταγωνικό μεσαίο τμήμα και μια κυλινδρική κορυφή όπου έκαιγε μια αδιάκοπη φωτιά, το φως της οποίας ενισχυόταν από γιγάντιους μεταλλικούς καθρέφτες και ήταν ορατό από απόσταση 50 χιλιομέτρων. Ωστόσο, η φύση αποδείχθηκε πιο ισχυρή. Μια σειρά από ισχυρούς σεισμούς, με αποκορύφωμα αυτούς του 1303 και του 1323 μ.Χ., προκάλεσαν την κατάρρευση και τη σταδιακή βύθιση μεγάλου μέρους της ακτογραμμής. Τα ερείπιά του παρέμειναν στο βυθό ή χρησιμοποιήθηκαν ως δομικά υλικά για το φρούριο Κάιτμπεϊ τον 15ο αιώνα. Σήμερα, η ανάσυρση αυτών των λίθων από το σημείο όπου κατέπεσαν πριν από αιώνες προσφέρει την πρώτη σοβαρή επιστημονική απόδειξη ότι ο Φάρος ήταν πράγματι τόσο επιβλητικός όσο περιέγραφαν οι αρχαίες πηγές.
Ανάσυρση Φάρου Αλεξάνδρειας: Ψηφιακή Αναγέννηση
Η σημαντικότερη πτυχή της ανάσυρσης είναι η δημιουργία ενός ψηφιακού διδύμου του μνημείου μέσω σύγχρονων τεχνολογιών 3D. Στο πλαίσιο του διεθνούς Pharos Project, οι επιστήμονες καταγράφουν και σαρώνουν ψηφιακά τα ανασυρθέντα αρχιτεκτονικά μέλη συμπεριλαμβανομένων μεγάλων λίθων, υπέρθυρων και δομικών στοιχείων χρησιμοποιώντας φωτογραμμετρία και τρισδιάστατη μοντελοποίηση, ώστε να αναπαραστήσουν στο ψηφιακό περιβάλλον την αρχική μορφή του Φάρου. Αυτές οι ψηφιακές αναπαραστάσεις όχι μόνο θα επιτρέπουν την εικονική περιήγηση και μελέτη του μνημείου όπως ήταν πριν την κατάρρευσή του, αλλά επίσης βοηθούν τους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα τις τεχνικές κατασκευής και τον τρόπο που είχε διαρθρωθεί αρχικά η κατασκευή, χωρίς να επηρεαστούν τα αυθεντικά ευρήματα. Στόχος δεν είναι μόνο η ανάσυρση των λίθων, αλλά η δημιουργία ενός πλήρους ψηφιακού διδύμου του μνημείου. Με τη χρήση φωτογραμμετρίας και τρισδιάστατης σάρωσης , κάθε ογκόλιθος που ανακτάται καταγράφεται με ακρίβεια χιλιοστού.
Αυτή η τεχνολογία επιτρέπει στους επιστήμονες να λύσουν ένα αρχαιολογικό παζλ κολοσσιαίων διαστάσεων. Η ψηφιακή ανασύνθεση θα επιτρέψει στους μελετητές να κατανοήσουν πώς ήταν δομημένος ο Φάρος εσωτερικά και πώς άντεξε για 1.600 χρόνια πριν την οριστική του πτώση. Για το παγκόσμιο κοινό, η σημασία είναι εξίσου μεγάλη: το πρόγραμμα προβλέπει τη δημιουργία μιας εικονικής περιήγησης, όπου οι επισκέπτες θα μπορούν να ανέβουν στα επίπεδα του Φάρου και να δουν τη θέα της αρχαίας Αλεξάνδρειας, κάνοντας το μνημείο προσβάσιμο ξανά.
Η Επιστημονική Πρόκληση
Παρά τον ενθουσιασμό, οι ειδικοί προειδοποιούν για τις δυσκολίες. Ο βυθός της Αλεξάνδρειας είναι ένας ταραγμένος αρχαιολογικά χώρος. Λόγω των επανειλημμένων επισκευών που δέχθηκε ο Φάρος κατά τη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο (όπως η μεγάλη ανακατασκευή επί αυτοκράτορα Αναστασίου το 500 μ.Χ.), τα θραύσματα από διαφορετικές εποχές είναι αναμεμειγμένα. Ο διαχωρισμός των αυθεντικών λίθων από τις μεταγενέστερες προσθήκες απαιτεί εξονυχιστική μελέτη της λιθοδομής.
Επιπλέον, η διάβρωση από το θαλασσινό νερό και η σταδιακή βύθιση της ακτογραμμής έχουν αλλοιώσει κάποια από τα χαρακτηριστικά των ογκολίθων. Ωστόσο, η ανάκτηση των 22 αυτών τμημάτων θεωρείται η χρυσή τομή για την έρευνα διότι η μελέτη τους θα αποκαλύψει τις αρχαίες τεχνικές στατικής και μηχανικής που επέτρεψαν σε ένα τόσο ψηλό κτίριο να ορθώνεται σε μια σεισμογενή περιοχή επί χιλιάδες χρόνια.
Η αναγέννηση του Φάρου της Αλεξάνδρειας υπενθυμίζει ότι ο πολιτισμός, ακόμα και όταν βυθίζεται, δεν χάνεται ποτέ οριστικά. Καθώς αυτοί οι τεράστιοι λίθοι βλέπουν ξανά το φως του ήλιου, η Αλεξάνδρεια διεκδικεί και πάλι το ρόλο της ως ο παγκόσμιος φάρος της γνώσης. Το μνημείο που κάποτε καθοδηγούσε τα πλοία, σήμερα καθοδηγεί τη σύγχρονη τεχνολογία και την επιστήμη προς ένα μέλλον όπου το παρελθόν είναι ζωντανό, ψηφιακό και ξανά ορατό σε όλους.
Πηγές
Ανασύρθηκε από τον βυθό ο Φάρος της Αλεξάνδρειας – Ένα από τα θαύματα του αρχαίου κόσμου ζωντανεύει ξανά (2026). Ανακτήθηκε από: www.tanea.gr (Τελευταία πρόσβαση: 15.2.2026).
Μαζιάς, Γ. (2025). Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας επιστρέφει ψηφιακά. Ανακτήθηκε από www.tanea.gr (Τελευταία πρόσβαση: 15.2.2026).
Ανακατασκευάζεται ψηφιακά ο Φάρος της Αλεξάνδρειας – Το σχέδιο για το θαύμα του αρχαίου κόσμου μετά την ανέλκυση 22 λίθων (2026). Ανακτήθηκε από: www.protothema.gr (Τελευταία πρόσβαση: 15.2.2026).
Lidz, F. (2026). Rebuilding the Lighthouse of Alexandria, Block by Virtual Block. Ανακτήθηκε από: www.nytimes.com (Τελευταία πρόσβαση: 15.2.2026).
