Στις 2 Δεκεμβρίου του 1823, ο πρόεδρος των ΗΠΑ., Τζέιμς Μονρόε, εξέδωσε μία δήλωση που θα άλλαζε την παγκόσμια γεωπολιτική πραγματικότητα. Με την ιστορική φράση «Η Αμερική στους Αμερικανούς», ο Μονρόε ουσιαστικά τράβηξε μία νοητή γραμμή στον Ατλαντικό και τερμάτισε την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία στην αμερικανική ήπειρο. Το δόγμα Μονρόε αποτέλεσε μία από τις πιο επιδραστικές γεωπολιτικές αποφάσεις του αιώνα και καθόρισε τις σχέσεις μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής.
Ο κόσμος το 1823
Η γέννηση του δόγματος Μονρόε ήταν μία κίνηση στρατηγικής και πανικού, που συνέβη σε μία περίοδο ανασχηματισμού όλου του κόσμου. Παλιές αυτοκρατορίες κατέρρεαν και νέες ιδέες έβρισκαν την θέση τους στο προσκήνιο. Και ήταν ακριβώς κάποια γεγονότα που συνδέονταν με αυτόν τον ανασχηματισμό, που οδήγησαν σε αυτή την απόφαση των ΗΠΑ.
Μετά τους Ναπολεόντειους πολέμους, ακολούθησε η κατάρρευση της Ισπανικής Αυτοκρατορίας και οι απόπειρες πολλών ηγετών της Λατινικής Αμερικής, να οδηγήσουν την μία χώρα μετά την άλλη προς την ανεξαρτησία. Και, ενώ οι ΗΠΑ., αντιμετώπιζαν ευνοϊκά αυτές τις εξελίξεις, το κενό στην εξουσία, δημιουργούσε κινδύνους για αυτές τις νέες δημοκρατίες.
Ένας τέτοιος κίνδυνος ήταν η Ιερά Συμμαχία. Συνασπισμένη από τις μοναρχικές δυνάμεις της Ευρώπης (Ρωσία, Αυστρία, Πρωσία και Γαλλία), η Ιερά Συμμαχία είχε ως σκοπό να καταπνίξει κάθε επαναστατική και δημοκρατική ιδέα. Μάλιστα, ο φόβος της εμπλοκής της στην Αμερική με σκοπό την εγκαθίδρυση του παλαιού καθεστώτος, της ισπανικής αποικιοκρατίας, ήταν κάτι που οι ΗΠΑ ήθελαν να αποφύγουν με κάθε τρόπο.
Ταυτόχρονα, η Ρωσική Αυτοκρατορία, που είχε ήδη την Αλάσκα, απαίτησε το 1821 τον έλεγχο των ακτών του Ειρηνικού Ωκεανού. Έτσι, οι απειλές για την Αμερική δεν προέρχονταν μόνο από τον Νότο, αλλά και από τον Βορρά, κάνοντάς την να νιώθει πως πολιορκείται από παντού.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, προέκυψε μία εκτεταμένη ανησυχία για τις ΗΠΑ. Από την μία βρίσκονταν οι επαναστάτες της Λατινικής Αμερικής, που ζητούσαν ελευθερία, και από την άλλη οι Ευρωπαίοι μονάρχες που πάσχιζαν να επαναφέρουν τον κόσμο στην παλιά του μορφή.
Το δόγμα Μονρόε: Η γέννηση
Οι ΗΠΑ. αντιλήφθηκαν πως αν δεν έβαζαν έναν φραγμό ανάμεσα στην Αμερική και την Ευρώπη, η ήπειρος επρόκειτο να μετατραπεί ξανά σε πεδίο μάχης των Ευρωπαίων. Έτσι, στις 2 Δεκεμβρίου του 1823, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέιμς Μονρόε, παρουσίασε το δόγμα του, το οποίο έμεινε στην ιστορία, ως το Δόγμα Μονρόε.
Το δόγμα χωρίστηκε σε τρεις θεμελιώδεις άξονες που εξέφραζαν ακριβώς την απειλή που ένιωθαν οι ΗΠΑ. Αρχικά, ο κεντρικός άξονας ήταν η προσπάθεια τερματισμού της αποικιοκρατίας. Συγκεκριμένα, ο Μονρόε δήλωσε ότι οι αμερικανικές ήπειροι «δεν πρέπει πλέον να θεωρούνται αντικείμενο μελλοντικού αποικισμού από οποιαδήποτε ευρωπαϊκή δύναμη».
Επιπλέον, ως κατευθυντήρια γραμμή του δόγματος, ο Μονρόε έθεσε την θεωρία των «Δύο Κόσμων». Ουσιαστικά επρόκειτο για μία ιδεολογική διάκριση ανάμεσα στο πολιτικό σύστημα της Ευρώπης (μοναρχία) και της Αμερικής (δημοκρατία). Επομένως, οποιαδήποτε προσπάθεια της Ευρώπης να επιβάλλει το σύστημά της στον «Νέο Κόσμο» θα θεωρούνταν απειλή για την ειρήνη και την ελευθερία.
Τέλος, κυρίαρχη θέση στο δόγμα κατείχε και η «Αρχή της μη Παρέμβασης». Σε αντάλλαγμα δηλαδή, για την διακοπή παρεμβάσεων στην Αμερική από την Ευρώπη, οι ΗΠΑ δεσμεύονταν να μην ανακατευτούν στις ήδη υπάρχουσες αποικίες και στα εσωτερικά ζητήματα της Ευρώπης. Ήταν η λογική «κοιτάξτε εσείς την δουλειά σας και εμείς την δική μας».
Το Δόγμα Μονρόε: Η μεγάλη αντίφαση
Το Δόγμα του Μονρόε, λατρεύτηκε για πολλά χρόνια από τους λαούς της Λατινικής Αμερικής ως μία ασπίδα προστασίας από τον ευρωπαϊκό επεκτατισμό, ενώ οι ΗΠΑ προβάλλονταν ως προστάτες από την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία. Όμως, η απόκτηση οικονομικής και στρατιωτικής ισχύς από τις ΗΠΑ, άλλαξε εντελώς τα δεδομένα.
Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ θεώρησαν πως αφού η ευρωπαϊκή παρέμβαση απαγορευόταν στην Αμερική, τότε αυτή αποτελούσε κατεξοχήν δικό τους χώρο επιρροής. Έτσι, το δόγμα δεν χρησιμοποιούταν πλέον για να κρατήσει έξω τους Ευρωπαίους, αλλά για να κρατήσει τις χώρες της Λατινικής Αμερικής υπό των έλεγχο των ΗΠΑ.
Η κατάσταση οξύνθηκε το 1904, με το συμπλήρωμα του Ρούζβελτ, που ουσιαστικά εξέφραζε μία νέα στάση των ΗΠΑ απέναντι στις χώρες της Λατινικής Αμερικής. Συγκεκριμένα, κάθε χώρα που δεν συμμορφωνόταν με τις οδηγίες των ΗΠΑ ή χρωστούσε χρήματα, θα ερχόταν αντιμέτωπη με στρατό, σταλμένο ακριβώς από τις ΗΠΑ. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εισβολή σε χώρες όπως η Κούβα και η Νικαράγουα, όχι για τις προστατέψουν από την Ευρώπη, αλλά για να επιβάλλουν τα δικά τους συμφέροντα.
Το τελικό χτύπημα ήρθε κατά την διάρκεια του «Ψυχρού πολέμου», όταν το Δόγμα Μονρόε αναστήθηκε, για να δικαιολογήσει την ανατροπή από τις ΗΠΑ, εκλεγμένων κυβερνήσεων της Λατινικής Αμερικής (π.χ. στη Χιλή το 1973 ή στη Γουατεμάλα το 1954). Επιπλέον, υποστήριζαν πως οποιαδήποτε σοσιαλιστική ιδέα ήταν αντικείμενο ευρωπαϊκής επιρροής, και άρα έπρεπε να εξαλειφθεί.
Το Δόγμα Μονρόε στον 21ο αιώνα
Η τραγική ειρωνεία του Δόγματος Μονρόε ήταν η διαστρέβλωση του. Ενώ ξεκίνησε ως μία δήλωση που θα εγγυόταν την ανεξαρτησία των χωρών της Λατινικής Αμερικής, η ίδια δήλωση κατέληξε να αποτελεί το μέσο για την επιβολή των ΗΠΑ σε αυτές. Η δήλωση του Μονρόε: «Η Αμερική για τους Αμερικάνους», κατέληξε να σημαίνει: «Η Αμερική για τις ΗΠΑ».
Σήμερα, και ενώ έχουν περάσει σχεδόν δύο αιώνες από την διατύπωση του δόγματος, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Λατινική Αμερική αποδεικνύουν την αναβίωση του. Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Βενεζουέλα, είναι σαν να αφηγούνται την ιστορία του δόγματος από την αρχή. Η αυξανόμενη επιρροή από την Κίνα και τη Ρωσία, προκάλεσε την παρέμβαση των ΗΠΑ, ακολουθώντας πιστά το διαστρεβλωμένο περιεχόμενο του δόγματος.
Από μία υπόσχεση προστασίας, το Δόγμα Μονρόε έφτασε να αποτελεί ένα από τα μακροβιότερα δόγματα της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ και μας θυμίζει πως στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα, κάποιες γραμμές, ακόμα και αν χαράχτηκαν δύο αιώνες πριν, είναι δύσκολο να σβηστούν.
ΠΗΓΕΣ
Σαν σήμερα (χ.η.), Το Δόγμα Μονρόε, Ανακτήθηκε από: www.sansimera.gr, (Τελευταία πρόσβαση: 21/1/2026)
Σωτήρης, Π. (2026), Όταν το «Δόγμα Μονρόε» γίνεται «Δόγμα Τράμπ», Ανακτήθηκε από: www.in.gr (Τελευταία πρόσβαση: 21/1/2026)
Τι λέει το Δόγμα Μονρόε. (2026). Καμίνι. Ανακτήθηκε από: www.kamini.gr, (Τελευταία πρόσβαση: 21/1/2026)
