«Μυθικό θαλάσσιο πλάσμα με μορφή γυναίκας από τη μέση και πάνω και ουρά ψαριού». Η γοργόνα, το θηλυκό αυτό «φάντασμα» της θάλασσας θρέφει εδώ και αιώνες την φαντασία μικρών και μεγάλων, ναυτικών και στεριανών.
Ιστορία και παραδόσεις
Πολλοί λαοί έδωσαν σάρκα και οστά στις γοργόνες. Μπορούσαν να περιγράψουν με ακρίβεια την εξωτερική τους εμφάνιση καθώς και το χαρακτήρα τους. Σχεδόν σε όλους τους πολιτισμούς η γοργόνα «κουβαλάει» ένα κακό ριζικό, μια κακή τύχη που επηρεάζει όχι μόνο την ίδια, αλλά και όσους τη συναντούν. Οι πρώτες απεικονίσεις αυτού του μυθικού πλάσματος μάς δείχνουν τον σουμεριακό ηλιακό θεό Oannes, μια αρσενική γοργόνα που αργότερα βρήκε το ταίρι του στο πρόσωπο της Αταργάτιδος, σεληνιακής ασσυριακής θεότητας. Στην Κίνα οι ψαράδες προσπαθούσαν να πιάσουν τις γοργόνες για να κρατήσουν τα μαργαριτάρια στα οποία μετατρέπονταν τα δάκρυά τους. Όλη η διαδικασία έπρεπε να γίνει πολύ προσεκτικά, γιατί αν η γοργόνα άρχιζε να τραγουδά, οι ψαράδες θα έπεφταν σε κώμα! Και η Ευρώπη έχει πλούσια παράδοση σε γοργόνες. Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμασαν την πρώτη γοργόνα Δερκετώ. Η πιο γνωστή στην ελληνική παράδοση, όμως, είναι η αδελφή του Μ. Αλεξάνδρου, Θεσσαλονίκη. Σύμφωνα με το μύθο η Θεσσαλονίκη έχυσε το Αθάνατο Νερό που με πολλούς κόπους βρήκε ο Μακεδόνας στρατηλάτης και αυτός την καταράστηκε. Αναγνωρίζοντας το λάθος της κολυμπάει στα πέλαγα, ούσα γοργόνα πια, και ρωτάει τους ναυτικούς αν ζει ο αδελφός της. Αλίμονο σε αυτόν που θα δώσει αρνητική απάντηση… Στην Κορνουάλη στο χωριό Zennor διηγούνται το μύθο της γοργόνας που ερωτεύτηκε τον χορωδό του χωριού. Οι δυο τους έζησαν σε μια ακτή όπου τα θερινά βράδια οι περιπατητές τους ακούν να τραγουδούν. Οι γοργόνες της νήσου του Μαν θεωρείται πως ανταμείβουν τους ανθρώπους με δώρα και πολύτιμα ανταλλάγματα. Για το λόγο αυτό μια νεαρή γοργόνα που ζήλεψε και έκλεψε την κούκλα μιας μικρούλας που έπαιζε στην ακτή, υποχρεώθηκε από τη μητέρα της να ανταμείψει το κοριτσάκι με ένα μαργαριταρένιο κολιέ!
Οι γοργόνες στη λογοτεχνία
Η πιο γνωστή ιστορία είναι η «Μικρή Γοργόνα» του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν (1837). Η κακή μοίρα που κυνηγάει αυτό το πλάσμα του βυθού δεν το αφήνει να χαρεί τον έρωτά του με τον πρίγκιπα. Αποκτά πόδια, αλλά χάνει τη φωνή της και στο τέλος και τη ζωή της όταν αυτοκτονεί βλέποντας πως ο αγαπημένος της παντρεύεται άλλη… Την πεποίθηση πως οι γοργόνες δεν έχουν ψυχή και είναι πλάσματα ειδωλολατρικά αποτυπώνει και ο Όσκαρ Ουάιλντ στο διήγημά του «Ο ψαράς και η ψυχή του». Προκειμένου να κερδίσει την πανέμορφη γοργόνα που μπλέχτηκε στα δίχτυα του, ο νεαρός ψαράς απομακρύνει την ψυχή του από το σώμα του προκαλώντας το μένος του ιερέα ο οποίος αρνείται στο τέλος της ιστορίας να τους θάψει σε καθαγιασμένο έδαφος. Τέλος, αναφορά στη γοργόνα κάνει και ο Καρκαβίτσας στο διήγημά του «Η γοργόνα» (Λόγια της πλώρης).
Και αν είναι αλήθεια;
Κατά καιρούς φήμες –και ”σώματα” – γοργόνων έχουν αναστατώσει τους ερευνητές. Η γοργόνα του Φίτζι το 1842 έφερε τους κατοίκους της Ν. Υόρκης σε υστερία μέχρι να αποδειχθεί η απάτη. Σήμερα διάφορα βίντεο από πολλά μέρη του κόσμου δείχνουν παράξενα πλάσματα τα οποία είτε ξεβράστηκαν στις ακτές είτε κολυμπούν ακόμη στο υδάτινο βασίλειο! Απ΄ ό,τι φαίνεται στον άνθρωπο αρέσουν ακόμη τα παραμύθια…
