“Μαζί μιλάμε και χώρια καταλαβαινόμαστε”, λέει η σοφή παροιμία, απευθυνόμενη στην αναποτελεσματική επικοινωνία των συνομιλητών. “Μα πώς γίνεται να μιλάμε την ίδια γλώσσα και να μην καταλαβαινόμαστε;” γεννιέται εύλογα το ερώτημα μετά από αυτό. Πριν απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα και πριν καταλήξουμε σε τρόπους βελτίωσης της επικοινωνίας μας από το νηπιαγωγείο κιόλας, αλλά και στη διδασκαλία της στο γλωσσικό μάθημα, καλό είναι να ορίσουμε τι είναι η γλώσσα.
Ο ορισμός Γλώσσας
Σύμφωνα με τον Χρηστίδη Α.Φ. (2001), η γλώσσα αποτελεί εργαλείο επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης του ατόμου με τον περίγυρό του, καθώς και ανταλλαγής μηνυμάτων. Η διεργασία κατά την οποία ολοκληρώνεται το γλωσσικό οικοδόμημα, λαμβάνει χώρα κατά τα πρώτα 5-6 χρόνια της ζωής του ανθρώπου (Μήτσης, 2004).
Τα ερωτήματα
Τι συμβαίνει όμως τελικά και τα παιδιά στο σχολείο δυσκολεύονται τόσο πολύ να μεταφέρουν αποτελεσματικά τα μηνύματα που θέλουν στους γύρω τους; Είναι επίσης κλισέ ότι η σωστή χρήση της γλώσσας αποτελεί προνόμιο των κοριτσιών και όχι των αγοριών; Μήπως είναι τελικά πιο προικισμένα από τη φύση, σε σχέση με τα αγόρια; Για σκεφτείτε, πόσες και πόσες φορές δεν απελπιστήκατε στο δημοτικό σχολείο από τους ατελείωτους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες στο γλωσσικό μάθημα; Πόσες άλλες φορές δεν αναρωτηθήκατε: “Μα γιατί αφού όλα αυτά μου είναι γνωστά, αφού τα χρησιμοποιώ στην καθημερινότητά μου, δυσκολεύομαι τόσο πολύ να κατανοήσω τη λειτουργία τους;”. Δεν σκεφτήκατε όμως ίσως ποτέ, ότι παρόλο που όντως χρησιμοποιούμε καθημερινά στην επικοινωνία μας όλους αυτούς τους κανόνες, εντέλει οι εκφράσεις που αποτελούνται από αυτούς τους κανόνες δεν είναι τυποποιημένες και επιτηδευμένες, οπότε δεν είναι και τόσο αυθεντικές και οικείες προς εμάς. Δεν σκεφτήκατε επίσης ίσως ποτέ, πως εκφράσεις που χρησιμοποιούμε κατά βάση στην επικοινωνία μας, δεν είναι και τόσο “αποδεκτές” από τα επίσημα αναλυτικά προγράμματα. Ποιες είναι λοιπόν αυτές οι “μη αποδεκτές” εκφράσεις που υπάρχουν κατά κόρον στην καθημερινότητά μας και που ίσως να βελτίωναν την ποιότητα της επικοινωνίας μας; Δεν είναι άλλες από τις μεταφορές.
Οι μεταφορές
Οι μεταφορές ορίζονται, ως εκείνες οι εκφράσεις, που περιγράφουν έναν όρο με μη κυριολεκτική έκφραση (Billow, 1981). Ασυναίσθητα χρησιμοποιούμε τέτοιες στην καθημερινότητά μας, όχι όμως και στο σχολείο. Για πολλά χρόνια θεωρούνταν “παρακατιανές” και χωρίς γλωσσική αξία. Κάτι τέτοιο όμως αποδείχτηκε πως δεν ισχύει. Έρευνες έχουν δείξει, πως απλές μεταφορικές εκφράσεις γίνονται αντιληπτές από τα παιδιά, από τη νηπιακή τους κιόλας ηλικία. Επίσης αποδείχτηκε, πως τα κορίτσια χρησιμοποιούν αποτελεσματικότερα τη γλώσσα, επειδή παίζουν με παιχνίδια, όπως οι κούκλες, όπου αναπτύσσουν από νωρίς διαλόγους κατά το παιχνίδι, ενώ τα αγόρια ασχολούνται με παιχνίδια, που δεν απαιτείται η χρήση του λόγου (Μανέττας, 2018).
Προτάσεις
Αν λοιπόν χρησιμοποιήσουμε εμείς οι ενήλικοι τις μεταφορές στους διαλόγους μας με τα παιδιά και αν τις απενοχοποιήσουμε και τις εντάξουμε στο γλωσσικό μάθημα, θα δούμε βελτίωση στην επικοινωνία των παιδιών, που δε φανταζόμαστε. Επίσης τα παιδιά θα αγαπήσουν τη γλώσσα και θα έχουν περισσότερες πιθανότητες να ασχοληθούν με την ανάγνωση λογοτεχνίας και τη συγγραφή στην ενήλικη ζωή τους.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτό το άρθρο:
- Χριστίδης, Α.-Φ. 2001. (εκδ.), Εγκυκλοπαιδικός Οδηγός για τη Γλώσσα. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
- Μήτσης, Ν. 2004. Στοιχειώδεις Αρχές και Μέθοδοι της Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας: Εισαγωγή στη Διδασκαλία της Ελληνικής ως Δεύτερης (ή Ξένης) Γλώσσας. Αθήνα: Gutenberg.
- Billow, M.R. 1981. Observing Spontaneous Metaphor in Children. Journal of Experimental Child Psychology.
- Μανέττας, Γ. 2018. Η ανάπτυξη της μεταφορικής ικανότητας σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, Μεταπτυχιακή εργασία. Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Ρόδος.
