Ο Νικολάι Β’, Αυτοκράτορας και Μονοκράτορας πασών των Ρωσίων, υπήρξε ο τελευταίος τσάρος της Βασιλικής Αυτοκρατορίας της Ρωσίας.
Παντρεύτηκε την Αλεξάνδρα Φιόντοροβνα, κόρη του Λουδοβίκου Δ’ και εγγονή της Βασίλισσας Βικτορίας της Αγγλίας. Ο τελευταίος αυτοκράτορας της δυναστείας τον Ρομανόφ, δολοφονήθηκε βίαια μαζί με την οικογένεια του στις 17 Ιουλίου 1918.
Ο Νικολάι Β’ ανέλαβε την εξουσία το 1894 αλλά φάνηκε αδιάφορος για την πολιτική εξουσία και αδύναμος να στηρίξει την χώρα του κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Διατήρησε συντηρητική πολιτική και ασχολήθηκε κυρίως με διοικητικές λεπτομέρειες, ενώ πίστευε ακράδαντα στην δύναμη της μοναρχίας. Η σύγκρουση, του με την Ιαπωνία, έληξε με τον Ρωσοιαπωνικό Πόλεμο (1994-5) υπέρ της Ιαπωνίας. Μάλιστα, πριν ανακηρυχθεί τσάρος, ο Πρίγκιπας Γεώργιος της Ελλάδος απέτρεψε δολοφονική επίθεση εναντίον του Νικολάι. Η ήττα, σε συνδυασμό με την δυσαρέσκεια προς το πρόσωπο του, άρχισε να υποκινεί τους Μπολσεβίκους. Υπό το φως της Επανάστασης του 1905, ο τσάρος ίδρυσε την Κρατική Δούμα με συμβουλευτική και νομοθετική εξουσία. Εμπιστοσύνη όμως δεν υπήρχε, γεγονός που οδήγησε στη διάλυση της.
Την τεταμένη κατάσταση ήρθε να ταράξει η γέννηση του γιου του, Αλεξέι. Ο νεαρός κληρονόμος έπασχε από αιμορροφιλία, την οποία κληρονόμησε από την μητέρα του. Η Αλεξάνδρα προσπάθησε να κρατήσει την ασθένεια μυστική και όταν η ιατρική απέτυχε να βρει θεραπεία εκείνη στράφηκε στον μυστικισμό. Η απόγνωση της την έφερε κοντά στον Ρασπούτιν. Μέσω αποσταγμάτων και γιατροσοφιών δικής του εφεύρεσης απάλυνε τις αιμορραγίες του παιδιού. Ο Ρασπούτιν έπεισε την οικογένεια πως η ζωή του Αλεξέι εξαρτάται από τον ίδιο και εξασφάλισε την θέση του στην οικογένεια. Ο Νικολάι από την μεριά του, ήταν αναποφάσιστος για το αν θα έπρεπε να αλλάξει το δικαίωμα διαδοχής στο θρόνο. Μιας και η ασθένεια οδηγούσε στον πρόωρο θάνατο, ο Νικολάι σκεφτόταν να δώσει το δικαίωμα διαδοχής στις κόρες του. Τελική ωστόσο τροποποίηση του νόμου δε υπήρξε.
Κατά τον Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Νικολάι Β’ φάνηκε παρορμητικός και αδύναμος να προστατεύσει την Ρωσία από τους Γερμανούς και Αυστροούγγρους. Ο ίδιος ανέλαβε τον ρόλο του αρχιστράτηγου το 1915, παρά την αντίθετη γνώμη των συμβούλων του. Την διακυβέρνηση του Κράτους ανέλαβε η Γερμανίδα Αλεξάνδρα, η οποία δεν ήταν καθόλου αρεστή τόσο στην οικογένεια όσο και στον λαό. Η Δούμα ζητά μεταρρυθμίσεις, ο συμβασιλέας Ρασπούτιν ενδυναμώνεται, ο λαός κουράζεται, η Αλεξάνδρα κατηγορείται ως προδότρια και παρ’ όλα αυτά ο Νικολάι αρνήται να αποδεχθεί τη σταδιακή του πτώση.
Οι εξεγέρσεις, η πείνα, η βία της αστυνομίας και η οργή του λαού εκδίωξαν τελικά τον Νικολάι από τον θρόνο το 1917. Διάδοχος ορίστηκε ο αδερφός του Μιχαήλ, ο οποίος όμως καθυστερούσε να αναλάβει τον θρόνο -δεν τον ήθελε άλλωστε- και έτσι τα ηνία πήρε μια Προσωρινή Κυβέρνηση. Η κυβέρνηση καταδίκασε τους Ρομανόφ σε εξορία στο Τσάρσκογε Σελό, σε κατ’ οίκον περιορισμό. Αργότερα, η Κυβέρνηση Κερένσκι τους μετέφερε στο Τόμπολσκ στα Ουράλια.
Με την άνοδο των Μπολσεβίκων στην εξουσία, η καταδίκη ήταν βέβαιη. Η οικογένεια μεταφέρθηκε στο Αικατερίνενμπουργκ, ένα Μπολσεβίκικο χωριό στο οποίο μόνο αγαπητοί δεν ήταν. Εκεί έζησαν έναν χρόνο. Μαζί τους διέμειναν τρεις υπηρέτριες και ο προσωπικός τους ιατρός. Όλα τελείωσαν τα ξημερώματα της 17 ης Ιουλίου 1918.
