Στις 8 με 9 Νοεμβρίου του 1866, έλαβε χώρα το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου. Έχουν περάσει 150 χρόνια από αυτήν την ηρωική πράξη αυτοθυσίας, που αποτελεί το σύμβολο του Αγώνα και της Ελευθερίας κατά τη διάρκεια της Κρητικής Επανάστασης (1866 – 1869). Η Μονή Αρκαδίου, χτισμένη σε ένα οροπέδιο δυτικά του Ψηλορείτη, είναι ένα παλιό μοναστήρι που απέχει 20 χλμ. από την πόλη του Ρεθύμνου. Εκεί είχαν βρει καταφύγιο από τους Τούρκους, πολλοί χριστιανοί, Κρητικοί Επαναστάτες που περίμεναν την κατάλληλη ευκαιρία να ξεσηκωθούν, αλλά και γυναικόπαιδα. Είχε μετατραπεί επίσης σε αποθήκη τροφίμων και πολεμοφοδίων.
Στις 6 Νοεμβρίου του 1866 ο Μουσταφά Πασάς έφτασε στη Μονή με 15000 άνδρες. Παρόλο που οι ευρισκόμενοι εντός αυτής, ήταν υπό – πολλαπλάσιοι και όσοι δύνανται να πολεμήσουν ακόμη λιγότεροι, κάθε πρόταση συνθηκολόγησης και παράδοσης απορρίφθηκε. Έτσι, στις 8 Νοεμβρίου, ανήμερα της εορτής των Αρχαγγέλων Γαβριήλ και Μιχαήλ, ξεκίνησαν οι εχθροπραξίες και οι Κρητικοί αντιστάθηκαν σθεναρά. Την επομένη όμως και αφού ενισχύθηκαν με ένα μεγάλο πυροβόλο κανόνι, οι Τούρκοι προκάλεσαν ρωγμές, γκρέμισαν μέρος του τείχους και εισέβαλλαν στη Μονή. Τότε, άρχισε η μεγάλη σφαγή. Οι υπερασπιστές της Μονής βλέποντας το αναπόφευκτο τέλος, θυσιάστηκαν ηρωικά και πρόσθεσαν μία ακόμη ένδοξη σελίδα στην Ιστορία. Ανατίναξαν τη Μονή και πήραν μαζί τους στο θάνατο, μεγάλο μέρος των επιτιθέμενων. Ακολούθησε η σφαγή των διασωθέντων, η λεηλασία σε ότι είχε μείνει από το ναό και εν τέλει το κάψιμο του.
Μέχρι σήμερα, διασώζεται στη μπαρουταποθήκη η εξής επιγραφή: «Αυτή η φλόγα που άναψε μέσα εδώ στη κρύπτη κι από άκρο σε άκρο φώτισε τη δοξασμένη Κρήτη, ήταν η φλόγα του Θεού μέσα εις την οποία, Κρήτες ολοκαυτώθηκαν για την Ελευθερία». Το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου είχε αντίστοιχο αντίκτυπο με την καταστροφή των Ψαρών και την Έξοδο του Μεσολογγίου. Το γεγονός τράβηξε τα βλέμματα της διεθνούς κοινότητας και των ευρωπαϊκών λαών, με αποτέλεσμα να μεγαλώσει το ρεύμα φιλελληνισμού και υποστήριξης στον άδολο αγώνα της Ελληνικής Επανάστασης. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η ενεργοποίηση κορυφαίων διανοουμένων της εποχής, όπως ο Βίκτωρ Ουγκώ και ο Τζουζέπε Γκαριμπάλντι. Η Κρήτη εν τέλει, θα υπομείνει μερικές ακόμη δεκαετίες σκλαβιάς μέχρι την απελευθέρωση της και τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ώστε να ενωθεί με την υπόλοιπη Ελλάδα.
«Σφαγή μεγάλη αρχινά, περίσσια φωνοκλήσι
ετούτ’ η ώρα θ’ακουστεί σ’ Ανατολή και Δύση.
Και μέσα στον αναβρασμό , που ο Χάρος εβρουχάτο
βροντή, σεισμός εγίνηκε , κι ο κόσμος άνω – κάτω
φωθιά, καπνός και κτήρια , κορμιά κομματιασμένα
άντρες και γυναικόπαιδα στα νέφελα ανεβαίνουν.
Τρόχαλος έγινε η Μονή κι’ εσείστη ο Ψηλορείτης
κι’ αντιλαλούνε τα βουνά κι απ’ άκρου ως άκρου η Κρήτη»
Έτσι, αυτές τις ημέρες στην Κρήτη, τιμάται το ηρωικό ολοκαύτωμα του Αρκαδίου. Από την 1η μέχρι τις 23 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθούν πολλές εορταστικές εκδηλώσεις. Χθες, Τρίτη 8 Νοεμβρίου, εκπρόσωποι της πολιτικής και πολιτειακής ηγεσίας βρέθηκαν στο Ρέθυμνο. Στη δοξολογία και την επιμνημόσυνη δέηση στη Μονή Αρκαδίου, παρέστη ο ΠτΔ Προκόπης Παυλόπουλος. Εκ μέρους της κυβέρνησης ο Υπουργός Υγείας Ανδρέας Ξανθός και από την αντιπολίτευση οι πρόεδροι ΝΔ και ΠΑΣΟΚ Κυριάκος Μητσοτάκης και Φώφη Γεννηματά.
