Το αντικείμενο μιας τέχνης μπορεί κάλλιστα ν’ αποτελέσει αντικείμενο και κάποιας άλλης. Διαφέρουν τα μέσα που χρησιμοποιεί η κάθε μια και κατά συνέπεια το τελικό αποτέλεσμα από αισθητικής κι οπτικής απόψεως. Έτσι δεν είναι μόνον ο γλύπτης που φτιάχνει αγάλματα ή συμπλέγματα αγαλμάτων αλλά κι ο ποιητής. Δεν μας δίνει μορφές τελειωμένες κι άρτιες μόνον ο γλύπτης αλλά κι ο τεχνουργός των λέξεων. Παραστάσεις ανθρώπινες σμιλεύει πάνω στο μάρμαρο ο γλύπτης, αγάλματα λόγου αποτυπώνει πάνω στο χαρτί ο τεχνίτης του λόγου. Αυτά τ’ αγάλματα λόγου (ή αλλιώς νοητικές εποπτείες) αποτελούν και τον διάκοσμο της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Και δεν είναι τίποτα άλλο παρά μορφές, τύποι, χαρακτήρες απ’ όλο το φάσμα της ανθρώπινης ψυχής και απ’ όλη την κλίμακα της ανθρωπιάς. Τέτοια αγάλματα λόγου συναντούμε, λόγου χάριν, στον Όμηρο (Ελένη, Αχιλλέας, Οδυσσέας), στο Σοφοκλή (Οιδίποδας), στον Ευριπίδη (Ορέστης), στο Shakespeare (Macbeth, Hamlet), στο Σολωμό (Λάμπρος), στον Καβάφη (Πάτροκλος, Καισαρίων) κι αλλού.
Ο ποιητής λοιπόν αντί για το καλέμι, χρησιμοποιεί τις λέξεις για να σμιλεύει τα δικά του αγάλματα, για ν’ αρτιώσει τη μορφή μέσα από μια ενάργεια και μια στερεή και απλή άρθρωση λόγου. Καταφέρνει και ενσαρκώνει σ’ αυτές τις παραστάσεις των ανθρώπινων μορφών τη μοίρα, τις αρετές, τις κακίες, τα πάθη, τις αδυναμίες και γενικότερα την όλη σύσταση της ανθρώπινης φύσης που είναι πάντα επίκαιρη, σ’ όλους τους αιώνες και σ’ όλες τις εποχές. Όσο καθαρότερα κι αμεσότερα πετυχαίνει αυτή την σάρκωση, τόσο πιο επιδέξιος και ρωμαλέος πλάστης αποδεικνύεται ο ποιητής.
Όπως στη θέα ενός αγάλματος του Michelangelo νιώθεις ότι από στιγμή σε στιγμή το άγαλμα θα σηκωθεί από το βάθρο του και θα περπατήσει μέσα στο χώρο, όμοια κατά την ανάγνωση ενός ποιήματος σαν να βλέπεις μπροστά σου να ανασταίνεται μέσ’ απ’ το χαρτί η περιγραφόμενη από την ποιητή μορφή και να στήνεται μπροστά σου ίδια ζωντανή! Ο ικανός ποιητής είναι πλάστης, λοιπόν. Ξέρει δηλαδή να φτιάχνει τέτοια αγάλματα, τέτοιους ανθρώπινους τύπους· κι είναι αυτή τούτη η ικανότητά του που δικαιολογεί και την πυρηνική λειτουργία της ποίησης (έτσι όπως ορίζεται απ’ την ετυμολογία της) και τον τίτλο του δημιουργού ως ποιητή: το πλάσιμο αγαλμάτων λόγου μεταφέρει το δημιουργό απ’ το επίπεδο της απλής θεωρίας στο επίπεδο του ποιείν, της πράξης, δηλαδή της έμπρακτης ενέργειας κατά την οποία ο ενεργών φτιάχνει κάτι.
Επομένως, ο δημιουργός μέσ’ απ’ το πλάσιμο μορφών καθίσταται άνθρωπος της πράξης, όμοια με τον κάθε χειρώνακτα – εν αντιθέσει με την κοινώς διαδεδομένη άποψη ότι ο ποιητής κινείται μόνον μέσα στον κύκλο του θεωρητικού συνειδέναι κι όλων των λειτουργιών του (φαντασία, αναπόληση, όνειρο κ.λ.π.). Υποψιάζομαι ότι ο Καβάφης θα διατηρούσε μια τέτοια αντίληψη περί ποιητή/πλάστη νοητικών εποπτειών όχι μόνον γιατί τα περισσότερα ποιήματά του αποτελούν παραστάσεις μορφών και τύπων αλλά γιατί έχει δουλέψει ποιητικά το θέμα τούτο στο έργο του Τυανεύς Γλύπτης.
