Τι είναι σχολική βία;
Ως σχολική βία και παραβατικότητα ορίζονται τα φαινόμενα εκείνα που εκδηλώνονται από μαθητές εντός σχολικού πλαισίου (Θάνος, 2017). Στοιχεία της UNESCO (2024) καταδεικνύουν την έκταση και τη σοβαρότητα του φαινομένου, αφού μαρτυρείται ότι παγκοσμίως 1 δισεκατομμύριο παιδιά, ηλικίας από 2 έως 17 ετών, βιώνουν ετησίως κάποιας μορφής βία.
Η σχολική βία μπορεί να λάβει ποικίλες όψεις, δηλαδή σωματική, λεκτική, ψυχολογική, σεξουαλική, ενώ και ο βανδαλισμός περιουσίας του σχολείου ή των εμπλεκόμενων στην εκπαιδευτική διαδικασία μπορεί να θεωρηθεί πράξη βίας. Όλες οι μορφές βίας έχουν επιπτώσεις στη μάθηση των μαθητών, καθώς συνδέονται με πλημμελή φοίτηση ή μπορεί να αποτελέσουν αιτία εγκατάλειψης του σχολείου.
Η εμπλοκή διαφορετικών ατόμων ή ομάδων οδηγεί σε μια άλλη διάκριση. Συγκεκριμένα σύμφωνα με την Μπελογιάννη (2016) η βία μέσα στον σχολικό χώρο μπορεί να αφορά βία: α) ανάμεσα σε μαθητές β) από εκπαιδευτικούς προς μαθητές γ) από μαθητές προς εκπαιδευτικούς δ) ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς ε) από τον διευθυντή προς μαθητές στ) από τον διευθυντή προς εκπαιδευτικούς ζ) από γονείς προς μαθητές η) από γονείς προς εκπαιδευτικούς και θ) συμπεριφορά μαθητών προς το υλικοτεχνικό περιβάλλον του σχολείου. Το ερευνητικό ενδιαφέρον παρουσιάζεται αυξημένο όσον αφορά τις δύο πρώτες κατηγορίες, ενώ και τα ΜΜΕ δείχνουν μια προτίμηση στην κάλυψη περιστατικών που αφορούν αυτές. Ενδιαφέρον που παρουσιάζει αυξητική τάση τα τελευταία χρόνια, με θέματα όπως ξυλοδαρμοί μεταξύ μαθητών, ιδιαίτερα όταν αυτοί βιντεοσκοπούνται και διαμοιράζονται διαδικτυακά να γίνονται πρωτοσέλιδα. Αντίθετα, η διεθνής και εγχώρια βιβλιογραφία φαίνεται να παραμελεί τις υπόλοιπες κατηγορίες, παρά το γεγονός πως 80 % των εκπαιδευτικών δηλώνει ότι έχει δεχθεί κάποια μορφή βίας.
Βία κατά των εκπαιδευτικών: οι μορφές
Η βία κατά των εκπαιδευτικών δύναται να οριστεί ως η διαφόρων μορφών βία, σωματική ή λεκτική, που έχει αποδέκτη τον εκπαιδευτικό, προερχόμενη από μαθητές, γονείς ή άλλους εκπαιδευτικούς.
Η λεκτική βία μπορεί να προσλάβει ποικίλες μορφές, ενώ φαίνεται να είναι η συχνότερη, με σκληρό ή ακατάλληλο λεξιλόγιο προς τον εκπαιδευτικό. Οι μαθητές, αλλά ενίοτε και οι γονείς τους, χρησιμοποιούν αυτού του είδους την επιθετική συμπεριφορά προκειμένου να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους για τον εκπαιδευτικό. Εδώ εντάσσονται, επίσης, λεκτικές απειλές, σχόλια χυδαία, φωνές με αποδέκτη τον εκπαιδευτικό, εξύβριση και κοροϊδία.
Η σωματική βία περιλαμβάνει μια ποικιλία πράξεων όπως γρονθοκόπημα, κλωτσιές, σπρωξίματα, αλλά και ρίψη αντικειμένων με στόχο τον εκπαιδευτικό (π.χ. μπουκάλια με νερό). Δεν αφορά μόνο τους εκπαιδευτικούς της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά και της πρωτοβάθμιας, οι οποίοι προσθέτουν στον κατάλογο των σωματικών βλαβών τραβήγματα μαλλιών και τραυματισμούς από σχολικά αντικείμενα, όπως για παράδειγμα από ψαλίδι.
Η κλοπή ή καταστροφή αντικειμένων της σχολικής τάξης ή προσωπικών αντικειμένων του εκπαιδευτικού είναι επίσης μια μορφή του φαινομένου της βίας κατά των εκπαιδευτικών. Να σημειωθεί ότι πολλές φορές οι λεκτικές απειλές κατά των εκπαιδευτικών αφορούν ακριβώς αυτή την κατηγορία. Δύναται, δηλαδή, μαθητές να απειλήσουν εκπαιδευτικό ότι σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις τους, θα προβούν σε βανδαλισμό προσωπικής περιουσίας, όπως για παράδειγμα το αυτοκίνητο του εκπαιδευτικού. Απειλές που γίνονται συχνά πράξη, με εκπαιδευτικούς να ομολογούν ότι σταθμεύουν το αυτοκίνητό τους μακριά από το σχολείο υπό τον φόβο ανάλογων απειλών.
Η βία κατά των εκπαιδευτικών δύναται να προσλάβει τη μορφή διαδικτυακού εκφοβισμού. Ο διαδικτυακός εκφοβισμός έχει ποικίλες μορφές. Αρχικά, μια συχνή τακτική είναι η βιντεοσκόπηση χωρίς τη συναίνεση του εκπαιδευτικού. Μπορεί οι εκπαιδευόμενοι να βιντεοσκοπήσουν τη διδασκαλία, συνοδεύοντας το βίντεο από περιγελαστικά ή υποτιμητικά σχόλια. Μπορεί πάλι οι μαθητές να προκαλέσουν τον καθηγητή προκειμένου να συμπεριφερθεί με έναν συγκεκριμένο τρόπο και στη συνέχεια να τον βιντεοσκοπήσουν («happy slapping»). Τέτοια περιστατικά, μεταξύ άλλων, οδηγούν τις σχολικές και πολιτειακές αρχές στην απαγόρευση των έξυπνων κινητών στην τάξη. Να σημειωθεί ότι τέτοιες πρακτικές μαθητών δε θεωρούνται σοβαρό παράπτωμα από τους γονείς, αλλά αποδίδονται στην παιγνιώδη παιδική φύση και την ανωριμότητα.
Στα παραπάνω θα μπορούσε να προστεθεί η βία κατά της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αναφέροντας ενδεικτικά κάποιες μορφές, όπως η φασαρία κατά τη διάρκεια του μαθήματος, η διακοπή της διδασκαλίας χωρίς εμφανή λόγο, η αδιαφορία που μπορεί να πάρει τη μορφή ενασχόλησης με άλλη δραστηριότητα, όπως παιχνίδια με συμμαθητές ή ενασχόληση με το κινητό τηλέφωνο -αν και το τελευταίο είναι απαγορευμένο εντός των ελληνικών σχολικών αιθουσών. Ο Herbert (1999) τοποθετεί το σύνολο ανάλογων συμπεριφορών κάτω από τον όρο «διαταρακτική συμπεριφορά».
Βία κατά των εκπαιδευτικών: τα αίτια
Όσον αφορά την αιτία του φαινομένου ερευνητές, εκπαιδευτικοί αλλά και ΜΜΕ φαίνεται να συμφωνούν. Έτσι ως κύριος υπεύθυνος για τη βία κατά των εκπαιδευτικών υποδεικνύεται η οικογένεια. Λογικό αν σκεφτεί κανείς ότι το οικογενειακό περιβάλλον είναι το πρώτο που επιδρά σε ένα παιδί, πολύ πριν δεχτεί άλλες, εξωγενείς επιδράσεις.
Παιδιά μάρτυρες ενδοοικογενειακής βίας είναι πιθανόν να εκδηλώσουν και τα ίδια επιθετική συμπεριφορά μέσα και έξω από το σπίτι, ειδικά παιδιά των οποίων οι γονείς επιλέγουν ως μέθοδο σωφρονισμού τη σωματική τιμωρία. Μια συμπεριφορά που έχει κοινωνικό πρόσημο, αφού γονείς «μεσαίων» και «ανώτερων» κοινωνικών στρωμάτων τείνουν να επιλέγουν ως τρόπο αντιμετώπισης μιας παρεκκλίνουσας του ορθού συμπεριφοράς με διάλογο. Αντίθετα γονείς «κατώτερων» στρωμάτων αντιμετωπίζουν το παράπτωμα με τιμωρία, η οποία ενέχει συχνά την άσκηση βίας.
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής, με τα εξοντωτικά ωράρια εργασίας, συχνά ισοδυναμεί με πολύωρη απουσία του γονιού. Ο περιορισμένος χρόνος γονέων δημιουργεί τύψεις για την απουσία -πραγματική ή συναισθηματική- από την ζωή των παιδιών τους. Οι τύψεις συχνά καταπνίγονται με την παροχή υπερπληθώρας υλικών αγαθών και με μια τάση να ικανοποιούνται όλες οι επιθυμίες του παιδιού τη στιγμή που εκφράζονται. Κι όταν στο σχολείο το παιδί δεν μπορεί να έχει αυτό που θέλει τη στιγμή που το θέλει δημιουργείται ένα συναίθημα ματαίωσης, συχνά με βίαιες προεκτάσεις.
Οι γονείς μεγαλώνουν παιδιά που θεωρούν ότι έχουν δικαιώματα μόνο και όχι υποχρεώσεις, ενώ η έλλειψη ορίων από την οικογένεια έχει ως αποτέλεσμα τα παιδιά να μην αναγνωρίζουν καμία εξουσία. Όταν ενημερώνονται για την παραβατική συμπεριφορά του παιδιού στο σχολείο, εκπλήσσονται, ιδιαίτερα αν η συμπεριφορά αυτή έρχεται σε αντίθεση με την συμπεριφορά στο σπίτι. Ωστόσο, δείχνουν απροθυμία να συνεργαστούν με τον εκπαιδευτικό, απαντώντας στα παράπονα ή τις προειδοποιήσεις με δικαστικές αγωγές ή έστω απειλές. Ακόμη και όταν δεν απειλούν με ένδικα μέσα, είναι έντονη η απροθυμία για συνεργασία, είτε αρνούμενοι τη συμπεριφορά του παιδιού τους, είτε αποδίδοντας ευθύνες στον εκπαιδευτικό για την συμπεριφορά αυτή, υποστηρίζοντας ότι είναι δική του ευθύνη να τιθασεύσει το παιδί, κατευθύνοντας ύβρεις και λεκτικές απειλές προς τον εκπαιδευτικό. Τέλος, η έλλειψη ορίων σε συνδυασμό με την τάση των εφήβων να αμφισβητούν κάθε αυθεντία δημιουργεί ένα εκρηκτικό συνδυασμό όταν ο μαθητής κληθεί να υπακούσει τους κανόνες του σχολείου, εκφραστής των οποίων είναι ο δάσκαλος.
Το σχολείο, όμως, δεν είναι άμοιρο ευθυνών. Ένα σχολείο στο οποίο το μόνο που μετράει είναι η ακαδημαϊκή επιτυχία, ένα παιδί που δυσκολεύεται να φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα τείνει να εχθρεύεται το σχολείο, αλλά και τον εκπαιδευτικό, μια και αυτός είναι που το αξιολογεί. Οι περισσότεροι από τους μαθητές που παρουσιάζουν χαμηλή επίδοση στα σχολικά μαθήματα βιώνουν τη σχολική εμπειρία αρνητικά. Το σχολείο είναι «βαρετό», κάτι που απορρέει όχι μόνο από την ύλη, αλλά και από τη δυσκολία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του. Θα μπορούσε εδώ να προστεθεί ο δασκαλοκεντρικός χαρακτήρας της διδασκαλίας που επιλέγουν πολλοί εκπαιδευτικοί και τα αυταρχικά μοντέλα διαχείρισης της τάξης, που αγνοούν τη φωνή των μαθητών. Συχνά οι μαθητές στοχοποιούν συγκεκριμένους εκπαιδευτικούς. Μπορεί να είναι εκπαιδευτικοί που θεωρούν ελαστικούς ή εκπαιδευτικοί που διδάσκουν μαθήματα που λογίζονται δευτερεύοντα, όπως οι ξένες γλώσσες. Τέλος, οι εκπαιδευτικοί ενίοτε υποδεικνύουν την ελλιπή παιδαγωγική κατάρτιση ή την απειρία τους ως αιτία βίαιων συμπεριφορών προς το πρόσωπό τους.
Όσον αφορά τον ίδιο τον εκπαιδευτικό, παλαιότερα απολάμβανε πλήρους αποδοχής ως αυθεντία, τόσο από τους μαθητές, όσο και από τις οικογένειές τους. Σήμερα, όμως, παρατηρείται μια μείωση του σεβασμού προς τον δάσκαλο και τον θεσμό του σχολείου γενικά. Η έλλειψη σεβασμού προς το πρόσωπο του εκπαιδευτικού αφορά και τους γονείς των μαθητών και μάλιστα υποδαυλίζεται από τους ίδιους, καθώς επεμβαίνουν για να υπερασπιστούν τα παιδιά τους, ερχόμενοι σε αντιπαράθεση με τους εκπαιδευτικούς. Τα ΜΜΕ έχουν επίσης μερίδιο ευθύνης, αφού έχουν συντελέσει στη διαμόρφωση μιας εικόνας του τεμπέλη εκπαιδευτικού, που δουλεύει λίγες ώρες την ημέρα και έχει πολλές άδειες τον χρόνο. Μα και μερίδα εκπαιδευτικών, ακατάλληλων για διδασκαλία, με τη συμπεριφορά τους απέναντι στα παιδιά και την εκπαιδευτική διαδικασία δυσφημούν ολόκληρο τον κλάδο. Τέλος, είναι πιθανό η αύξηση της επιθετικότητας να σχετίζεται με τη μακρά οικονομική κρίση που ταλανίζει και τη χώρα μας, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν αρκετά ερευνητικά δεδομένα.
Κλείνοντας τα μάτια στη βία κατά των εκπαιδευτικών
Παρά την όξυνση του φαινομένου ισχνή είναι η ενασχόληση με το θέμα. Περιορισμένο είναι το ερευνητικό ενδιαφέρον, αλλά και η προσοχή από τα ΜΜΕ. Ακόμη και όταν παίρνει διαστάσεις τρομακτικές, όπως η δολοφονία μιας καθηγήτριας Βιολογίας στην Κωνσταντινούπολη από έναν 17χρονο μαθητή μέσα στην τάξη της, στις αρχές Μαρτίου, η είδηση δεν φτάνει στις πρώτες θέσεις. Εντύπωση προκάλεσε και η προσέγγιση του θέματος στην Ελλάδα. Ο θάνατος μιας καθηγήτριας αγγλικών στη Θεσσαλονίκη από εγκεφαλικό, που φαίνεται να σχετίζεται με περιστατικά bullying εναντίον της, αγνοήθηκε από τα ΜΜΕ για πολλές μέρες. Μόνο σε διαδικτυακές ομάδες εκπαιδευτικών σε σελίδες κοινωνικής δικτύωσης το θέμα μονοπώλησε το ενδιαφέρον, τραβώντας τα φώτα της δημοσιότητας και φτάνοντας μέχρι τη Βουλή, με ερώτηση για τις συνθήκες που οδήγησαν στον χαμό της εκπαιδευτικού.
Η βία κατά των εκπαιδευτικών αποσιωπάται. Είναι αλήθεια ότι τα ποσοστά βίαιων περιστατικών είναι χαμηλότερα σε σύγκριση με άλλα επαγγέλματα, όπως για παράδειγμα αυτό του επαγγελματία υγείας. Ωστόσο το ¼ από όλα τα μη θανάσιμα περιστατικά σε εργασιακό χώρο αφορούν εκπαιδευτικούς (McMahon et al., 2024), και μάλιστα όταν πολλά περιστατικά βίας κατά των εκπαιδευτικών αποσιωπώνται ή παρουσιάζονται λιγότερο σοβαρά από όσο πράγματι υπήρξαν. Πολλές φορές οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί είναι αυτοί που αποφεύγουν την καταγραφή και την αναφορά περιστατικών βίας. Αφενός, γιατί φοβούνται ότι είναι λόγος στιγματισμού της τάξης ή της σχολικής μονάδας στην οποία υπηρετούν. Αφετέρου, πολλοί εκπαιδευτικοί είναι δυνατό να ερμηνεύουν την εμφάνιση τέτοιων περιστατικών ως αδυναμία δική τους, θεωρώντας αυτήν πλήγμα της αξιοπιστίας τους ως εκπαιδευτές, αφού εκλαμβάνεται ως προσωπική αποτυχία να εκπαιδεύσουν τα παιδιά.
Συνέπειες
Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα αγχογόνο, με τους εκπαιδευτικούς να καταλαμβάνουν τις τελευταίες θέσεις ανάμεσα σε άλλα επαγγέλματα όσον αφορά τη σωματική υγεία και την ψυχική ευημερία. Άσχετα από τη μορφή βίας, οι εκπαιδευτικοί βιώνουν άγχος, διαρκή ανησυχία και κατάθλιψη. Εκπαιδευτικοί που βιώνουν εντός της τάξης κάποιας μορφής βίας ομολογούν ότι φοβούνται να προσέλθουν στο σχολείο, εμφανίζοντας ενίοτε και ψυχοσωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, πόνους στο στομάχι ή το στήθος.
Τα αρνητικά συναισθήματα έχουν αντίκτυπο και στην εκπαιδευτική διαδικασία. Όταν ο εκπαιδευτικός αντιλαμβάνεται το εργασιακό του περιβάλλον ως ένα απειλητικό μέρος, έχει μειωμένα κίνητρα, επηρεάζοντας την ποιότητα της διδασκαλίας. Εκπαιδευτικοί που δεν επιθυμούν να βρίσκονται στην τάξη εξαντλούν τις δυνατότητες για άδειες, απουσιάζοντας από τα εκπαιδευτικά τους καθήκοντα. Και σε χώρες όπως η Ελλάδα, με τον ελλιπή προγραμματισμό από πλευράς υπουργείου, αυτό συνεπάγεται κενά και χαμένες ώρες διδασκαλίας. Άλλες φορές είναι τέτοια η συναισθηματική κούραση των εκπαιδευτικών που οδηγούνται σε παραίτηση.
Η βία κατά των εκπαιδευτικών δεν είναι ένα ζήτημα που αφορά μόνο τους εκπαιδευτικούς ή μόνο την σχολική κοινότητα. Είναι ένα ζήτημα κοινωνικό. Σχολείο που νοσεί είναι εκκολαπτήριο παθογόνων καταστάσεων για ολόκληρη την κοινωνία. Σήμερα εμπόδιο στην εκπαιδευτική διαδικασία, αύριο δυναμίτης στα θεμέλια της κοινωνικής συνοχής. Και αυτό μας αφορά όλους. Κι όχι μόνον τον εκπαιδευτικό που γράφει στον πίνακα.
Πηγές
Αλαμπρίτης, Μ. (2008). Σχολική βία και επιθετικότητα: οι εκπαιδευτικοί ως θύματα βίας στη δημόσια μέση εκπαίδευση της Κύπρου [Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Κύπρου]. Ανακτήθηκε από: https://gnosis.library.ucy.ac.cy/handle/7/39298 (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
Berlanda, S., Fraizzoli, M., de Cordova, F., & Pedrazza, M. (2019). Psychosocial risks and violence against teachers. Is it possible to promote well-being at work?. International journal of environmental research and public health, 16(22), 4439. Ανακτήθηκε από: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6887968/ (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
Γώγου, Μ. (2024). Η σχολική βία και η επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών. alfavita. Ανακτήθηκε από: https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/444882_i-sholiki-bia-kai-i-epaggelmatiki-exoythenosi-ton-ekpaideytikon (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
Elliott, S. N., Kratochwill, T. R., Littlefield Cook, J., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία (Μ. Σόλμαν & Φ. Καλύβα, Μετ.). Gutenberg.
Erskine, M., Ferguson, C., & Ayre, K. (2023). ” I don’t want to come back now”: Teacher directed violence. Issues in Educational Research, 33(3), 920-936. Ανακτήθηκε από: https://www.iier.org.au/iier33/erskine.pdf (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
Herbert, M. (1999). Ψυχολογικά προβλήματα εφηβικής ηλικίας (Α. Καλαντζή -Αζίζι. Επιμ.). Ελληνικά Γράμματα
Hogg, M. A., & Vaughan G. M. (2010). Κοινωνική Ψυχολογία (Ε. Βασιλικός & Α. Αρβανίτης, Μετ.). Gutenberg.
Θάνος, Θ. (2017). Σχολική βία, εκφοβισμός και παραβατικότητα των μαθητών. Στο Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης. Εισαγωγή σε βασικές έννοιες και θεματικές (σσ. 531-631). Gutenberg.
Lemish, D. (2009). Παιδιά και Τηλεόραση: Μια παγκόσμια προοπτική (Α. Γολέμη, Μετ.). Τόπος.
Maja, L., Siniša, O., & Vesna, B. (2013). Violence against teachers-rule or exception? International Journal of Cognitive Research in science, engineering and education, 1(2), 6-15. Ανακτήθηκε από: https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED564113.pdf (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
McMahon, S. D., Worrell, F. C., Reddy, L. A., Martinez, A., Espelage, D. L., Astor, R. A., Anderman, E. M., Valido, A., Swenski, T., Perry, A. H., Dudek, C. M., & Bare, K. (2024). Violence and aggression against educators and school personnel, retention, stress, and training needs: National survey results. American Psychologist. Ανακτήθηκε από: https://www.apa.org/pubs/journals/releases/amp-amp0001348.pdf (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
Μπελογιάννη Μ. Π. (2016). Δρομολογώντας τo ασφαλές σχολείο. The Greek Review of Social Research, 128, 175–200. Αανκτήθηκε από: https://doi.org/10.12681/grsr.9886 (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
Moshman, R. (2024). Student Violence Against Teachers Has Become the Norm and That’s NOT Okay. Bored Teachers. Ανακτήθηκε από: https://www.boredteachers.com/post/student-violence-against-teachers-has-become-the-norm-and-thats-not-okay (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
Mosito, C., & Sitoyi, Z. M. (2024). School violence and its impact on teachers’ well-being. Perspectives in Education, 42(1), 131-147. Ανακτήθηκε από: https://www.researchgate.net/publication/380931844_School_violence_and_its_impact_on_teachers’_well-being (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
Richardson, H. (2016). Four in 10 teachers ‘attacked by pupils’. BBC news. Ανακτήθηκε από: https://www.bbc.com/news/education-35431782 (τελευταία πρόσβαση: 13/03/2026)
Sukyadi, D., Malihah, E., Hufad, A., Utami, L., & Munggaran, R. (2017). Violence Against Teachers-Why Does It Happen. In 2nd International Conference on Sociology Education (ICSE) (pp. 401 406). Ανακτήθηκε από: https://www.researchgate.net/publication/327773939_Violence_Against_Teachers_-_Why_Does_It_Happen (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
Tomczyk, Ł., Guillén-Gámez, F. D., Mascia, M. L., & Llorent, V. J. (2024). How are teachers being attacked online? On cyberbullying and cyberaggression that targets school educators from the student’s perspective. Online Journal of Communication and Media Technologies, 14(3), e202431. Ανακτήθηκε από: https://www.ojcmt.net/download/how-are-teachers-being-attacked-online-on-cyberbullying-and-cyberaggression-that-targets-school-14602.pdf (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
Χατζηγιάννης, Κ. (2018). Βία και παραβατικότητα εις βάρος των εκπαιδευτικών. παιδείαnews. Ανακτήθηκε από: https://paideia-news.com/bia-kai-parabatikotita-eis-baros-ton-ekpaideytikon32727d (τελευταία πρόσβαση: 13/03/2026)
United Nations Educational Scientific and Cultural Organization (2024). What you need to know about ending violence in and through education. Ανακτήθηκε από: https://www.unesco.org/en/articles/what-you-need-know-about-ending-violence-and-through-education (τελευταία πρόσβαση: 10/03/2026)
