Σε όλη την διάρκεια της ιστορίας του ο άνθρωπος επιχείρησε να προβάλλει πολιτικά μηνύματα για να εξυπηρετεί διάφορα συμφέροντα. Η τέχνη αποτέλεσε το κατάλληλο μέσο, εφάμιλλη της γραφής, για την επίτευξη του παραπάνω σκοπού. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μνημείου με πολιτική χροιά είναι ο βωμός της Σεβαστής Ειρήνης. Είναι ένα οικοδόμημα ρωμαϊκών χρόνων. Ιδρυτής του ήταν ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Οκταβιανός-Αύγουστος. Συγκεκριμένα πρόκειται για ένα λατρευτικό μνημείο στο οποίο γίνονταν διάφορες θυσίες. Έλαβε αυτήν την ονομασία λόγω της αφιέρωσής του στην Σεβαστή Ειρήνη, θεά της ευημερίας. Σήμερα εκτίθεται στην Ρώμη, σε μουσείο ειδικά διαμορφωμένο γι’ αυτόν τον σκοπό.
Βωμός Σεβαστής Ειρήνης: Ιστορικό πλαίσιο
Ο βωμός της Σεβαστής Ειρήνης ξεκίνησε να κατασκευάζεται τον Ιούλιο του 13 π.Χ. και ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 9 π.Χ. Η ημερομηνία εγκαινίων του προγραμματίστηκε για την 30η Ιανουαρίου του 9 π.Χ. Αυτή η ημερομηνία δεν ήταν τυχαία. Τότε έπεφταν τα γενέθλια της συζύγου του αυτοκράτορα, Λιβίας. Η αιτία ίδρυσής του ήταν οι νίκες του Αυγούστου στις επαρχίες της Ισπανίας και της νότιας Γαλατίας, στους πολέμους τους οποίους διεξήγαγε εκεί, και κατ’ επέκταση η ειρήνη η οποία καθιερώθηκε στην αυτοκρατορία, έπειτα απ’ αυτούς. Παραγγελιοδότης του μνημείου ήταν η ρωμαϊκή Σύγκλητος. Το υλικό κατασκευής του ήταν μάρμαρο από την Carrara, μια περιοχή κοντά στη Ρώμη.
Το μνημείο παρέμεινε στημένο καθ’ όλη την διάρκεια της αρχαιότητας στη Ρώμη. Ωστόσο σταδιακά άρχισε να αποσυντίθεται και κατά τον Μεσαίωνα χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη μαρμάρου. Η ανακάλυψη του βωμού χρονολογείται το 1568. Κατά την διάρκεια των εργασιών αυτού του έτους βρέθηκαν εννιά θραύσματα τα οποία ταυτίστηκαν με τον βωμό. Στη συνέχεια, το 1859 πραγματοποιήθηκαν εκ νέου ανασκαφικές εργασίες οι οποίες αποκάλυψαν περισσότερα λείψανα. Επικεφαλής αυτού του ανασκαφικού προγράμματος ήταν ο Γερμανός αρχαιολόγος Friedrich von Duhn. Οι ανασκαφές συνεχίστηκαν μέχρι και το 1903 οπότε και διακόπηκαν. Η αναστήλωση του βωμού ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1937 από την κυβέρνηση του Μπενίτο Μουσολίνι. Ακολούθως, ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του ίδιου έτους και τα εγκαίνια έγιναν έναν χρόνο αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 1938. Ο Ιταλός δικτάτορας είχε προβεί σ’ αυτή την ενέργεια για να συνδέσει το δικό του καθεστώς με αυτό του Αυγούστου.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’90, συγκεκριμένα το 1996, το μνημείο πέρασε μία δεύτερη φάση αναστήλωσης καθώς ο Αμερικανός αρχιτέκτονας Richard Meier το ανακατασκεύασε οριστικά και πρόσθεσε μία γυάλινη βιτρίνα για προστασία. Τέλος, το 2006 πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του οικοδομήματος αλλά οι αντιδράσεις από τον κόσμο ήταν έντονες.
Αρχιτεκτονική Ανάλυση
Ο βωμός της Σεβαστής Ειρήνης αποτελείται από έναν τετράγωνο εξωτερικό περίβολο και μέσα σ’ αυτόν περικλείεται ο κυρίως βωμός. Ο περίβολος στηρίζεται στις γωνίες από τέσσερις μαρμάρινους κίονες κορινθιακού ρυθμού. Επιπλέον, χωρίζεται σε ζωφόρους οι οποίες περιτρέχουν όλες τις πλευρές του και εικονίζουν ανάγλυφες παραστάσεις. Το υπέρθυρο διακοσμούνταν με ακρωτήρια, σύμφωνα με αναπαραστάσεις του βωμού σε νομίσματα. Επίσης διαθέτει δύο εισόδους, εκ των οποίων η κεντρική έχει εννέα σκαλιά τα οποία οδηγούν με την σειρά τους στο εσωτερικό.
Το εσωτερικό έχει άλλη μία κλίμακα με πέντε σκαλιά τα οποία οδηγούν προς το θυσιαστήριο. Αυτό υψώνεται πάνω σ’ ένα βάθρο. Οι τοίχοι του είχαν διακοσμηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να μιμούνται πασσάλους ξύλινου φράχτη στο κάτω μέρος τους, ενώ το πάνω απεικονίζει κεφάλια βοδιών εναλλάξ με αγγεία προσφοράς και γιρλάντες με ώριμα φρούτα όλων των εποχών.
Βωμός Σεβαστής Ειρήνης: Εικονογραφικό πρόγραμμα
Ο βωμός της Σεβαστής Ειρήνης διαθέτει εικονογραφικό πρόγραμμα το οποίο είναι παρμένο από μυθολογικές και αλληγορικές σκηνές. Αρχικά, στο δεξί μέρος της νότιας πλευράς, όπου βρίσκεται η κύρια είσοδος, εικονίζεται κάποιος να ετοιμάζει θυσία μιας γουρούνας μαζί με δύο υπηρέτες του. Οι μελετητές αναγνωρίζουν σε αυτήν την σκηνή τον Αινεία, επικαλούμενοι τη μυθική αφήγηση. Σύμφωνα μ’ αυτήν ο Αινείας, μετά την άλωση της Τροίας, μετακινήθηκε από την πατρίδα του προς το Λάτιο της σημερινής Ιταλίας μαζί με κάποιους συντρόφους του. Εκεί είχε πάρει χρησμό ότι θα ίδρυε την Ρώμη στο σημείο το οποίο θα έβρισκε μια γουρούνα με τριάντα γουρουνάκια κάτω από μια βελανιδιά. Κατ’ άλλους ερευνητές, όμως, η μορφή αυτή ταυτίζεται με τον δεύτερο βασιλιά της Ρώμης, τον Numa Pompilius.
Στη συνέχεια, το αριστερό μέρος της νότιας πλευράς εικονίζει τους ιδρυτές της Ρώμης, Ρωμύλο και Ρώμο, καθώς και τη λύκαινα η οποία τους μεγάλωσε. Επιπροσθέτως, στο δεξί μέρος της βόρειας πλευράς αναπαριστάται μια γυναικεία μορφή στο κέντρο και άλλες δύο να την πλαισιώνουν. Η κεντρική μορφή κάθεται πάνω σε θρόνο και κρατά δύο μωρά. Οι ακριανές μορφές κάθονται η μία πάνω σε κύκνο και η άλλη σ’ ένα θαλάσσιο κήτος. Κάτω από τις μορφές βρίσκεται μία καθιστή αγελάδα καθώς κι ένα πρόβατο το οποίο βόσκει. Οι παλαιότεροι μελετητές ισχυρίζονταν πως απεικονίζει τη μητέρα Γη ή τη θεά Δήμητρα και οι ακριανές πνεύματα του νερού και της γης λόγω των πολλών στοιχείων της φύσης τα οποία επικρατούν, όπως τα κύματα και τα φυτά. Ωστόσο η νεότερη έρευνα αποδίδει την σκηνή αυτή στη θεά Ειρήνη, θεωρία περισσότερο αποδεκτή αν σκεφτεί κανείς τον λόγο ίδρυσης του βωμού.
Ακόμη, στο αριστερό μέρος της βόρειας πλευράς εικονίζεται η προσωποποίηση της Ρώμης ως οπλισμένη μορφή. Στις ζωφόρους των μακριών πλευρών απεικονίζονται πομπές. Η μία πομπή σχετίζεται με την αυτοκρατορική οικογένεια ενώ η άλλη με την ρωμαϊκή σύγκλητο. Στην πομπή με την αυτοκρατορική οικογένεια οι σημαντικότερες μορφές οι οποίες διακρίνονται είναι ο ίδιος ο αυτοκράτορας Οκταβιανός-Αύγουστος, η σύζυγός του Λιβία, ο διάδοχος Τιβέριος καθώς και ο Αγρίππας, γαμπρός και σύμβουλος του Αυγούστου. Τέλος, το εικονογραφικό πρόγραμμα του βωμού κλείνει με φυτικό διάκοσμο στο κάτω μέρος των μακριών πλευρών των ζωφόρων. Ο διάκοσμος αυτός αποτελείται κυρίως από φύλλα και βλαστούς άκανθας, στους οποίους κατοικούν διάφορα μικρά ζώα.
Μέσα από αυτές τις σκηνές μπορεί εύκολα να αντιληφθεί κάποιος το μήνυμα του αυτοκράτορα. Ουσιαστικά πρόκειται για μια πολιτική προπαγάνδα η οποία αποσκοπούσε αφενός στο να αναδείξει τη θεϊκή καταγωγή του και αφετέρου να τονίσει την ειρήνη η οποία επικράτησε στην αυτοκρατορία έπειτα από τους νικηφόρους πολέμους του. Η ειρήνη συνεπάγεται την ευημερία στους ανθρώπους και την αφθονία στην φύση όλο τον χρόνο, εξ ου και η αναπαράσταση του φυτικού διακόσμου με τα ώριμα φρούτα.
Ο βωμός της Σεβαστής Ειρήνης είναι ένα μνημείο με έντονο πολιτικό περιεχόμενο. Αποσκοπούσε στο να αναδείξει την καλή εικόνα του Αυγούστου μέσω του μύθου και της αλληγορίας. Ουσιαστικά αποτελούσε μια καλοστημένη προπαγάνδα η οποία επισημαινόταν στον λαό του ρωμαϊκού κράτους με την βοήθεια της τέχνης. Μπορεί να ιδωθεί από δύο οπτικές γωνίες. Η πρώτη σχετίζεται μ’ ένα ιστορικό έργο με αναφορές σε πρόσωπα εκείνης της εποχής ενώ η δεύτερη μ’ έναν φορέα εκπροσώπησης των πιο αφηρημένων εννοιών, με σημαντικότερη εκείνη της ειρήνης.
Πηγές
Δανιηλίδης, Φ. (2024), Ara Pacis: Ο Βωμός της Σεβαστής Ειρήνης. Ανακτήθηκε από: https://www.offlinepost.gr/2024/03/12/ara-pacis-o-vomos-tis-sevastis-eirinis/ (τελευταία πρόσβαση: 26/2/2026).
Μπαμπαλής, Χ. (2017), Η σχέση Ελληνισμού και Ρωμαίων κατά την περίοδο της Ρωμαιοκρατίας (146π.Χ.-395μ.Χ.) σε πνευματικό και πολιτιστικό επίπεδο. Ανακτήθηκε από: https://repo.lib.duth.gr/jspui/bitstream/123456789/10788/1/Babalis%20Xristos.pdf (τελευταία πρόσβαση: 26/2/2026).
Ramage, A. & Ramage, N. (2018), Ρωμαϊκή τέχνη, από τον Ρωμύλο έως τον Κωνσταντίνο. Θεσσαλονίκη: University Studio Press.
Stanley-Spaeth, B. (1994), The Goddess Ceres in the Ara Pacis Augustae and the Carthage Relief . American Journal of Archaeology, 98, 65-100. Ανακτήθηκε από: https://www.jstor.org/stable/506222 (τελευταία πρόσβαση: 24/2/2026).
Rome in Greek. (2022), ανακτήθηκε από: https://www.romeingreek.eu/?p=12337 (τελευταία πρόσβαση: 26/2/2026).
Ara Pacis Augustae: ένα ψηφιακό μουσείο για ένα ρωμαϊκό μνημείο. (2023). Ανακτήθηκε από: https://nema.dyas-net.gr/ara-pacis-augustae-%CE%AD%CE%BD%CE%B1-%CF%88%CE%B7%CF%86%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CF%8C-%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%AD%CE%BD%CE%B1-%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%8A%CE%BA/ (τελευταία πρόσβαση: 26/2/2026).
