Πολλές έρευνες και μελέτες περιπτώσεων έχουν εστιάσει στις διαφορές που εμφανίζουν μεταξύ τους τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου. Υπάρχουν όντως διαφορές; Είναι αρκετά διακριτές, ώστε να αξίζει να τις λαμβάνουμε υπόψιν;
Πέρα από την βασική ανατομική ασσυμετρία μεταξύ τους (που εμφανίζεται άλλωστε σε κάθε όργανο του σώματος-η μια πλευρά ποτέ δεν είναι ίδια με την άλλη), σε γενικές γραμμές το αριστερό ημισφαίριο αναγνωρίζεται ως το υπεύθυνο για την γλώσσα και την αναλυτική σκέψη, ενώ στο δεξί θεωρείται ότι εδρεύουν οι χωρικές λειτουργίες.
Πιο συγκεκριμένα, μελέτες έχουν δείξει ότι βλάβες στο αριστερό ημισφαίριο έχουν ως αποτέλεσμα δυσκολίες στην αναγνώριση/ανάγνωση γραπτών λέξεων, στην γραπτή κα προφορική κατανόηση και παραγωγή του λόγου, στην αλεξία και αγραφία αριθμών και στην λειτουργία της εστιασμένης προσοχής (προσοχή σε σημεία που έχουν σημασία). Επίσης, φαίνεται ότι οι έμπειροι μουσικοί χρησιμοποιούν περισσότερο το αριστερό ημισφαίριο κατά τη διαδικασία της αναγνώρισης μελωδιών. Το δεξί ημισφαίριο, από την άλλη, ενεργοποιείται κατά την επεξεργασία δοκιμασιών που αφορούν την οπτικοχωρική ικανότητα όπως η νοερή περιστροφή, η αναγνώριση προσώπων, η καθολική προσοχή και επιπλέον φαίνεται πως άτομα που δεν διαθέτουν εμπειρία στην μουσική χρησιμοποιούν κατά κύριο λόγο το δεξί τους ημισφαίριο για την μουσική επεξεργασία.
Φυσικά, δεν είναι όλα άσπρο ή μαύρο. Εάν τα δύο μας ημισφαίρια αποτελούσαν αυστηρά διακριτές δραστηριότητες δεν θα μπορούσαμε να επιτελέσουμε καμία λειτουργία με επιτυχία. Το δεξί ημισφαίριο μπορεί να επιτελέσει υποτυπώδη γλωσσική επεξεργασία και το αριστερό επίσης υποτυπώδη χωρική επεξεργασία. Υπάρχει, επίσης, αλληλοεπικάλυψη των λειτουργιών των δύο ημισφαιρίων: για παράδειγμα για να λυθεί με επιτυχία ένα μαθηματικό πρόβλημα απαιτείται σωστή αναπαράσταση αριθμητικών πληροφοριών στο χώρο και ορθή χρήση δεκαδικών στοιχείων (δεξί ημισφαίριο) αλλά και ικανότητα σωστής γραφής των αριθμών (αριστερό ημισφαίριο). Αυτά τα στοιχεία μας δείχνουν πως είναι σχεδόν αδύνατον μια λειτουργία να διεκπεραιώνεται αποκλειστικά από ένα ημισφαίριο και πως η εμπειρία μας παίρνει μορφή και νόημα από την συνεργασία των δύο.
Παίζει κάποιο ρόλο η προτίμηση χεριού στην ημισφαιρική ασσυμετρία;
Την επηρεάζει; Η απάντηση είναι ακόμα ασαφής. Η υπόθεση ότι οι διαφορές μεταξύ αριστερόχειρών και δεξιόχειρων σχετίζονται με διαφορές στην λεκτική και χωρική λειτουργία δεν έχει επιβεβαιωθεί ούτε διαψευστεί. Υπάρχουν όμως πολλές ενδιαφέρουσες θεωρίες. Σε γενικές γραμμές, φαίνεται πως οι αριστερόχειρες υπερτερούν στις γλωσσικές δοκιμασίες αλλά τα καταφέρνουν λιγότερο στις οπτικοχωρικές. Μια θεωρία που επιχειρεί να ερμηνεύσει αυτό το φαινόμενο υποστηρίζει πως οι αριστερόχειρες τα καταφέρνουν καλύτερα στο λεκτικό κομμάτι καθώς έχουν μεγαλύτερη αντιπροσώπευση της γλώσσας και μεγαλύτερη νευρωνική μάζα για τον λόγο στον εγκέφαλο. Ταυτόχρονα, το δεξί τους ημισφαίριο συμμετέχει ούτως ή άλλως σε ένα κομμάτι της γλωσσικής λειτουργίας με αποτέλεσμα να διατίθεται λιγότερη νευρωνική μάζα για την δικιά του εξειδίκευση, δηλαδή την οπτικοχωρική ικανότητα. Οι αριστερόχειρες, επίσης, φαίνεται ότι αποδίδουν καλύτερα σε δοκιμασίες που περιλαμβάνουν δημιουργική σκέψη και λύση προβλημάτων Ωστόσο είναι πάντα σημαντικός ο βαθμός αριστεροχειρίας ή δεξιοχειρίας. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι μόνο αριστερόχειρες ή δεξιόχειρες αλλά χρησιμοποιούν διαφορετικό χέρι ανάλογα με την δραστηριότητα. Ένας δεξιόχειρας μπορεί να γράφει με το δεξί αλλά να τρώει με το αριστερό. Αυτές οι περιπτώσεις, που απαρτίζουν την πλειονότητα των ανθρώπων, αποδεικνύουν πόσο άτοπη είναι η διχοτόμηση με αυστηρά όρια των λειτουργιών κάθε ημισφαιρίου.
Κανένα συμπέρασμα δεν μπορεί να εξαχθεί κατηγορηματικά για την αυστηρή εξειδίκευση των δύο ημισφαιρίων. Το μόνο σίγουρο είναι ότι τα δύο ημισφαίρια επεξεργάζονται διαφορετικά την πληροφορία, πράγμα που σημαίνει ότι «σκέφτονται» διαφορετικά και ότι υπάρχει μια βασική εξειδίκευση των λειτουργιών τους. Σε μια βαθύτερη ανάλυση, όμως, φαίνεται πως δεν αρκεί μόνο αυτή η βασική διχοτόμηση για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με το «ποιος κάνει τι» στον εγκέφαλο αλλά χρειάζεται να λάβουμε υπόψιν και άλλους παράγοντες που επιδρούν στην λειτουργία του κάθε ημισφαιρίου όπως η προτίμηση του χεριού.
