Τι ξέρουμε άραγε για τον εαυτό μας και πώς κατασκευάζουμε την αντίληψη για το ποιοι είμαστε;
Οι πληροφορίες για τους άλλους ανθρώπους αποθηκεύονται με τη μορφή σχημάτων. Σχήμα είναι η γνωστική δομή που αναπαριστά γνώση για μια έννοια ή έναν τύπο ερεθίσματος, συμπεριλαμβανομένων των χαρακτηριστικών του και των σχέσεων μεταξύ αυτών των χαρακτηριστικών.Έρευνες δείχνουν ότι αποθηκεύουμε πληροφορίες όχι μόνο για τους άλλους ανθρώπους αλλά και για τον εαυτό με έναν παρόμοιο αλλά πιο πολύπλοκο και διαφοροποιημένο τρόπο. Οι πληροφορίες για τον εαυτό αποθηκεύονται ως ξεχωριστοί κόμβοι. Διαφορετικά πλαίσια ενεργοποιούν διαφορετικούς κόμβους και συνεπώς διαφορετικές πτυχές του εαυτού.
Τα σχήματα για τον εαυτό
Τείνουμε να έχουμε ξεκάθαρες ιδέες για τον εαυτό μας (δηλαδή σχήματα για τον εαυτό) για κάποιες διαστάσεις, αλλά όχι για όλες. Ειδικότερα, οι άνθρωποι δημιουργούν σχήματα για τον εαυτό τους για διαστάσεις που είναι σημαντικές για τους ίδιους και για αυτές που πιστεύουν ότι δεν ισχύει το αντίθετο. Για παράδειγμα, αν κάποιος πιστεύει ότι είναι δραστήριος, και σίγουρα όχι το αντίθετο, και ότι το να είναι δραστήριος είναι σημαντικό για εκείνον, τότε έχει σχηματίσει ένα σχήμα αναφορικά με αυτή τη διάσταση, είναι δηλαδή μέρος της αυτοαντίληψής του.
Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν πολύπλοκη αυτοαντίληψη με έναν σχετικά μεγάλο αριθμό διακριτών σχημάτων για τον εαυτό. Τα ποικίλα σχήματα προσδίδουν μια αίσθηση ασφάλειας στο άτομο, δεδομένου ότι εξασφαλίζουν ότι θα υπάρχουν πάντα σχήματα για τον εαυτό από τα οποία μπορεί το άτομο να αντλεί μια αίσθηση ικανοποίησης.
Σχήματα τμηματοποιημένα και ενοποιημένα
Όσον αφορά στο είδος των σχημάτων και στη σύνδεσή τους, ο Showers (1992)υποστήριξε ότι τα σχήματα για τον εαυτό που είναι σε μεγάλο βαθμό τμηματοποιημένα μπορεί να φέρουν μειονεκτήματα. Πιο συγκεκριμένα, όταν κάποια σχήματα για τον εαυτό είναι πολύ αρνητικά και κάποια πολύ θετικά, τότε γεγονότα μπορούν να οδηγήσουν σε ακραίες μεταβολές διάθεσης ανάλογα με τον αν ενεργοποιείται ένα θετικό ή ένα αρνητικό σχήμα για τον εαυτό. Έτσι θα μπορούσε να λεχθεί ότι είναι προτιμότερα και «καλύτερα» για το άτομο τα πιο ενοποιημένα σχήματα για τον εαυτό.
Τα σχήματα για τον εαυτό είναι καθοριστικής σημασίας και επηρεάζουν την επεξεργασία πληροφοριών και τη συμπεριφορά του ατόμου. Τα σχήματα για τον εαυτό δεν περιγράφουν απλώς πώς είμαστε. Οι Markus και Nurius (1986) έχουν αναφέρει ότι έχουμε μια σειρά πιθανών εαυτών. Ειδικότερα, υποστηρίζουν ότι έχουμε μελλοντικά σχήματα του εαυτού που θα θέλαμε να γίνουμε ή αυτού που φοβόμαστε ότι μπορεί να γίνουμε.
Η θεωρία της αυτο-ανακολουθίας
Οι θεωρίες για τον εαυτό και τα σχήματα αυτού είναι ποικίλες. Ο Higgins (1987) διατύπωσε με τη σειρά του μια άλλη οπτική αναπτύσσοντας τη θεωρία της αυτο-ανακολουθίας. Σύμφωνα με αυτήν υπάρχουν τρεις τύποι σχημάτων για τον εαυτό:
- Ο πραγματικό εαυτός – πώς είμαστε τώρα
- Ο ιδανικός εαυτός-πώς θα θέλαμε να είμαστε
- Ο «πρέπων» εαυτός –πώς πιστεύουν ότι πρέπει να είμαστε
Οι ανακολουθίες μεταξύ του πραγματικού εαυτού και του ιδανικού ή «πρέποντα» εαυτού δημιουργούν κίνητρο για αλλαγή με στόχο τη μείωση της ανακολουθίας. Το άτομο οδηγείται έτσι σε μια αυτο-ρύθμιση. Σε περίπτωση αποτυχίας της επίλυσης ανακολουθίας δημιουργούνται συναισθήματα δυσθυμίας ή αναστάτωσης. Τα συναισθήματά μας επηρεάζονται συνεπώς άμεσα από την υψηλή ή μη ανακολουθία μεταξύ του πραγματικού εαυτού και του ιδανικού ή «πρέποντα» εαυτού.
Βιβλιογραφία: Hogg, M. A., & Vaughan, G. M. (2010). Κοινωνική ψυχολογία. Αθήνα: Gutenberg.
