Η διαταραχή αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ) είναι γνωστή και ως αυτισμός, αν και σύμφωνα με την τελευταία έκδοση του διαγνωστικού εγχειριδίου ψυχικών διαταραχών, έχει επικρατήσει ο συγκεκριμένος όρος. Η ΔΑΦ πλήττει κυρίως αγόρια σε αναλογία 4:1. Δεν υπάρχει ακριβής αιτιολογία. Φαίνεται ότι η αιτιολογία είναι πολυπαραγοντική και οφείλεται σε γενετικούς και κληρονομικούς παράγοντες.
Τα κύρια χαρακτηριστικά της ΔΑΦ
Από τα κύρια χαρακτηριστικά της ΔΑΦ είναι ότι τα άτομα δεν έχουν καλές κοινωνικές δεξιότητες. Δε δείχνουν ενσυναίσθηση απέναντι στους άλλους, δεν μπορούν να αναγνωρίσουν και να μετονομάσουν τα συναισθήματά τους. Η έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων δυσχεραίνει την επικοινωνία των ατόμων με την οικογένεια και τους ομηλίκους τους. Η έλλειψη αυτή τους κάνει να φαίνονται απόμακροι και αδιάφοροι.
Η θεραπεία και οι στόχοι της
Η θεραπεία για τη ΔΑΦ μπορεί να βελτιώσει τα ελλείμματα αυτής, εστιάζοντας στο σύμπτωμα-έλλειμμα, ώστε το άτομο να είναι περισσότερο λειτουργικό.
Προκειμένου να βελτιωθούν οι κοινωνικές δεξιότητες του ατόμου, η θεραπεία δίνει έμφαση σε αρχικό στάδιο στις κοινωνικές ιστορίες. Οι κοινωνικές ιστορίες αποτελούν μια τεχνική μέσω της οποίας το άτομο με ΔΑΦ εκπαιδεύεται στην αλληλεπίδραση. Οι ιστορίες αυτές, ανάλογα και με την εξέλιξη της εκάστοτε ιστορίας, δεν παραβλέπουν και τη σημαντικότητα των συναισθημάτων. Το άτομο εκπαιδεύεται να αναγνωρίζει και να ονοματίζει τα συναισθήματα, όπως και να δείχνει ενσυναίσθηση, όταν οι άλλοι βιώνουν αρνητικά συναισθήματα.
Στις κοινωνικές ιστορίες, το άτομο μαθαίνει να δίνει μια διαφορετική οπτική γωνία της ιστορίας. Ειδικότερα, μπαίνει στη διαδικασία να φανταστεί νοερά την εξέλιξη της ιστορίας. Συμπληρωματικά, μπορεί να ζητηθεί από το άτομο να ζωγραφίσει τα συναισθήματα ή την εξέλιξη της ιστορίας. Όταν υπάρχει συνοσηρότητα με νοητική στέρηση ή όταν η ΔΑΦ είναι βαριάς μορφής, οι σκηνές της εκάστοτε κοινωνικής ιστορίας παρουσιάζονται μεμονωμένα. Το άτομο μαθαίνει σταδιακά να εμπλέκεται στην ιστορία αυτή.
Σε μετέπειτα στάδιο, το άτομο εκπαιδεύεται στην υπόδηση ρόλων. Υποδύεται τον ήρωα της κοινωνικής ιστορίας και στη συνέχεια καλείται να απαντήσει σε διερευνητικές ερωτήσεις σχετικά με τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του ήρωα. Μετά, αναλαμβάνει τον άλλο ρόλο και συνεχίζεται η διαδικασία. Το άτομο με το οποίο αλληλεπιδρά στην ιστορία είναι συνήθως ο ψυχολόγος. Στη συνέχεια, μπορούν να εμπλακούν και οι ίδιοι οι γονείς. Σε τελικό στάδιο, στην υπόδηση ρόλων εμπλέκονται δύο άτομα με ΔΑΦ. Καθ’ όλη τη διάρκεια της άσκησης, η ενίσχυση και επιβράβευση είναι σημαντικές.
Συνοψίζοντας, οι κοινωνικές ιστορίες φαίνονται να είναι ιδιαίτερα βοηθητικές στην εξάσκηση των κοινωνικών δεξιοτήτων ατόμων με ΔΑΦ. Ακόμα, αποτελούν ένα παιχνίδι ιδιαίτερα ελκυστικό, επομένως τα άτομα εμπλέκονται πιο εύκολα. Στις κοινωνικές ιστορίες υπάρχει χώρος για ευελιξία, συνεπώς μπορούν να βελτιωθούν και άλλα σημεία (π.χ. φαντασία).
