Ενοχές λοιπόν…
Ουκ ολίγες οι φορές που υποπίπτουμε στο πταίσμα του να νιώσουμε ενοχές και να προσωποποιήσουμε λάθη. Συγκεκριμένα, κατηγορούμε τους εαυτούς μας ή παίρνουμε την ευθύνη για κάτι που δεν αποτελεί δικό μας λάθος. Συνήθως, οι περιπτώσεις όπου συμβαίνει κάτι τέτοιο εντονότερα είναι κι αυτές οι οποίες κραυγάζουν πως το λάθος δεν είναι δικό μας. Αλλά εμείς έχουμε κλείσει τα αυτιά μας. Όλη αυτή η κατάσταση, είναι αντιληπτό, ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεών της βιώνεται αναφορικά με ένα άλλο άτομο.
Ο συλλογισμός αυτός ακολουθεί την εξής πορεία: θεωρούμε πως κάτι σε εμάς ενοχλεί το άτομο απέναντί μας. Δηλαδή, κάτι δεν κάνουμε εμείς σωστά, άρα κάνουμε κάτι λάθος. Συνεπώς, καταλήγουμε να κατηγορούμε εμάς. Μία εσωτερική φωνή ξεκινά να κατακρίνει ακατάπαυστα. Κι εμείς γεμίζουμε με όλο και περισσότερες ενοχές για το “λάθος” μας και για τη στεναχώρια που προξενήσαμε στον άλλον, η οποία είχε σαν αποτέλεσμα να διαταράξει την ηρεμία του. Κι έτσι αρχίζει η προσωποποίηση του σφάλματος.
Ας πάμε όμως να εξετάσουμε τα γεγονότα παραθέτοντας ένα απλό και πρόχειρο παράδειγμα αποτύπωσης ενοχών. Έστω ότι κάνετε σε ένα φίλο σας ένα καλοπροαίρετο σχόλιο, αλλά εκείνος κρατά μία αμυντική στάση και δεν το κατανοεί πολύ. Εσείς, εισπράττοντας τη συγκεκριμένη αντίδραση ως απάντηση, θεωρείτε πως τον προσβάλλατε. Ως εκ τούτου, κατηγορείτε εσάς για τη συναισθηματική του αναστάτωση έχοντας την εντύπωση πως τοποθετηθήκατε ανάρμοστα. Σας κατακλύζουν ενοχές για τη λύπη του φίλου σας.
Στην πραγματικότητα όμως, εκείνος αναστατώθηκε από τις δικές του αρνητικές σκέψεις και δεν αποτελεί κάτι τέτοιο δικό σας σφάλμα. Εσείς, από τη δική σας μεριά, εκφράσατε μία θετική γνώμη και δεν είχατε σκοπό προσβολής ως προς το πρόσωπό του. Η πρωτοβουλία για αυτές τις αρνητικές σκέψεις είναι εξ αρχής δική του, άρα γιατί να ευθύνεστε εσείς για την αντίδρασή του; Και γιατί να τιμωρείτε τον εαυτό σας με περιττές ενοχές; Μήπως τελικά δεν είναι δικό σας σφάλμα τα όσα κουβαλάει ο κάθε άνθρωπος μέσα του;
Ας πάρουμε τώρα -συνεχίζοντας τα παραδείγματα -την παραδοχή ότι ο παραπάνω συλλογισμός ισχύει. Εάν ένας φίλος αντιδρούσε τόσο αρνητικά απέναντι σε ένα καλόβουλο σχόλιό σας, πώς θα αντιδρούσατε εσείς; Συμφωνούμε, ότι υπό κανονικές συνθήκες, το κυρίαρχο συναίσθημα θα ήταν ο θυμός! Γιατί όμως φουσκώνουμε με ενοχές; Αυτό που φαίνεται να συμβαίνει, είναι η στροφή αυτού του δικαιολογημένου θυμού προς εμάς, διότι πιστεύουμε ότι απαγορεύεται να στραφεί αλλού. Το συναίσθημα βρίσκει αδιέξοδο κι έτσι επιστρέφει και εκδηλώνεται σε εμάς.
Κι αυτό ίσως γιατί η σκέψη που μας κυριεύει είναι πως αν θυμώσουμε με τον άλλον, θα θυμώσει κι εκείνος και θα φύγει και θα τον χάσουμε. Δε θα έχουμε καταφέρει να εκπληρώσουμε τις απαιτήσεις του. Αυτό μπορεί και να οφείλεται στο ότι έχουμε βιώσει κάτι ανάλογο από το οικογενειακό μας περιβάλλον. Μία αντίδρασή μας, που εσφαλμένα τη συνδέσαμε με την απώλεια κάποιου δικού μας προσώπου, με αποτέλεσμα να χαραχθεί με αυτόν τον τρόπο στο υποσυνείδητό μας. Όπως συμβαίνει, λόγου χάρη, σε ένα διαζύγιο γονέων -το παιδί τείνει να έχει ενοχές.
Ας αποφασίσουμε, λοιπόν, κάθε φορά που θα έρχεται η σκέψη που μας γεμίζει ενοχές, να παίρνουμε το χρόνο μας. Να αφιερώνουμε λίγα λεπτά στο να σκεφτούμε τι πραγματικά συμβαίνει εδώ. Φταίμε όντως εμείς; Ή μήπως το λάθος δεν είναι πραγματικά δικό μας; Μήπως το πρόβλημα είναι του άλλου;
Ας μη γινόμαστε τόσο σκληροί με τους εαυτούς μας κι ας μη φουντώνουμε με ενοχές για σφάλματα που δεν ανήκουν σε εμάς. Ας λάβουμε την ευθύνη λαθών που είναι όντως δικά μας, γιατί να κουβαλήσουμε επιπροσθέτως και το φορτίο κάποιου άλλου;
