Κατά τον Freud (1929-1930) η ενοχή είναι το αντίτιμο, που όλοι οι άνθρωποι πρέπει να υποστούν, την δημιουργία δηλαδή συναισθημάτων ενοχής γιατί τα επιθετικά τους ένστικτα πρέπει να δαμαστούν. Η ενοχή είναι απλά η τιμή που πληρώνουμε για να μπορούμε να ζούμε μαζί σε οικογένειες και κοινότητες. Η ενοχή ως μέσο ελέγχου, έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί τόσο εσωτερικά προβλήματα στη ψυχοσύνθεση των παιδιών όσο και κοινωνικά προβλήματα που συνοδεύουν το παιδί στην ενήλικη ζωή. Η ενοχή συνδέεται με κρίσεις πανικού, εσωστρέφεια, διαταραχές ύπνου όπως αϋπνία, ντροπή, έλλειψη πρωτοβουλίας και απώλεια της αυτοεκτίμησης.
Οι ενοχικοί άνθρωποι είναι εκείνοι που επιζητούν την κοινωνικοί αποδοχή και για αυτό το λόγο δεν μπορούν να που την λέξη «όχι» στους άλλους. Η ενοχή είναι κυρίως ασυνείδητη και σχετίζεται άμεσα από την ανάγκη μας να μας αποδεχτούν οι άλλοι και εμφανίζεται όταν είμαστε πλέον σε θέση να αντιληφθούμε το κοινωνικά σωστό και το λάθος. Η υγιείς ενοχή είναι φυσιολογικό συναίσθημα και απαραίτητο να συμβαίνει. Όταν όμως μας διακατέχει διαρκώς το συναίσθημα αυτό, τότε η ενοχή είναι τοξική. Όσο πιο αυστηρή είναι η διαπαιδαγώγηση, τόσο μεγαλύτερες ενοχές μπορεί να αναπτύξει ένα παιδί που έχει την τάση να γίνει ενοχικό στο άμεσο μέλλον, επειδή νιώθει άσχημα για πράγματα που κάνει λάθος ή επειδή απογοητεύει τους γονείς του. Γι’ αυτό οι γονείς θα πρέπει να αποδέχονται τις ιδιαιτερότητες του παιδιού τους με αγάπη και σεβασμό στην διαφορετικότητα του. Πρέπει να υπάρχουν λογικά «όρια», «πρέπει» και «μη» που θέτουμε σε ένα παιδί.
Ποιος είναι πραγματικά ο ενοχικός σύμφωνα με τους ψυχολόγους;
Ενοχικός είναι αυτός που:
1) Φορτώνει τον εαυτό του με υπερβολικές υποχρεώσεις.
2)Θέλει να είναι αρεστός και τον νοιάζει η γνώμη των άλλων.
3)Ζητάει διαρκώς συγγνώμη, επειδή νιώθει πως οφείλει να κάνει τα πάντα σωστά, και όταν αυτό δεν συμβαίνει, αισθάνεται ότι πρέπει να απολογηθεί.
4)Αισθάνεται μια διαρκή αγωνία.
5)Νιώθει μειονεκτικά σε σχέση με τους άλλους.
6)Στις σχέσεις του είναι παρορμητικός στην αρχή, αλλά απογοητεύεται γρήγορα (αφού οι έντονες προσδοκίες του σύντομα καταρρέουν).
7)Έχει περισσότερα «πρέπει» παρά «θέλω» στη ζωή του.
8)Δυσκολεύεται να πει «όχι» αλλά παράλληλα περιμένει από τους άλλους να μην του ζητούν υπερβολικά πράγματα. Ότι του ζητηθεί τον πιέζει, γιατί ξέρει πως το σωστό είναι να το διεκπεραιώσει και μάλιστα άψογα. Λόγω της δυσκολίας του να αρνηθεί, γίνεται εύκολα θύμα χειρισμού και εκμετάλλευσης.
9)Αναπτύσσει άγχος και συχνά εκδηλώνει ψυχοσωματικές ασθένειες.
Πώς θα απαλλαγούμε;
Το πρώτο βήμα είναι η αυτογνωσία να κατανοήσουμε δηλαδή τι μας συμβαίνει. Διότι οι διαρκείς τύψεις, δεν μας αφήνουν να απολαύσουμε την ζωή μας όπως πρέπει. Όταν νιώθουμε αυτό το συναίσθημα πρέπει να αναλογιστούμε τι συνέβη, τι πέρασε από το μυαλό μας, τι μας δημιούργησε αυτές τις υπερβολικές και διαστρεβλωμένες σκέψεις που ενδεχομένως έχουμε και να προσπαθούμε να τις αμφισβητήσουμε με τη λογική σκέψη. Το δεύτερο η αποδοχή πιο σημαντικό είναι να καταλάβουμε ότι δεν γίνεται να είμαστε αρεστοί σε όλους. Πρέπει να αποδεχτούμε τον εαυτό μας όπως ακριβώς είναι και να τον αγαπήσουμε γιατί αν δεν το κάνουμε εμείς οι ίδιοι για τον εαυτό μας πως περιμένουμε από τους άλλους κάτι τέτοιο; Επίσης, οι κοινωνικές συνήθειες, τα ήθη και τα έθιμα ενθαρρύνουν την ενοχή του ατόμου.
Η συνταγή της επιτυχίας…
Για να επιτύχουμε την απαλλαγή των ενοχικών μας συνδρομών, πρέπει μέσα από το ταξίδι της αυτογνωσίας να μπορέσουμε να ενδυναμώσουμε την αυτοεκτίμησή μας, να ανακαλύψουμε τις πραγματικές μας ανάγκες και επιθυμίες και να προσπαθήσουμε να τις καλύψουμε, να αναγνωρίσουμε και να εκφράσουμε ανοιχτά τα ενοχικά μας συναισθήματα, να σεβαστούμε και να κατανοήσουμε τον εαυτό μας, να επεξεργαστούμε και να αναλύσουμε τα αρνητικά βιώματα και τις συναισθηματικές ελλείψεις της παιδικής μας ηλικίας, να αποβάλλουμε τον φόβο της απόρριψης, να εκφράσουμε ελεύθερα τις αντιλήψεις μας, να ιεραρχήσουμε τους στόχους και τις απαιτήσεις που έχουμε από τον εαυτό μας, να βάλουμε σε μια τάξη τις σκέψεις μας, να αποδεχτούμε τα λάθη μας, να μάθουμε να σκεφτόμαστε θετικά και να ερμηνεύσουμε τη συμπεριφορά μας. Με την πάροδο του χρόνου και αφού ολοκληρώσουμε το ταξίδι της εσωτερικής μας αναζήτησης, θα ξαναβρούμε τη χαρά και το νόημα της ζωής και θα αποκαταστήσουμε την ψυχική μας ευεξία.
Βιβλιογραφία:
http://www.ladylike.gr/articles/living/psychology/psixotherapeia/exeis-anarwththei-pote-giati-eisai-enoxikh.3541933.html
http://www.selftherapy.gr/?p=1006
http://www.vita.gr/psixologia/article/35357/sto-myalo-toy-enoxikoy/
