Τα τελευταία χρόνια σχεδόν όλες οι ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου πλήττονται από την οικονομική κρίση. Το γεγονός αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να χάνουν καθημερινά πολλοί εργαζόμενοι τη θέση εργασίας τους αλλά και όσοι συνεχίζουν και εργάζονται να υπόκεινται σε δυσβάστακτες μειώσεις στους μισθούς τους. Παράλληλα με τις παραπάνω αρνητικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης παρατηρήθηκε και η άνθιση ενός μη ευρέως σχετικά γνωστού φαινομένου το οποίο ονομάζετε εργασιακός εκφοβισμός ή Mobbing.
Ο όρος mobbing έχει τη ρίζα του από το ρήµα της αγγλικής γλώσσας “mob” που σημαίνει επιτίθεμαι, ενοχλώ, περικυκλώνω (Κοΐνης & Σαρίδη, 2013). Πρώτος χρησιμοποίησε τον όρο ο Konrad Lorenz (1966) στην προσπάθεια του να περιγράψει την επιθετική συμπεριφορά που δεχόταν ένα ζώο από μια αγέλη άλλων ζώων. Στη συνέχεια ο ψυχολόγος Heinz Leymann δανείστηκε τον όρο για να περιγράψει τις επιθετικές συμπεριφορές οι οποίες λάμβαναν χώρα στο εργασιακό περιβάλλον. Το φαινόμενο Mobbing ορίζεται ως μια κατάσταση κατά την οποία ο εργαζόμενος δέχεται συστηματικά ψυχολογική βία είτε από τον ανώτερο του ή τον κατώτερο του είτε και από μια ομάδα συναδέλφων του. Απώτερος σκοπός της παραπάνω ψυχολογικής βίας είναι η ώθηση του θύματος να εγκαταλείψει τη θέση του (Σάκουλα και συν 2013).
Ο εργασιακός εκφοβισμός μπορεί να εκδηλωθεί μέσω επιθετικών πράξεων, προσβλητικών και ταπεινωτικών σχολίων, ηθικών και σεξουαλικών παρενοχλήσεων κτλ. Κοινό χαρακτηριστικό των παραπάνω μορφών συμπεριφοράς είναι η συστηματική επαναληψημότητα τους και το κίνητρο το οποίο είναι η σκόπιμη προσβολή της προσωπικότητας του ατόμου προκειμένου να εγκαταλείψει τη θέση του (Σάκουλα και συν 2013).
Το άτομο το οποίο δέχεται τον εργασιακό εκφοβισμό (ή ψυχολογική τρομοκρατία) συνήθως παρουσιάζει αυξημένο άγχος, δυσκολίες στον ύπνο, καταθλιπτικά συμπτώματα, συναισθηματική εξάντληση και σωματική κόπωση. Σε περίπτωση που το άτομο δεν λάβει την κατάλληλη ψυχολογική υποστήριξη και σε συνδυασμό με άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες αυξάνονται οι πιθανότητες ανάπτυξης κλινικών διαταραχών όπως πχ μείζονας καταθλιπτικής διαταραχής.
ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ
Παρεμβάσεις σε ατομικό επίπεδο:
– Αναζήτηση υποστήριξης τόσο από συναδέλφους, οικογένεια και φίλους, όσο και από ειδικούς επιστήμονες ψυχολόγους. Σύμφωνα με διάφορες έρευνες η υποστήριξη που λαμβάνει ένα άτομο από το περιβάλλον του, λειτουργεί προστατευτικά και μειώνει σε σημαντικό ποσοστό τα επίπεδα άγχους του (Constable et al, 1986).
– Αναζήτηση δραστηριοτήτων και ενδιαφερόντων που να προκαλούν τη προσωπική ευχαρίστηση του εργαζομένου. Με αυτό τον τρόπο ξεφεύγει ο εργαζόμενος από τα καθημερινά προβλήματα της εργασίας του και αποφορτίζεται δημιουργικά από την ένταση της ημέρας (Κουλιεράκης και συν, 2000).
– Αναζήτηση εξειδικευμένης ψυχολογικής υποστήριξης. Το άτομο μόλις αντιληφθεί ανησυχητικές αλλαγές στη ψυχολογία του οι οποίες πηγάζουν από την βίαιη συμπεριφορά που δέχεται στο χώρο εργασίας του είναι καλό να απευθυνθεί σε έναν ψυχολόγο κάτοχο άδειας ασκήσεως επαγγέλματος.
Παρεμβάσεις σε οργανωτικό/διοικητικό επίπεδο:
– Οργάνωση σεμιναρίων στα οποία ειδικοί ψυχολόγοι θα εκπαιδεύουν το προσωπικό σε θέματα διαχείρισης του στρες.
– Αποσαφήνιση του ρόλου και των αρμοδιοτήτων των εργαζομένων. Με αυτό τον τρόπο βελτιώνεται η επικοινωνία μέσα στο χώρο εργασίας και αυξάνεται το αίσθημα της υπευθυνότητας και συνεργασίας των εργαζομένων (Παπαδάτου και συν, 2012).
– Δημιουργία ομάδων ψυχολογικής υποστήριξης του προσωπικού οι οποίες θα στελεχώνονται από ειδικούς ψυχολόγους. Οι ομάδες αυτές θα έχουν ως σκοπό, τόσο τη πρόληψη όσο και την αντιμετώπιση φαινομένων εργασιακού εκφοβισμού αλλά και άλλων ψυχολογικών προβλημάτων που συνδέονται με την απόδοση του προσωπικού (Δημητρόπουλος και συν, 2008).
– Διεξαγωγή ερευνών με σκοπό τη διερεύνηση της ύπαρξης φαινομένων εργασιακού εκφοβισμού στο εκάστοτε εργασιακό περιβάλλον.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Constable C.J., Russel D.W. (1986). The effects of social support and the work environment upon burnout among nurses. Journal of Human Stress., 22-26.
Lorenz, K. (1966). On Aggression. New York: Harcourt, Brace & World, Inc.
Δημητρόπουλος Χ., Φιλίππου Ν. (2008). Η επαγγελματική εξουθένωση στο χώρο υγείας. Αρχεία Ελληνικής Ιατρική, 25(5): 642-647.
Κοΐνης, Α., & Σαρίδη, Μ. (2013). Τo mobbing στον εργασιακό χώρο. Επιπτώσεις mobbing στο χώρο της υγείας. Ανασκοπική µελέτη. Ελληνικό Περιοδικό της Νοσηλευτικής Επιστήµης, 6(1), 36-48.
Κουλιεράκης Γ., Μεταλληνού Ο., Πάντζου Π. (2000). Κοινωνιολογική και Ψυχολογική Προσέγγιση των Νοσοκομείων/Υπηρεσιών Υγείας. Τόμος Β: Συμπεριφορές Υγείας. Πρότυπα και Μεταβολές. Πάτρα. Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Σχολή Κοινωνικών Επιστημών.
Παπαδάτου Δ., Αναγνωστόπουλος Φ. (2012). Η ψυχολογία στο χώρο της υγείας. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση.
Σάκουλα, Z., Μπελαλή, Κ., & Σταθαρού, A. (2014). Σύνδρομο mobbing. Διεπιστημονική Φροντίδα Υγείας, 6(3), 123-127.
