Η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία (ΓΣΘ) αποτελεί ειδικότητα της Κλινικής Ψυχολογίας. Επικεντρώνεται στις σκέψεις και τον τρόπο, που το άτομο νοηματοδοτεί τα γεγονότα. Δηλαδή, ο λόγος για τον οποίο δύο άνθρωποι αντιδρούν διαφορετικά στην ίδια κατάσταση είναι ο τρόπος, που ερμηνεύουν το γεγονός. Ένας άνθρωπος μπορεί να εκτιμήσει μία κατάσταση ως απειλητική και ένας άλλος άνθρωπος ως ευκαιρία για μάθηση.
Επίσης, σύμφωνα με τη ΓΣΘ, οι σκέψεις επηρεάζουν τα συναισθήματα και κατ’ επέκταση τη συμπεριφορά μας. Συγκεκριμένα, η ΓΣΘ βασίζεται σε τρεις βασικές αρχές. Πρώτον, η σκέψη επηρεάζει τη συμπεριφορά του ατόμου. Δεύτερον, η σκέψη μπορεί να ελεγχθεί, να αμφισβητηθεί και να τροποποιηθεί. Τρίτον, η τροποποίηση της σκέψης μπορεί να προκαλέσει επιθυμητές αλλαγές και να βελτιωθεί η συμπεριφορά.
Η ΓΣΘ υποστηρίζει ότι ένα ερέθισμα/γεγονός προκαλεί σκέψεις, οι οποίες είναι είτε λογικές, είτε παράλογες. Το άτομο δεν αντιδρά σε όλα τα γεγονότα το ίδιο. Σε ορισμένα γεγονότα, η σκέψη επικεντρώνεται περισσότερο, καθώς επηρεάζεται από προσωπικά βιώματα και βαθύτερες πεποιθήσεις. Η σκέψη στη συνέχεια προκαλεί συναισθήματα, τα οποία οδηγούν σε μία συγκεκριμένη συμπεριφορά. Συχνά, ανάμεσα στη σκέψη, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Σκοπός είναι να σπάσει τον φαύλο κύκλο μέσω των τεχνικών, που εφαρμόζει.
Η ΓΣΘ εφαρμόζει στη θεραπεία γνωσιακές και συμπεριφορικές τεχνικές, οι οποίες συμβάλλουν στο θεραπευτικό αποτέλεσμα. Στη ΓΣΘ μεγάλη σημασία έχει θεραπευτική σχέση/συμμαχία, η οποία διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο στη θεραπευτική διαδικασία και εν τέλει στο θεραπευτικό αποτέλεσμα. Επομένως, δίνεται έμφαση στην ενεργό συμμετοχή του θεραπευόμενου, τον οποίο καλεί να εμπλακεί στις τεχνικές και να τις εφαρμόσει. Για το λόγο αυτό, δεν περιορίζεται μόνο στις συνεδρίες, αλλά αναθέτει στο θεραπευόμενο ασκήσεις για το σπίτι και στην επόμενη συνεδρία γίνεται ανασκόπηση αυτών.
Η ΓΣΘ έχει ευρύ πεδίο εφαρμογών. Εφαρμόζεται σε αγχώδεις διαταραχές, συναισθηματικές διαταραχές, διαταραχές πρόσληψης τροφής, διαταραχές προσωπικότητας και ψυχωσικές διαταραχές. Εφαρμόζεται επίσης και σε διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, όπως στο αυτιστικό φάσμα. Το πένθος αποτελεί επίσης πεδίο εφαρμογής της. Ακόμα, εφαρμόζεται και σε ανθρώπους, που πάσχουν από κάποια χρόνια ή οξεία σωματική ασθένεια. Απευθύνεται σε όσους θέλουν να κάνουν ατομική ή ομαδική θεραπεία. Είναι κατάλληλη για όλες τις ηλικιακές ομάδες, παιδιά, ενήλικους και ηλικιωμένο πληθυσμό. Τέλος, η ΓΣΘ ζεύγους και η ΓΣΘ οικογένειας απευθύνεται σε ζευγάρια και οικογένειες, οι οποίες αντιμετωπίζουν προβλήματα.
Ο λόγος, για τον οποίο γίνεται αναφορά στη ΓΣΘ είναι η αποτελεσματικότητά της σε πολλά πεδία εφαρμογών. Έρευνες και μελέτες, που έχουν διεξαχθεί έχουν αποδείξει την αποτελεσματικότητά της. Ο θεραπευτής προετοιμάζει το θεραπευόμενο, αφού ολοκληρωθούν οι συνεδρίες να είναι σε θέση να εφαρμόζει όσα έχει μάθει και να αντιμετωπίζει δύσκολες καταστάσεις. Η εφαρμογή της ΓΣΘ εξαλείφει ή έστω μειώνει τα αρνητικά συμπτώματα της διαταραχής και τα οφέλη διατηρούνται μακροπρόθεσμα.
Βιβλιογραφία
Beck, J. (2011). Εισαγωγή στη Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία. Αθήνα: Πατάκης.
Westbrook, D., Kennerly, H., & Kirk, J. (2012). Εισαγωγή στη Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία. Τεχνικές και εφαρμογές. Αθήνα: Πεδίο.
