Τι είναι η ιδιοσυγκρασία;
Με τον όρο ιδιοσυγκρασία (γνωστή και ως ταπεραμέντο) νοείται ο μοναδικός τρόπος αντίδρασης του κάθε ατόμου στα περιβαλλοντικά ερεθίσματα. Η ιδιοσυγκρασία δεν είναι απόλυτη και σταθερή για όλα τα άτομα, γι’ αυτό έμφαση δίνεται στις ατομικές διαφορές. Με βάση αυτήν, μπορούμε να διακρίνουμε άτομα με φυσιολογική ιδιοσυγκρασία και άτομα με νευρωτική. Τα άτομα της δεύτερης κατηγορίας έχουν έμφυτη τάση να βιώνουν έντονα αρνητικά συναισθήματα, όπως άγχος και κατάθλιψη. Η προσαρμογή τους δείχνει να παρουσιάζει δυσκολίες, καθώς νοηματοδοτούν τα αντικειμενικά μη αγχογόνα γεγονότα ως αρνητικά.
Το πείραμα με τα πιθηκάκια
Η ιδιοσυγκρασία δεν επηρεάζει μόνο τη προσαρμογή του ατόμου στο περιβάλλον, αλλά διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αλληλεπίδραση του με τους άλλους. Με διαφορετικό τρόπο αντιδρά ένα παιδί με φυσιολογική ιδιοσυγκρασία και διαφορετικά ένα άτομο με νευρωτική. Είναι μία σταθερή έννοια και μπορεί να ανιχνευτεί κατά την παιδική ηλικία. Συνήθως, δεν είναι μεταβαλλόμενη και οι αλλαγές που μπορεί να προκύψουν τοποθετούνται κατά κύριο λόγο στα πρώτα χρόνια ζωής του ατόμου, όπου εγγράφονται οι πρώτες εμπειρίες.
Πώς όμως φαίνεται να επηρεάζει τους ανθρώπους και την εξέλιξή τους; Ο Suomi το 1997 με σκοπό να απαντήσει στην ερώτηση αυτή διεξήγαγε ένα πείραμα με πιθηκάκια, όπου μελέτησε την ιδιοσυγκρασία και τις επιπτώσεις αυτής. Τα πιθηκάκια χωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες: πιθηκάκια με νευρωτική και πιθηκάκια με φυσιολογική ιδιοσυγκρασία.
Τα αποτελέσματα του πειράματος
Τα πιθηκάκια με νευρωτική ιδιοσυγκρασία, όταν λάμβαναν ανεπαρκή γονεϊκή φροντίδα δεν είχαν καλή εξέλιξη και ανάπτυξη. Στην ίδια συνθήκη, τα πιθηκάκια με φυσιολογική ιδιοσυγκρασία είχαν καλύτερη εξέλιξη, αν και παρουσίαζαν έντονο άγχος και ανασφαλή προσκόλληση.
Τα πιθηκάκια με φυσιολογική ιδιοσυγκρασία, όταν λάμβαναν επαρκή ή πολύ καλή γονεϊκή φροντίδα, δεν παρουσίαζαν δυσκολίες ως προς την εξέλιξή τους. Η ανάπτυξή τους ήταν φυσιολογική. Επίσης, δεν παρατηρήθηκαν διαφορές μεταξύ τους. Συγκεκριμένα, όταν λάμβαναν πολύ καλή γονεϊκή φροντίδα, δεν παρουσίαζαν καλύτερη εξέλιξη συγκριτικά με το αν λάμβαναν επαρκή γονεϊκή φροντίδα.
Κάτω από τις ίδιες συνθήκες, τα πιθηκάκια με αντίστοιχη νευρωτική, όταν λάμβαναν επαρκή γονεϊκή φροντίδα, δεν είχαν κακή εξέλιξη, αλλά ούτε και φυσιολογική. Δηλαδή, παρουσίαζαν άγχος σε μη αντικειμενικά αγχογόνα ερεθίσματα και παρουσίαζαν ανασφαλή προσκόλληση. Είχαν δηλαδή ίδια εξέλιξη με τα πιθηκάκια με φυσιολογική ιδιοσυγκρασία, όταν λάμβαναν ανεπαρκή γονεϊκή φροντίδα.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει όμως η εξέλιξη των πιθήκων με νευρωτική ιδιοσυγκρασία, όταν λάμβαναν πολύ καλή γονεϊκή φροντίδα. Παρουσίαζαν πολύ καλή εξέλιξη, ακόμα καλύτερη και από τα πιθηκάκια με την αντίστοιχη φυσιολογική κάτω από τις ίδιες συνθήκες. Συγκεκριμένα, παρουσίαζαν ασφαλή προσκόλληση, αλλά και είχαν έντονο ενδιαφέρον για εξερεύνηση του περιβάλλοντος. Παρουσίαζαν επίσης λιγότερες δυσκολίες προσαρμογής.
Μπορούμε να διαπιστώσουμε, λοιπόν, ότι η ιδιοσυγκρασία ενός ατόμου μπορεί να επηρεάσει τη μετέπειτα εξέλιξη και προσαρμογή του ατόμου, αλλά δεν την καθορίζει πάντα απόλυτα, δεδομένου ότι σημαντικό ρόλο παίζουν και οι περιβαλλοντικές συνθήκες.
Βιβλιογραφία
Lockwood, G., & Perris, P. (2012). A new look at core emotional needs. In M. van Vreeswijk, J. Broersen, & M. Nadort (Eds.), The Wiley-Blackwell handbook of schema therapy: Theory, research, and practice (pp. 41-66). : Wiley-Blackwell.
Suomi, SJ. (1997). Early determinants of behaviour: Evidence from primate studies. British Medical Bulletin, 53, 170–184.
