Τί είναι η Μεταγνώση;
Η μεταγνώση είναι η επίγνωση των διαδικασιών σκέψης κάποιου και η κατανόηση των προτύπων πίσω από αυτές. Ο όρος προέρχεται από τη ρίζα της λέξης meta, που σημαίνει “πέραν” ή “πάνω από”. Η μεταγνώση μπορεί να λάβει πολλές μορφές, όπως ο προβληματισμός σχετικά με τους τρόπους σκέψης κάποιου και το να γνωρίζει πότε και πώς να χρησιμοποιεί συγκεκριμένες στρατηγικές για την επίλυση προβλημάτων . Υπάρχουν γενικά δύο στοιχεία της μεταγνώσης: η γνώση για τη γνώση και η ρύθμιση της γνώσης. Ο όρος μεταγνώση σημαίνει κυριολεκτικά «πάνω από τη γνώση» και χρησιμοποιείται για να υποδείξει τη γνώση σχετικά με τη γνώση ή πιο άτυπα, τη σκέψη για τη σκέψη.
Ο Flavell όρισε τη μεταγνώση ως γνώση για τη γνώση και τον έλεγχο της γνώσης. Αρχικά μελετήθηκε για την ανάπτυξή του σε μικρά παιδιά (Baker & Brown, 1984 Flavell, 1985), οι ερευνητές άρχισαν σύντομα να εξετάζουν πώς οι ειδικοί εμφανίζουν μεταγνωστική σκέψη και πώς, στη συνέχεια, αυτές οι διαδικασίες σκέψης μπορούν να διδαχθούν στους αρχάριους για να βελτιώσουν τη μάθησή τους. Οι μεταγνωστικές πρακτικές αυξάνουν τις ικανότητες των μαθητών να μεταφέρουν ή να προσαρμόζουν τη μάθησή τους σε νέα πλαίσια και εργασίες.
Πώς αντιλαμβανόμαστε τη Μεταγνώση;
Πριν ξεκινήσουμε να κατανοούμε την έννοια της μεταγνώσης, είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε την έννοια της πρωταρχικής γνώσης. Η γνώση αφορά την ίδια την απόδοση, δηλαδή την πράξη. Όλες οι πληροφορίες βρίσκονται στο νοητικό εγκεφαλικό έργο κάποιου με σκοπό την επίλυση της εργασίας του. Μόλις ολοκληρώσει την εργασία, αυτό το άτομο θα σκεφτεί αμέσως την προσέγγιση που έχει χρησιμοποιήσει για να ολοκληρώσει την εργασία. Ο έλεγχος της ήδη υπάρχουσας γνώσης θα μπορούσε να θεωρηθεί ένα είδος μεταγνώσης. Το άτομο επαναφέρει και ελέγχει τι μέχρι εκείνη τη στιγμή έμαθε, τι γνωρίζει και πόσο καλά.
Έτσι, η μεταγνώση σχετίζεται επίσης στενά με την ικανότητα των ανθρώπων να αυτοσχεδιάζουν, να προσαρμόζονται και να ξεπερνούν τα όριά τους. Καθώς οι άνθρωποι καταβάλλουν σκόπιμη προσπάθεια να σκεφτούν τη δική τους διαδικασία σκέψης, θα αρχίσουν να καταλαβαίνουν καλύτερα τον εαυτό τους. Αντί να επικεντρώνονται αποκλειστικά στο επιθυμητό αποτέλεσμα, οι άνθρωποι, που χρησιμοποιούν την τεχνική της μεταγνώσης, θα σκεφτούν επίσης τη διαδικασία για την επίτευξη αυτού του αποτελέσματος. Εξετάζοντας τη δική τους διαδικασία, μπορεί να βρουν τι λειτουργεί καλύτερα, τι μπορεί να είναι χρησιμότερο, μια πιο κατάλληλη στρατηγική, ελαττώματα και ευκαιρίες για να αναπτυχθούν.
Ουσιαστικά, μεταγνώση είναι η σκέψη για τη σκέψη. Η μεταγνωστική γνώση δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να παρακολουθούν σκόπιμα την απόδοσή τους και να προσαρμόζονται . Το να έχουν μεταγνώση σημαίνει ότι έχουν τον έλεγχο των δικών τους γνωστικών διεργασιών. Μπορούν να καταλάβουν περισσότερα για το τι πραγματικά ξέρουν και τι δεν ξέρουν, μπορούν να μάθουν και να ξαναμάθουν πιο αποτελεσματικά. Το πιο σημαντικό είναι ότι μπορούν να επανεξετάσουν και να απορρίψουν παρωχημένες ή μη σχετικές γνώσεις.
Ποιά τα οφέλη της Μεταγνώσης στην εκπαίδευση;
Τα πιθανά οφέλη των μαθητών που χρησιμοποιούν την τεχνική της μεταγνώσης μπορεί να ποικίλουν. Το πρώτο και το πιο σίγουρο όφελος είναι η αύξηση της σιγουριάς και της αυτοπεποίθησής τους. Τα επίπεδα των επιδόσεών τους αυξάνονται και οι μεταγνωστικές πρακτικές μπορούν να αντισταθμίσουν τυχόν άλλους γνωστικούς περιορισμούς. Επιπλέον, η μεταγνώση αυξάνει την αυτόνομη ικανότητα ενός μαθητή να παρατηρεί και να ελέγχει μόνος του τα επίπεδα γνώσης που λαμβάνει και τελικά κατέχει. Ο μαθητής επεξεργάζεται τις επιτυχίες και τις αποτυχίες του συνειδητά και αποκτά μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.
Επιπροσθέτως, η μεταβιβάσιμη γνώση που αποκτά κανείς με τη μέθοδο της μεταγνώσης μόνο καλό μπορεί να κάνει στο περιβάλλον του μαθητή. Εκείνοι πια μπορούν να μεταδώσουν απλόχερα τη γνώση που έλαβαν. Τέλος, έρευνες έχουν δείξει ότι η μεταγνώση μπορεί να εφαρμοστεί από κάθε ηλικία και συνθήκη για οποιαδήποτε γνώση. Επιπλέον, η επίγνωση και η κατανόηση των ψυχικών καταστάσεων των μαθητών από τους ίδιους τους καθιστά πιο κοινωνικά και συναισθηματικά ανεπτυγμένους.
