Πώς το συναίσθημα επηρεάζει τις γνωστικές μας λειτουργίες και αντίστροφα;
Προτού μιλήσουμε για τη σχέση των παραπάνω, ας δούμε λιγάκι επιγραμματικά τις δύο αυτές έννοιες.
Οι γνωστικές λειτουργίες
Οι γνωστικές λειτουργίες αναφέρονται στη σκέψη, στη μνήμη, στην προσοχή, στη γλώσσα, στη λύση προβλημάτων και στον προγραμματισμό. Πολλές γνωστικές διαδικασίες εμπεριέχουν παραπάνω από μία γνωστική λειτουργία (σύνθετες γνωστικές διαδικασίες). Επίσης, πολλές φορές περιέχουν τις λεγόμενες ελεγχόμενες διαδικασίες κατά τις οποίες η επίτευξη ενός στόχου (π.χ. το να κρατάμε μία πληροφορία για κάποια ώρα στο μυαλό μας) χρειάζεται να προστατευθεί από πιθανές διασπάσεις (π.χ. ένα ερέθισμα που αποσπά την προσοχή) ώστε να επιτευχθεί ο πρωτεύων στόχος.
Το συναίσθημα
Το συναίσθημα αποτελείται από 3 παράγοντες:
- Το Υποκειμενικό αίσθημα – διαφέρει από άτομο σε άτομο
- Τις σωματικές αλλαγές – λειτουργίες σχετικές με τη φυσιολογία του ανθρώπου
- Τη Συμπεριφορική απόκριση – πώς αντιδρούμε
Πώς λοιπόν το συναίσθημα επηρεάζει το αποτέλεσμα ενός γεγονότος;
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα. Είναι δύο παιδιά. Το πρώτο είναι ενθουσιώδες και δουλεύει σκληρά για ένα διαγώνισμα, ενώ το δεύτερο αγχώνεται και δεν μπορεί να συγκεντρωθεί. Το δεύτερο έχει ως αποτέλεσμα να μην μπορεί να προσαρμόζει τα συναισθήματά του και έτσι είναι συναισθηματικά ασταθές. Η ερώτηση είναι “πώς τα συναισθήματα επηρεάζουν τις γνωστικές λειτουργίες;”
Αν το δούμε πιο ολιστικά, θα παρατηρήσουμε πως η συμπεριφορά του κάθε ατόμου είναι διαφορετική. Η συμπεριφορά προέρχεται από τα συναισθήματα και το αντίθετο. Τα συναισθήματα είναι διαφορετικά επειδή η αντίληψη είναι διαφορετική ή η αντίληψη είναι διαφορετική διότι τα συναισθήματα είναι διαφορετικά;
Η αλήθεια είναι πως μέχρι στιγμής δεν έχει βρεθεί μόνο μία από τις δύο αλληλουχίες να είναι σωστή. Θεωρούνται αλληλένδετες. Τα συναισθήματα και η αντίληψη είναι ρευστά. Έτσι, δύσκολα μπορούμε να πούμε με σιγουριά τι από τα δύο προηγείται του άλλου.
Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν δύο τρόποι με τους οποίους επηρεάζεται η αντίληψη από το συναίσθημα:
- Θετική επιρροή – προέρχεται από τα θετικά συναισθήματα (π.χ. χαρά, αισιοδοξία) και επηρεάζει με ευχάριστο τρόπο την αντίληψη ενός ερεθίσματος.
- Αρνητική επιρροή – προέρχεται από αρνητικά συναισθήματα (π.χ. λύπη, συναισθηματική ένταση) και επηρεάζει με δυσάρεστο τρόπο την αντίληψη ενός ερεθίσματος.
Η θετική και αρνητική επιρροή έχουν διαφορετικές συνέπειες στις γνωστικές λειτουργίες γενικότερα. Η αρνητική επιρροή περιορίζει τη σκέψη αλλά εστιάζει στην προσοχή. Η θετική επιρροή μας επιτρέπει να σκεφτούμε πιο γενικά με αποτέλεσμα να ενεργοποιούμε τη δημιουργικότητα και την αποτελεσματική λύση προβλημάτων. Για παράδειγμα, εάν θέλουμε κάποιος να συγκεντρωθεί σε μία εργασία, μπορούμε να αναπτύξουμε την αρνητική επιρροή χρησιμοποιώντας εξωτερικά ερεθίσματα που λειτουργούν ως απόσπαση (π.χ. κάποιος ήχος). Έτσι, θα εστιάσει -συνειδητά πλέον- την προσοχή του στην εργασία. Ωστόσο, εάν θέλουμε κάποιος να λύσει σύνθετα προβλήματα, να δημιουργήσει νέες στρατηγικές ή απλά να αυξήσει τη δημιουργικότητά του, χρησιμοποιούμε ειδικά σχεδιασμένα θέματα (άρα και συναισθήματα) τα οποία προκαλούν τη θετική επιρροή.
