Η συναισθηματική υπερφαγία ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των διαταραχών πρόσληψης τροφής, μαζί με τη νευρική ανορεξία, τη ψυχογενή βουλιμία και τις άτυπες μορφές. Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί αύξηση του ποσοστού επιπολασμού της συναισθηματικής υπερφαγίας με τις γυναίκες να υπερβαίνουν τον αντρικό πληθυσμό με αναλογία 3:1. Η έναρξη της συναισθηματικής υπερφαγίας εμφανίζεται στην εφηβεία και την πρώιμη ενήλικη ζωή. Οι λόγοι για τους οποίους μπορεί ένα άτομο να οδηγηθεί σε συναισθηματική υπερφαγία είναι κυρίως συναισθηματικοί, όπως είναι οι οικογενειακές διαμάχες, το τέλος μιας σχέσης, η υπερεμπλοκή των γονέων και η χαμηλή αυτοπεποίθηση.
Για να δοθεί η διάγνωση, πρέπει να πληρούνται ορισμένα από τα παρακάτω κριτήρια:
- το άτομο καταναλώνει μεγαλύτερη ποσότητα τροφής πέρα του φυσιολογικού σε μικρό χρονικό διάστημα.
- παρατηρείται απουσία ελέγχου, δηλαδή το άτομο δεν έχει συνείδηση της ποσότητας που καταναλώνει.
- απουσιάζουν οι καθαρκτικές συμπεριφορές (π.χ. σκόπιμη πρόκληση εμετού, χρήση διουρητικών και καθαρκτικών). Αυτό το κριτήριο είναι πολύ σημαντικό, γιατί διαφοροποιεί τη συναισθηματική υπερφαγία από την ψυχογενή βουλιμία, όπου εκεί παρατηρούνται καθαρκτικές συμπεριφορές.
- το άτομο δίνει μεγάλη σημασία στο βάρος και την εικόνα σώματος, τα οποία αποτελούν κριτήριο αξιολόγησης της συνολικής εικόνας εαυτού.
- τρώει μέχρι να φουσκώσει, χωρίς να πεινάει.
- τρώει μόνο του, γιατί αισθάνεται ντροπή.
- μετά το υπερφαγικό επεισόδιο αισθάνεται ενοχές.
- οι παραπάνω συμπεριφορές συμβαίνουν περίπου 2-3 φορές την εβδομάδα.
Τα άτομα, που έχουν συναισθηματική υπερφαγία, παρουσιάζουν μια συγκεκριμένη συμπεριφορά, η οποία ονομάζεται «φαύλος κύκλος» της συναισθηματικής υπερφαγίας. Καθώς απουσιάζουν οι καθαρκτικές συμπεριφορές, το άτομο είναι υπέρβαρο, συνεπώς ακολουθεί αυστηρή δίαιτα. Λόγω αυτής της στέρησης, όταν προκύπτει ένα γεγονός που προκαλεί στο άτομο δυσάρεστα συναισθήματα (π.χ. άγχος, θυμός, φόβος) ή στη θέα κάποιου ελκυστικού φαγητού ή γλυκού, το άτομο χάνει τον έλεγχο και οδηγείται σε υπερφαγικό επεισόδιο. Στη συνέχεια, αισθάνεται άσχημα για τον εαυτό του και ενοχές για την πράξη του. Τα συναισθήματα που επέρχονται μετά το υπερφαγικό επεισόδιο είναι παρόμοια με αυτά που το προκαλούν, επομένως μπορεί να υποκινήσουν εκ νέου υπερφαγικό επεισόδιο.
Πώς όμως μπορεί να αντιμετωπιστεί η συναισθηματική υπερφαγία; Καθώς αποτελεί διατροφική διαταραχή, κάποιος μπορεί να υποστηρίξει ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω ενός προγράμματος διατροφής. Πράγματι, ένα πρόγραμμα διατροφής μπορεί να αποτελεί σημαντική λύση, αλλά από μόνο του δεν επαρκεί χωρίς τη συνδρομή της ψυχοθεραπείας, καθώς, όπως προαναφέρθηκε, η συναισθηματική υπερφαγία οφείλεται κυρίως σε συναισθηματικούς λόγους. Η Διαλεκτική θεραπεία, η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική θεραπεία και η Οικογενειακή/Συστημική θεραπεία σε συνδυασμό με ένα πρόγραμμα μείωσης του σωματικού βάρους και βελτίωσης της εικόνας του σώματος αποτελούν θεραπεία επιλογής για τη συναισθηματική υπερφαγία. Η θεραπεία μπορεί να είναι ατομική ή σε ομαδικό πλαίσιο. Κάποια βασικά σημεία της θεραπείας είναι τα παρακάτω:
- είναι σημαντικό το άτομο να καταγράφει σε ημερήσιο ημερολόγιο τις συνθήκες και τα ερεθίσματα, που υποκινούν υπερφαγικό επεισόδιο.
- όταν το άτομο νιώσει την παρόρμηση να φάει, μπορεί να αντικαταστήσει το παχυντικό φαγητό με υγιή σνακ (φρούτα, λαχανικά) ή να αποσπάσει τη προσοχή του κάνοντας κάτι άλλο (π.χ. βόλτα).
- να μην τρώει αμέσως, αλλά να δίνει χρόνο (π.χ. να πάει στο ζαχαροπλαστείο μετά από μία ώρα).
- να ακολουθεί ένα υγιεινό πρόγραμμα διατροφής χωρίς στερήσεις σε συνδυασμό με σωματική άσκηση.
- να τρώει πάντα στην κουζίνα σε σωστή στάση σώματος και όχι στο κρεβάτι ξαπλωμένο.
- όταν τρώει να είναι συγκεντρωμένο και να μην αποσπάται η προσοχή του (π.χ. τηλεόραση).
- η οικογένεια να μην πιέζει το άτομο γύρω από θέματα διατροφής και να υπάρχει ήρεμο κλίμα στα οικογενειακά γεύματα.
