Οι άνθρωποι έχουν την τάση να επενδύουν σε πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις. Είναι κάτι, το οποίο θεωρείται αυτονόητο και φυσιολογικό. Όταν ο άνθρωπος επενδύει σε καταστάσεις νιώθει πως έχει υψηλότερο κίνητρο. Παράλληλα, βιώνει μεγαλύτερη ικανοποίηση, όταν βρίσκεται σε αλληλεπίδραση με τα σημαντικά γι’ αυτόν πράγματα. Ακόμη, η απόδοσή του είναι μεγαλύτερη και αισθάνεται περισσότερο παραγωγικός. Για παράδειγμα, ένας μαθητής, ο οποίος δίνει μεγαλύτερη βάση στα Μαθηματικά απ’ ότι στην Έκθεση, εύκολα κατανοεί κανείς πως έχει περισσότερες πιθανότητες να αποδίδει καλύτερα στο πρώτο παρά στο δεύτερο. Παρ’ όλο, που η επένδυση θεωρείται σημαντικό λόγω των παραπάνω οφελών, σε ορισμένες περιπτώσεις τα όρια χάνονται. Τότε, ελλοχεύει ο κίνδυνος να χαθούν τα παραπάνω οφέλη. Η περίπτωση αυτή αναφέρεται στην υπερεπένδυση.
Οφέλη
Εύκολα μπορεί κάποιος να θεωρήσει ότι από τη στιγμή που λαμβάνουμε οφέλη, όταν επενδύουμε κάπου, αντίστοιχα η υπερεπένδυση μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερα οφέλη. Πράγματι, δεν μπορεί κάποιος να αναιρέσει την παραπάνω τοποθέτηση. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις, όπου η υπερεπένδυση οδηγεί σε οφέλη, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα πως ο βαθμός που τα βιώνει είναι μεγαλύτερος. Σε ποιες περιπτώσεις όμως δημιουργούνται τα προβλήματα;
Παγίδες
Η υπερεπένδυση σε πρόσωπα και καταστάσεις μπορεί να προσφέρει πλεονεκτήματα, συνοδεύεται όμως συχνά με άγχος. Το όφελος, όταν υπερεπενδύουμε σε καταστάσεις είναι μεν μεγάλο, αλλά το κόστος όταν κάτι δεν πάει καλά είναι ακόμα μεγαλύτερο. Στην περίπτωση της επένδυσης, το άτομο βιώνει αρνητικά συναισθήματα όταν κάτι δεν πάει όπως αναμενόταν. Όμως, το άτομο μπορεί να εντοπίσει πιο εύκολα εναλλακτικές. Αντίθετα, όταν υπάρχει υπερεπένδυση, οι αρνητικές συνέπειες βιώνονται με πιο δραματικό και καταστροφικό τρόπο. Αυτό συμβαίνει, γιατί επικρατούν τα διεργασιακά λάθη του όλα ή τίποτα και της καταστροφοποίησης. Το άτομο δυσκολεύεται να αναγνωρίσει εναλλακτικούς τρόπους ερμηνείας, όταν χάνει το σημείο αναφοράς του. Ένας ακόμα λόγος για τον οποίο το άτομο βιώνει απογοήτευση είναι γιατί υπάρχει ταύτιση και προσδιορίζει τον εαυτό του απόλυτα μέσω του προσώπου ή της κατάστασης. Στην επένδυση, το άτομο αναγνωρίζει και άλλες καταστάσεις, οι οποίες είναι εξίσου σημαντικές. Η υπερεπένδυση έχει απόλυτο χαρακτήρα σε κάτι μεμονωμένο.
Αιτιολογία
Έχει μεγάλο ενδιαφέρον να αναγνωριστεί η αιτιολογία, που προσδιορίζει την υπερεπένδυση. Η υπερεπένδυση σε πρόσωπα και καταστάσεις μπορεί να γίνεται με ψυχαναγκαστικό τρόπο. Δηλαδή, το άτομο δυσκολεύεται να απομακρυνθεί από το σημείο, γιατί φοβάται πως θα χάσει τα οφέλη αυτού ή δεν θα υπάρχει εξέλιξη. Ακόμα, μπορεί να λειτουργεί ως βασική πεποίθηση και σχήμα, δηλαδή το άτομο να κατευθύνει μέσω αυτού τη ζωή του. Τέλος, μπορεί να λειτουργεί ως στρατηγική διαχείρισης καταστάσεων. Συγκεκριμένα, το άτομο για να αποφύγει τις πεποιθήσεις μειονεξίας ή κατωτερότητας, υπερεπενδύει για να εξισορροπήσει τα αρνητικά οφέλη αυτών.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Young, E.J., &Klosko, S.J. (21012). Ανακαλύπτοντας ξανά τη ζωή σας. Αθήνα: Πατάκης.
Young, E.J., Klosko, S.J., &Weishaar, E. M. (2013).Θεραπεία Σχημάτων. Αθήνα: Πατάκης.
